PARTIJEN EN PARTIJSYSTEMEN
Academiejaar 2025-2026
,Inhoud
Les 1 | Introductie ..................................................................................................................................................................... 3
1.1 Doelstellingen, middelen en evaluatie ...................................................................................................... 3
1.2 Partijen: omschrijving, functies en types ................................................................................................. 4
1.2.1 Wat zijn partijen?.......................................................................................................................................... 4
1.2.2 Waar komen partijen vandaan? ......................................................................................................... 5
1.2.3 Functies van partijen ................................................................................................................................. 6
1.2.4 België: een particratie? ............................................................................................................................. 8
1.2.5 Partijtypes ......................................................................................................................................................... 9
1.3 Partijen in de politicologie ................................................................................................................................ 9
Les 2 | Partijsystemen .......................................................................................................................................................... 10
2.1 Wat is een partijsysteem? ................................................................................................................................ 10
2.2 Welke partijen zijn er in het partijsysteem? ......................................................................................... 10
2.3 Aantal partijen en relevantie van de partijen? .................................................................................... 12
Aantal partijen ................................................................................................................................................................. 12
Voorbij aantallen: interacties en relaties ......................................................................................................... 12
Relatieve omvang en sterkte (Blondel) ........................................................................................................... 13
Interactie in regeren ................................................................................................................................................... 14
Oorzaken aantal en omvang van partijen .................................................................................................... 14
Effect aantal & omvang ingebed in normatief debat ........................................................................... 14
Polarisering in België .................................................................................................................................................. 17
................................................................................................................................................................................................... 17
2.4 Hoe gedragen partijen zich in het partijsysteem? ...................................................................... 17
2.4.1 An economic theory of democracy (Downs, 1957) ................................................................. 17
2.4.2 Empirische ruimtelijke analyse ......................................................................................................... 18
2.4.3 Wat & Wie? ......................................................................................................................................................19
2.4.4 Hedendaagse tendensen .................................................................................................................... 20
Les 3 | Party on the ground: partijen en het publiek ...................................................................................... 22
3.1 Party identification ................................................................................................................................................... 22
3.1.1 Omschrijving partij-identificatie ..................................................................................................... 24
3.1.2 Partij identificatie als ultieme heuristiek ................................................................................... 24
3.2 Partisan dealignment ........................................................................................................................................... 24
3.2.1 Gevolgen van partisan dealignment .............................................................................................26
3.2.2 Partisan dealignment: oorzaken en alternatieve verklaringen .................................... 27
3.3 Politiek in tijden van dealignment ................................................................................................................29
Artikel Walgrave et al. (2024) ......................................................................................................................................... 30
Les 4 | Party on the ground: partijen en het publiek ...................................................................................... 32
4.1 Historische meerwaarde van politieke verbinding ............................................................................. 32
1
, 4.1.1 Vormen van politieke verbinding .................................................................................................... 33
4.2 Politieke verbinding in de praktijk ............................................................................................................... 34
Artikel Martin (2024).............................................................................................................................................................36
Les 5 | Party on the ground: partijen en het publiek ......................................................................................38
5.1 Kiescampagnes: omschreven en bestudeerd ........................................................................................38
5.2 Bevraagd: doen ze ertoe? ....................................................................................................................................39
5.3 Campagne ontwikkeling .................................................................................................................................... 40
Artikel Kins et al. (2024) ..................................................................................................................................................... 43
Thema 6 | Party central office: leden, bestuur en financiering ............................................................... 45
6.1 Partijgezichten ........................................................................................................................................................... 45
6.1.1 Onderzoek Poguntke et al. (2016) ................................................................................................... 46
6.2 Partijstructuur (Vlaanderen) ............................................................................................................................ 48
6.2.1 Theorie vs. praktijk: “de piramide omkeren? ........................................................................... 49
6.3 Partijlidmaatschap ................................................................................................................................................. 49
6.3.1 De paradox van partijlidmaatschap .............................................................................................. 50
6.3.2 Waarom blijven partijen leden organiseren? ......................................................................... 50
6.3.3 Waarom worden mensen (nog) lid? ............................................................................................... 51
6.3.4 Interne partijdemocratie en ledeninspraak............................................................................... 51
6.3.5 Partijlidmaatschap: Wie is nog van de partij? ......................................................................... 52
6.4 Partijfinanciering ..................................................................................................................................................... 53
6.4.1 Opkomst van publieke partijfinanciering .................................................................................. 53
6.4.2 Partijfinanciering in Vlaanderen ..................................................................................................... 54
Artikel Van de Voorde & Moens (2017) ...................................................................................................................... 55
Thema 7 | Ideologie, programma & issues van politieke partijen ..........................................................56
7.1 Belang van partijposities ...................................................................................................................................... 57
7.2 Partijposities: wat meten? ................................................................................................................................... 57
7.2.1 Links-rechts .................................................................................................................................................... 57
7.3 Partijposities: hoe meten? ..................................................................................................................................58
7.4 Verandering in partijposities ............................................................................................................................ 60
7.5 Onderzoek in België ................................................................................................................................................61
Artikel Reuse (2025) ..............................................................................................................................................................62
Thema 8 | Rekrutering en kandidatenselectie in politieke partijen .................................................... 64
8.1 Het rekruteringsproces ........................................................................................................................................ 64
8.2 Wie wordt geselecteerd? Wie mag er kandideren voor een partij? .......................................65
8.3 Wie nomineert? ....................................................................................................................................................... 66
8.4 Het selectieproces van kandidaten ..............................................................................................................67
8.5 Politieke gevolgen van de selectiemethoden ...................................................................................... 69
Artikel Vandeleene (2024) .................................................................................................................................................71
2
, Thema 9 | Party in public office: regeren ............................................................................................................... 73
9.1 Hoe lang duren onderhandelingen? ....................................................................................................... 73
9.2 Coalitiesamenstelling ......................................................................................................................................... 73
9.3 Portefeuilleverdeling ...........................................................................................................................................76
9.4 Regeringsvoering bepalen beleid… en verder ..............................................................................77
Artikel De Winter & Dumont (2021) ............................................................................................................................79
Thema 10 | Partijsystemen in verandering ............................................................................................................ 81
10.1 Inleiding ......................................................................................................................................................................... 81
10.1.1 oorzaken (overzicht) ................................................................................................................................ 82
10.1.2 Van veranderende partijsystemen naar hervorming binnen partijen ................... 82
10.2 Partijhervormingen ...............................................................................................................................................83
10.2.1 Het politieke product...............................................................................................................................83
10.3 Oorzaken van partijhervormingen ..............................................................................................................85
10.4 Een uitstap naar electorale prestaties en partijhervorming ..................................................... 86
Artikel Luypaert & Legein (2024) ................................................................................................................................. 87
Thema 11 | Conclusie ............................................................................................................................................................ 89
Artikel Steyvers (2025) .........................................................................................................................................................92
Les 1 | Introductie
1.1 Doelstellingen, middelen en evaluatie
Figuur: Gestileerde weergave van
partij evoluties
Tabel: eenvoudige voorstelling van partijsystemen nu en vroeger
3
Academiejaar 2025-2026
,Inhoud
Les 1 | Introductie ..................................................................................................................................................................... 3
1.1 Doelstellingen, middelen en evaluatie ...................................................................................................... 3
1.2 Partijen: omschrijving, functies en types ................................................................................................. 4
1.2.1 Wat zijn partijen?.......................................................................................................................................... 4
1.2.2 Waar komen partijen vandaan? ......................................................................................................... 5
1.2.3 Functies van partijen ................................................................................................................................. 6
1.2.4 België: een particratie? ............................................................................................................................. 8
1.2.5 Partijtypes ......................................................................................................................................................... 9
1.3 Partijen in de politicologie ................................................................................................................................ 9
Les 2 | Partijsystemen .......................................................................................................................................................... 10
2.1 Wat is een partijsysteem? ................................................................................................................................ 10
2.2 Welke partijen zijn er in het partijsysteem? ......................................................................................... 10
2.3 Aantal partijen en relevantie van de partijen? .................................................................................... 12
Aantal partijen ................................................................................................................................................................. 12
Voorbij aantallen: interacties en relaties ......................................................................................................... 12
Relatieve omvang en sterkte (Blondel) ........................................................................................................... 13
Interactie in regeren ................................................................................................................................................... 14
Oorzaken aantal en omvang van partijen .................................................................................................... 14
Effect aantal & omvang ingebed in normatief debat ........................................................................... 14
Polarisering in België .................................................................................................................................................. 17
................................................................................................................................................................................................... 17
2.4 Hoe gedragen partijen zich in het partijsysteem? ...................................................................... 17
2.4.1 An economic theory of democracy (Downs, 1957) ................................................................. 17
2.4.2 Empirische ruimtelijke analyse ......................................................................................................... 18
2.4.3 Wat & Wie? ......................................................................................................................................................19
2.4.4 Hedendaagse tendensen .................................................................................................................... 20
Les 3 | Party on the ground: partijen en het publiek ...................................................................................... 22
3.1 Party identification ................................................................................................................................................... 22
3.1.1 Omschrijving partij-identificatie ..................................................................................................... 24
3.1.2 Partij identificatie als ultieme heuristiek ................................................................................... 24
3.2 Partisan dealignment ........................................................................................................................................... 24
3.2.1 Gevolgen van partisan dealignment .............................................................................................26
3.2.2 Partisan dealignment: oorzaken en alternatieve verklaringen .................................... 27
3.3 Politiek in tijden van dealignment ................................................................................................................29
Artikel Walgrave et al. (2024) ......................................................................................................................................... 30
Les 4 | Party on the ground: partijen en het publiek ...................................................................................... 32
4.1 Historische meerwaarde van politieke verbinding ............................................................................. 32
1
, 4.1.1 Vormen van politieke verbinding .................................................................................................... 33
4.2 Politieke verbinding in de praktijk ............................................................................................................... 34
Artikel Martin (2024).............................................................................................................................................................36
Les 5 | Party on the ground: partijen en het publiek ......................................................................................38
5.1 Kiescampagnes: omschreven en bestudeerd ........................................................................................38
5.2 Bevraagd: doen ze ertoe? ....................................................................................................................................39
5.3 Campagne ontwikkeling .................................................................................................................................... 40
Artikel Kins et al. (2024) ..................................................................................................................................................... 43
Thema 6 | Party central office: leden, bestuur en financiering ............................................................... 45
6.1 Partijgezichten ........................................................................................................................................................... 45
6.1.1 Onderzoek Poguntke et al. (2016) ................................................................................................... 46
6.2 Partijstructuur (Vlaanderen) ............................................................................................................................ 48
6.2.1 Theorie vs. praktijk: “de piramide omkeren? ........................................................................... 49
6.3 Partijlidmaatschap ................................................................................................................................................. 49
6.3.1 De paradox van partijlidmaatschap .............................................................................................. 50
6.3.2 Waarom blijven partijen leden organiseren? ......................................................................... 50
6.3.3 Waarom worden mensen (nog) lid? ............................................................................................... 51
6.3.4 Interne partijdemocratie en ledeninspraak............................................................................... 51
6.3.5 Partijlidmaatschap: Wie is nog van de partij? ......................................................................... 52
6.4 Partijfinanciering ..................................................................................................................................................... 53
6.4.1 Opkomst van publieke partijfinanciering .................................................................................. 53
6.4.2 Partijfinanciering in Vlaanderen ..................................................................................................... 54
Artikel Van de Voorde & Moens (2017) ...................................................................................................................... 55
Thema 7 | Ideologie, programma & issues van politieke partijen ..........................................................56
7.1 Belang van partijposities ...................................................................................................................................... 57
7.2 Partijposities: wat meten? ................................................................................................................................... 57
7.2.1 Links-rechts .................................................................................................................................................... 57
7.3 Partijposities: hoe meten? ..................................................................................................................................58
7.4 Verandering in partijposities ............................................................................................................................ 60
7.5 Onderzoek in België ................................................................................................................................................61
Artikel Reuse (2025) ..............................................................................................................................................................62
Thema 8 | Rekrutering en kandidatenselectie in politieke partijen .................................................... 64
8.1 Het rekruteringsproces ........................................................................................................................................ 64
8.2 Wie wordt geselecteerd? Wie mag er kandideren voor een partij? .......................................65
8.3 Wie nomineert? ....................................................................................................................................................... 66
8.4 Het selectieproces van kandidaten ..............................................................................................................67
8.5 Politieke gevolgen van de selectiemethoden ...................................................................................... 69
Artikel Vandeleene (2024) .................................................................................................................................................71
2
, Thema 9 | Party in public office: regeren ............................................................................................................... 73
9.1 Hoe lang duren onderhandelingen? ....................................................................................................... 73
9.2 Coalitiesamenstelling ......................................................................................................................................... 73
9.3 Portefeuilleverdeling ...........................................................................................................................................76
9.4 Regeringsvoering bepalen beleid… en verder ..............................................................................77
Artikel De Winter & Dumont (2021) ............................................................................................................................79
Thema 10 | Partijsystemen in verandering ............................................................................................................ 81
10.1 Inleiding ......................................................................................................................................................................... 81
10.1.1 oorzaken (overzicht) ................................................................................................................................ 82
10.1.2 Van veranderende partijsystemen naar hervorming binnen partijen ................... 82
10.2 Partijhervormingen ...............................................................................................................................................83
10.2.1 Het politieke product...............................................................................................................................83
10.3 Oorzaken van partijhervormingen ..............................................................................................................85
10.4 Een uitstap naar electorale prestaties en partijhervorming ..................................................... 86
Artikel Luypaert & Legein (2024) ................................................................................................................................. 87
Thema 11 | Conclusie ............................................................................................................................................................ 89
Artikel Steyvers (2025) .........................................................................................................................................................92
Les 1 | Introductie
1.1 Doelstellingen, middelen en evaluatie
Figuur: Gestileerde weergave van
partij evoluties
Tabel: eenvoudige voorstelling van partijsystemen nu en vroeger
3