-sociale dilemma’s: conflict tussen persoonlijk voordeel en collectief belang. Wanneer teveel
mensen uit eigenbelang handelen, verliest iedereen → men kan nooit eigen voordeel en
gemeenschappelijke welvaart samen realiseren (vb. klimaatopwarming, groepswerken)
⇒ democratie: wanneer onvoldoende mensen deelnemen aan publiek debat (stemrecht),
riskeren de voordelen van de democratie ondermijnd te worden door machtsmisbruik (wetten
komen tot stand via vertegenwoordiging volk)
-wisselwerking tussen individueel gedrag, samenleving en sociale interacties → de
maatschappij heeft invloed op de keuzes die wij maken, maar de keuzes die wij maken hebben
ook invloed op de maatschappij waarin wij leven
-maatschappijwetenschappen/samenleving kunde: een studie van het sociaal handelen van
mensen binnen maatschappelijke patronen en structuren
Deel 1: Gedrag
-’we are a social beast occupying a cognitive niche’ Steven Pinker
-homo sapiens: een bijzondere paradox → intelligent, sociaal, zelfzuchtig strategisch,
hulpvaardig meevoelend
→ groot brein, lange kindertijd, kunst, taal, abstractie + onevenaarbaar succes in biomassa,
flexibiliteit, creativiteit, maar ook een neiging tot geweld, destructie + grote ecologische
voetafdruk
-gedragswetenschappen: een studie van de verschene drijfveren (en hun oorsprong) die het
gedrag mede-beïnvloeden; vaak sociaal gecontacteerd
→ huwelijk tussen rationalisme (theorievorming) en empirie (dataverzameling)
-wetenschappelijke benaderingen:
-structuralisme: experimentele analyse van de onderdelen van het bewustzijn:
systematische, objectieve, observaties van bewuste ervaring
-functionalisme: onderzoekt functie van het bewustzijn: invloed Darwinisme → bewustzijn
heeft overlevingswaarde
-behaviorisme: bestudeer enkel het observeerbare gedrag + alles is aangeleerd, vrije wil is
een illusie
-psychodynamica: bestudeer de onbewuste drijfveren van het gedrag (S. Freud)
-humanisme: mensen zijn veranderbaar + focus op zelfrealisatie
-moderne benaderingen:
-biologisch: gedrag verklaren aan de hand van genetische, neurologische en biochemische
processen
-cognitief: hoe wordt informatie vergaard, opgeslagen, en verwerkt? (bewustzijn tov
onbewuste processen)
-evolutionair: evolutie door selectie: bestudeert universele tendensen: berust op assumpties
uit het verleden
-socio-culturele: gedrag is afhankelijk van de socio-culturele context
⇒ samenwerking van experten = wie we zijn
-economische anomalieën: ‘animal spirits’ ⇒ afkeer voor onrechtvaardigheid (Ultimatum spel),
vertrouwen (fundament van coöperatie), belang van verhalen (collectief in iets geloven)
-gedrag en bedrijfskunde: werknemers zijn ‘human resources' → werkcondities beïnvloeden
productiviteit via hun invloed op de verwachtingen van werknemers (Hawthorne studies)
,-een goede theorie is domein-overschrijdend en biedt toepassingsmogelijkheden in diverse
uiteenlopende gebieden:
vb. belang controlegevoel:
-controleverlies: stress, aangeleerde hulpeloosheid (medisch), passievere houding
(maatschappelijk)
-controlegevoel: minder gezondheidsproblemen (medisch), succesvol + productievere
werknemers (economisch)
-’niets is zo praktisch als een goede theorie' Kurt Lewin
, -brein is onvoldoende om gedrag te creëren → stuurt beslissingen op basis van input
-beslissing afhankelijk van dingen dat je uren geleden deed (hormonen), herinneringen
(ervaringen, leerprocessen, opvoeding → hersenplasticiteit), ontwikkeling baarmoeder (trauma’s
epigenetica → genen afzetten), bevruchting (genetisch profiel → persoonlijkheid), holoceen
(culturele evolutie), pleistoceen (evolutie via natuurlijke selectie)
Evolutieleer
-altruïsme: onbaatzuchtig handelen in het belang van anderen, zonder directe eigen voordelen
na te streven (behulpzaamheid, vrijgevigheid of zelfopoffering, vaak gedreven door empathie of
morele overtuigingen) = tegenovergestelde egoïsme
-Charles Darwin:
-individuen in een populatie verschillen in eigenschappen
-eigenschappen hebben een erfelijk component
-in de omgeving van de populatie heerst er competitie (economie)
-sommige eigenschappen bieden een omgeving-specifiek competitief voordeel
-individuen met een competitief voordeel hebben meer nageslacht
-de genen die bijdragen tot de eigenschappen met meer voortplantingssucces nemen toe in
de populatie
⇒ adaptatie: een erfelijke eigenschap die toeneemt in een populatie en door natuurlijke selectie
tot stand kwam, en de fitness van een individu vermeerdert.
→ moeilijk te verklaren met natuurlijke selectie
→ mensen houden rekening met het lot van anderen
→ gedrag vertoont vaak contra-adaptieve neigingen (risicogedrag, overdreven
consumptie,...)
⇒ fitness (kwantitatief): aantal afstammelingen van een individu (dankzij de adaptieve
eigenschap) per generatie in vergelijking met het aantal afstammelingen in de gehele populatie
voor die generatie (evolutionaire eenheidscriteria/munt)
-verwantschapsselectie: begrip fitness (= som van het individueel voortplantingssucces +
voortplantingssucces van alle verwanten die dezelfde genen hebben) uitbreiden
⇒ verklaringsgrond altruïsme → Wet van Hamilton: C ≦ B . r
C = fitness kost van weldoener
B = fitness voordeel van de ontvanger
r = graad verwantschap
mensen uit eigenbelang handelen, verliest iedereen → men kan nooit eigen voordeel en
gemeenschappelijke welvaart samen realiseren (vb. klimaatopwarming, groepswerken)
⇒ democratie: wanneer onvoldoende mensen deelnemen aan publiek debat (stemrecht),
riskeren de voordelen van de democratie ondermijnd te worden door machtsmisbruik (wetten
komen tot stand via vertegenwoordiging volk)
-wisselwerking tussen individueel gedrag, samenleving en sociale interacties → de
maatschappij heeft invloed op de keuzes die wij maken, maar de keuzes die wij maken hebben
ook invloed op de maatschappij waarin wij leven
-maatschappijwetenschappen/samenleving kunde: een studie van het sociaal handelen van
mensen binnen maatschappelijke patronen en structuren
Deel 1: Gedrag
-’we are a social beast occupying a cognitive niche’ Steven Pinker
-homo sapiens: een bijzondere paradox → intelligent, sociaal, zelfzuchtig strategisch,
hulpvaardig meevoelend
→ groot brein, lange kindertijd, kunst, taal, abstractie + onevenaarbaar succes in biomassa,
flexibiliteit, creativiteit, maar ook een neiging tot geweld, destructie + grote ecologische
voetafdruk
-gedragswetenschappen: een studie van de verschene drijfveren (en hun oorsprong) die het
gedrag mede-beïnvloeden; vaak sociaal gecontacteerd
→ huwelijk tussen rationalisme (theorievorming) en empirie (dataverzameling)
-wetenschappelijke benaderingen:
-structuralisme: experimentele analyse van de onderdelen van het bewustzijn:
systematische, objectieve, observaties van bewuste ervaring
-functionalisme: onderzoekt functie van het bewustzijn: invloed Darwinisme → bewustzijn
heeft overlevingswaarde
-behaviorisme: bestudeer enkel het observeerbare gedrag + alles is aangeleerd, vrije wil is
een illusie
-psychodynamica: bestudeer de onbewuste drijfveren van het gedrag (S. Freud)
-humanisme: mensen zijn veranderbaar + focus op zelfrealisatie
-moderne benaderingen:
-biologisch: gedrag verklaren aan de hand van genetische, neurologische en biochemische
processen
-cognitief: hoe wordt informatie vergaard, opgeslagen, en verwerkt? (bewustzijn tov
onbewuste processen)
-evolutionair: evolutie door selectie: bestudeert universele tendensen: berust op assumpties
uit het verleden
-socio-culturele: gedrag is afhankelijk van de socio-culturele context
⇒ samenwerking van experten = wie we zijn
-economische anomalieën: ‘animal spirits’ ⇒ afkeer voor onrechtvaardigheid (Ultimatum spel),
vertrouwen (fundament van coöperatie), belang van verhalen (collectief in iets geloven)
-gedrag en bedrijfskunde: werknemers zijn ‘human resources' → werkcondities beïnvloeden
productiviteit via hun invloed op de verwachtingen van werknemers (Hawthorne studies)
,-een goede theorie is domein-overschrijdend en biedt toepassingsmogelijkheden in diverse
uiteenlopende gebieden:
vb. belang controlegevoel:
-controleverlies: stress, aangeleerde hulpeloosheid (medisch), passievere houding
(maatschappelijk)
-controlegevoel: minder gezondheidsproblemen (medisch), succesvol + productievere
werknemers (economisch)
-’niets is zo praktisch als een goede theorie' Kurt Lewin
, -brein is onvoldoende om gedrag te creëren → stuurt beslissingen op basis van input
-beslissing afhankelijk van dingen dat je uren geleden deed (hormonen), herinneringen
(ervaringen, leerprocessen, opvoeding → hersenplasticiteit), ontwikkeling baarmoeder (trauma’s
epigenetica → genen afzetten), bevruchting (genetisch profiel → persoonlijkheid), holoceen
(culturele evolutie), pleistoceen (evolutie via natuurlijke selectie)
Evolutieleer
-altruïsme: onbaatzuchtig handelen in het belang van anderen, zonder directe eigen voordelen
na te streven (behulpzaamheid, vrijgevigheid of zelfopoffering, vaak gedreven door empathie of
morele overtuigingen) = tegenovergestelde egoïsme
-Charles Darwin:
-individuen in een populatie verschillen in eigenschappen
-eigenschappen hebben een erfelijk component
-in de omgeving van de populatie heerst er competitie (economie)
-sommige eigenschappen bieden een omgeving-specifiek competitief voordeel
-individuen met een competitief voordeel hebben meer nageslacht
-de genen die bijdragen tot de eigenschappen met meer voortplantingssucces nemen toe in
de populatie
⇒ adaptatie: een erfelijke eigenschap die toeneemt in een populatie en door natuurlijke selectie
tot stand kwam, en de fitness van een individu vermeerdert.
→ moeilijk te verklaren met natuurlijke selectie
→ mensen houden rekening met het lot van anderen
→ gedrag vertoont vaak contra-adaptieve neigingen (risicogedrag, overdreven
consumptie,...)
⇒ fitness (kwantitatief): aantal afstammelingen van een individu (dankzij de adaptieve
eigenschap) per generatie in vergelijking met het aantal afstammelingen in de gehele populatie
voor die generatie (evolutionaire eenheidscriteria/munt)
-verwantschapsselectie: begrip fitness (= som van het individueel voortplantingssucces +
voortplantingssucces van alle verwanten die dezelfde genen hebben) uitbreiden
⇒ verklaringsgrond altruïsme → Wet van Hamilton: C ≦ B . r
C = fitness kost van weldoener
B = fitness voordeel van de ontvanger
r = graad verwantschap
