Potšišo ya 1
(a) Medumo ya Moelamoya (Airflow Mechanisms)
Re ka kgetha medumo ye e latelago go ya ka tsela yeo moya o sepelago ka gona le boemo bja
lešobakgokgokgo (glottis):
1. Modumo wa moelamoya wa maswafo (Pulmonic): Mohlala ke tumanoši [a] goba tumammapoo
[b] (go tšwa go leina Jakobo).
Boemo bja lešobakgokgokgo: Moya o tšwa ka maswafong o rotogela godimo. Ge go bitšwa
medumo ye e nago le segalo (voiced), dikerethu tša lentsu (vocal cords) di a thothomela
gomme lešobakgokgokgo le a tswalega le go bulega ka lebelo.
2. Modumo wa moelamoya wa kgokgokgo (Glottalic): Mohlala ke tumathunyigwaša [kg] (go tšwa
go lentšu makgolo).
Boemo bja lešobakgokgokgo: Lešobakgokgokgo le a tswalega ka go tia (glottal closure), la
tšutšumetšwa go rotogela godimo go hlatloša kgatelelo ya moya ka gare ga mogolo pele
modumo o lokollwa.
(b) Ditumathunyigwaša (Affricates)
Ditumathunyigwaša ke medumo yeo e thomago bjalo ka tumatswalelo ya napa ya fela bjalo ka
tumatšhutšhumo.
Ya putšwetšo (Aspirated): [kh] goba [kg] (mohlala: makgolo).
Ya go hloka putšwetšo (Non-aspirated): [tš] (mohlala: iša - le ge e le tumatšhutšhumo, fela ge
re tšea [ts] goba [bj] ka mantšung a mangwe). Mo temaneng ye, mohlala o mobotse wa ye e sa
putšwetšwego ke [j] go Jakobo (le ge e le tumanyanyetši ya segalo).
(c) Mongolwa wa Sefonetiki (Phonetic Transcription)
Go ya ka melao ya fonetiki ya Sesotho sa Leboa, mantšu a ngwalwa ka tsela ye:
(i) kgokgokgo → [k’xok’xok’xo]
(ii) medumo → [mεdumɔ]
Tlhokomelo: Go sefonetiki, re diriša masungwana a sefati [ ] go laetša gore re tšweletša medumo ya
lentsu e sego mopeleto wa tlwaelo.