BELGISCHE BINNENLANDSE
POLITIEK
Academiejaar 2024-2025
,Inhoud
Thema 1 | De Liberalen ....................................................................................................................................................... 10
1.1 De ‘liberale partij’: doctrinairen VS progressisten ............................................................................ 10
1.1.1 Doctrinairen controleren liberale verenigingen, desondanks pogingen van de
progressisten ..................................................................................................................................................................... 11
1.1.2 Van afstand naar verzoening naar afstand tussen doctrinairen en
progressisten ..................................................................................................................................................................... 11
1.2 De liberale zuil als alternatief voor de liberale minderheidsgroepen .................................. 12
1.2.1 De Liberale Vlaamse Beweging......................................................................................................... 12
1.3 Het uitblijven van een echte partij-organisatie, 1846-1961 .......................................................... 14
1.3.1 De Landsraad der Liberale partij ...................................................................................................... 14
1.3.2 Het Bestendig Comiteit ......................................................................................................................... 14
1.3.3 Het Bureau ...................................................................................................................................................... 15
1.3.4 Het Nieuwe Bureau ................................................................................................................................... 15
1.3.5 Verdere elan .................................................................................................................................................... 15
1.4 De electorale positie van de liberalen .......................................................................................................16
1.5 De economische doctrine: het blinde laisser faire principe vanaf 1870 ..............................16
1.6 Na de tweede wereldoorlog ........................................................................................................................... 17
1.7 De koningskwestie ................................................................................................................................................ 17
1.8 De schoolstrijd (1954-1958) en de levensbeschouwelijke pacificatie ................................... 18
1.8.1 Waarover gaat het? ................................................................................................................................... 18
1.8.2 Politieke en electorale gevolgen ...................................................................................................... 18
1.8.3 Schoolpact .......................................................................................................................................................19
1.9 Een noodzaak tot heroriëntering .................................................................................................................19
1.9.1 Regering Eyskens (1958-1961)............................................................................................................. 20
1.10 De oprichting van PVV/PLP in 1961 en de succesformule van Vanaudenhove ...... 20
1.11 De contestatie tegen Vanaudenhove ....................................................................................................... 21
1.12 Communautaire spanningen in de partij ........................................................................................ 22
1.12.1 LVV ....................................................................................................................................................................... 22
1.12.2 Compromis van Luik ................................................................................................................................ 23
1.12.3 Congres van Knokke ................................................................................................................................ 23
1.12.4 Marsen op Brussel ..................................................................................................................................... 23
1.13 De splitsing van de partij en de oprichting van de PVV ........................................................ 24
1.13.1 Fase 1: het uit elkaar vallen van de Brusselse federatie .................................................... 24
1.13.2 Fase 2: de breuk tussen de Brusselse liberalen en de nationale partij .................. 24
1.13.3 Fase 3: opsplitsing in twee afzonderlijke taalgroepen ....................................................... 25
1.14 De machtsverhoudingen in de jaren 1970 en de aanhoudende problemen in de
Brusselse federatie ...........................................................................................................................................................26
1.15 Van PLP naar MR ............................................................................................................................................. 27
1
, 1.16 Verhofstadt en het radicaal liberalisme ........................................................................................... 28
1.17 Van PVV naar VLD ...........................................................................................................................................29
1.18 De verdere ontwikkeling van de VLD ................................................................................................ 30
1.18.1 houding VLD izake BHV ......................................................................................................................... 31
1.18.2 VLD vanaf 2014 ............................................................................................................................................. 32
Thema 2 | Socialisten ........................................................................................................................................................... 33
2.1 Het ontstaan van de Belgische Werkliedenpartij ............................................................................ 33
2.1.1 Algemene stakin ........................................................................................................................................ 34
2.1.2 Verkiezingssucces 1894 ......................................................................................................................... 34
2.2 Het charter van Quaregnon: de ideologische lijn ........................................................................... 34
2.3 Pragmatisme wordt het leidmotief .......................................................................................................... 35
2.4 De Impact van de zuilorganisaties ....................................................................................................... 35
2.4.1 Vakbewegingen .......................................................................................................................................... 35
2.4.2 De Coöperatieve beweging .................................................................................................................36
2.4.3 Mutualiteiten ................................................................................................................................................. 37
2.5 De BWP in de regering ......................................................................................................................................... 37
2.5.1 Loyauteit van de BWP ............................................................................................................................. 37
2.5.2 Regering van nationale eenheid ......................................................................................................38
2.5.3 Onzekere regeringsdeelnames.........................................................................................................39
2.5.4 BWP overbodig? ........................................................................................................................................ 40
2.5.5 Twee ideologische kampen ................................................................................................................ 40
2.6 De negatieve invloed van de zuilorganisaties .................................................................................... 41
2.6.1 Het Belgisch Vakverbond ..................................................................................................................... 41
2.7 Hendrik De Man en het plan van de arbeid ........................................................................................... 42
2.7.1 Faillissement Belgische Bank van de Arbeid .......................................................................... 42
2.7.2 Spanningen binnen de Belgische Werkliedenpartij .......................................................... 43
2.7.3 Voorzitterschap De Man ....................................................................................................................... 44
2.8 De socialisten tijdens de Tweede Wereldoorlog ................................................................................. 44
2.9 De nieuwe initiatieven binnen de Vakbeweging ............................................................................... 45
2.10 De socialistische ideologie .............................................................................................................................. 46
2.10.1 Het ideologisch platform van het Congres van de Overwinning .............................. 46
2.10.2 Basistekst van het Ideologische congres van 1974 .............................................................. 46
2.10.3 Splitsing van de Belgische Socialistische Partij .....................................................................47
2.11 Spanningen bij de oprichting van het ABVV ........................................................................................ 48
2.11.1 Eerste discussiepunten ................................................................................................................................. 49
2.12 De partij leidt de wederopbouw .................................................................................................................. 49
2.13 In de ban van de structuurhervormingen ............................................................................................. 50
2.13.1 De Waalse socialisten eisen structuurhervormingen ....................................................... 50
2
, 2.13.2 De Eenheidswet en staking van 1960-1961 als katalysator............................................... 52
2.13.3 De structuurhervormingen krijgen een federale dimensie .......................................... 54
2.13.4 Evolutie naar een “selectief” overheidsoptreden ................................................................. 54
2.14 Economisch federalisme vs. cultuurautonomie ................................................................................. 55
2.14.1 Het interbellum ........................................................................................................................................... 55
2.14.2 Toenadering tussen de Waalse socialistische beweging en de Vlaamse
beweging ...........................................................................................................................................................................56
2.14.3 Mouvement Populaire Wallon ........................................................................................................... 57
2.14.4 De Waalse federalisten organiseren zich rond de communautaire problemen
57
2.14.5 De socialistische beweging verwerpt het federalisme......................................................58
2.14.6 Het ontstaan van federalistische partijen ..................................................................................58
2.14.7 Het communautaire aspect vindt ingang in de BSP ........................................................ 60
2.14.8 De opsplitsing van de partij wordt onvermijdelijk .............................................................. 60
2.15 De PS en SP na de splitsing ..............................................................................................................................61
2.15.1 De Parti Socialiste .......................................................................................................................................61
2.15.2 PS onder Philippe Busquin..................................................................................................................63
2.15.3 PS onder Elio Di Rupo ............................................................................................................................ 64
2.15.4 De Socialistische Partij ............................................................................................................................67
2.15.5 De SP onder Louis Tobback ................................................................................................................ 70
2.15.6 De socialisten onder Patrick Janssens ..........................................................................................71
2.15.7 De socialisten onder Johan Vande Lanotte .............................................................................. 72
2.15.8 De sp.a onder Caroline Gennez ......................................................................................................... 73
2.15.9 De Sp.a onder Bruno Tobback ...........................................................................................................76
2.15.10 De socialisten onder Conner Rousseau .................................................................................77
Thema 3 | De Volksunie en haar erfgenamen .................................................................................................... 78
3.1 De aanloop tot de oprichting van de Volksunie ............................................................................... 78
3.1.1 Vlaams Nationalisme is nooit dood gegaan............................................................................ 78
3.1.2 Oprichting Volksunie en Vlaamse Concentratie....................................................................79
3.1.3 Vlaams Komitee voor Federalisme ................................................................................................ 80
3.2 De evolutie van de Volksunie 1954-1961: van het ontstaan tot de eerste politieke
doorbraak .............................................................................................................................................................................. 80
3.2.1 Onrust binnen de Volksunie ............................................................................................................... 81
3.2.2 Parlementsverkiezingen 1958 & Frans Van der Elst ............................................................. 81
3.3 Van zweeppartij naar oppositiepartij 1961-1970 ................................................................................ 82
3.3.1 Koerswijziging binnen de Volksunie..............................................................................................83
3.3.2 Een eerste opstap richting oppositie ........................................................................................... 84
3.4 Van oppositiepartij tot regeringspartij 1971-1977 ............................................................................. 84
3.4.1 De doorbraak van Hugo Schiltz ........................................................................................................85
3
, 3.4.2 Regering Leo Tindemans I ...................................................................................................................85
3.4.3 Interimprotocol (1976) ............................................................................................................................ 87
3.5 Het Egmontpact ................................................................................................................................................... 87
3.5.1 Regering Leo Tindemans II ................................................................................................................. 88
3.5.2 Parlementsverkiezingen 1978 ........................................................................................................... 88
3.6 Na Egmont ............................................................................................................................................................... 89
3.6.1 Ontslag Schiltz, start tijdperk-Anciaux ........................................................................................ 89
3.6.2 Nationale oppositiepartij ...................................................................................................................... 90
3.6.3 Een nieuwe wind binnen de Volksunie ........................................................................................91
3.7 De VU onder het partijvoorzitterschap van Gabriëls ......................................................................91
3.7.1 Regering Martens VIII ..............................................................................................................................92
3.7.2 Goed. Beter. Best. Meebouwen aan het betere Vlaanderen..........................................92
3.7.3 Volksunie Vlaamse Vrije Demokraten .......................................................................................... 93
3.7.4 Vlaamse regeringsonderhandelingen ......................................................................................... 93
3.8 De VU onder het voorzitterschap van Anciaux, VanKrunkelsven, Bourgeois en
Borginon ................................................................................................................................................................................ 94
3.8.1 Bijzonder partijcongres 1992 ...............................................................................................................95
3.8.2 Interne strubbelingen met Gabriëls ..............................................................................................95
3.8.3 De Volksunie als onafhankelijke partij ......................................................................................... 96
3.8.4 Volksunie-plus en ID21 ............................................................................................................................97
3.8.5 Partijvoorzitter Geert Bourgeois .......................................................................................................97
3.8.6 Het einde is nabij? .................................................................................................................................... 98
3.9 Spirit ............................................................................................................................................................................. 99
3.9.1 De toekomst van Spirit .......................................................................................................................... 99
3.9.2 Links-liberale koers ................................................................................................................................ 100
3.9.3 Voorzitterschap Bettina Geysen .................................................................................................... 100
3.9.4 VL.Pro ................................................................................................................................................................ 101
3.9.5 Uiteenval van Vl.Pro ................................................................................................................................ 102
3.9.6 Sociaal-Liberale Partij (SLP) ............................................................................................................... 102
3.10 N-VA ........................................................................................................................................................................ 102
3.10.1 Partijvoorzitter Bart De Wever ......................................................................................................... 103
3.10.2 Regeringsonderhandelingen 2007 .............................................................................................. 103
3.10.3 Breuk van het kartel ............................................................................................................................... 105
3.10.4 Regeringsdeelname ...............................................................................................................................106
3.10.5 Operatie lokale verankering ............................................................................................................. 108
3.10.6 De ware communautaire aard van N-VA ................................................................................. 108
3.10.7 Parlementsverkiezingen 2014 ..........................................................................................................109
3.10.8 Ongenoegen met communautaire stand still ....................................................................... 110
3.10.9 Exit regering-Michel & verkiezingen 2019 ................................................................................. 110
4
, 3.10.10 De toekomst van N-VA ...................................................................................................................... 111
Thema 4 De Christendemocraten ............................................................................................................................. 113
4.1 Van katholieke partij naar CVP .................................................................................................................... 113
4.1.1 De katholieke partij (KP) ....................................................................................................................... 113
4.2 De Koningskwestie ........................................................................................................................................ 115
4.2.1 Oorsprong koningskwestie ................................................................................................................ 116
4.2.2 Waarom een communautair probleem? .................................................................................. 116
4.2.3 volksraadpleging rond de terugkeer van de koning ......................................................... 117
4.2.4 De koningskwestie voor de katholieken .................................................................................... 117
4.2.5 Verkiezingsgevolgen voor de katholieken ................................................................................ 117
4.2.6 Verdere verloop van de koning ........................................................................................................ 118
4.3 De Schoolstrijd ................................................................................................................................................. 118
4.3.1 ontstaan .......................................................................................................................................................... 118
4.3.2 na WO II ........................................................................................................................................................... 118
4.3.3 uitbarsten van de schoolstrijd........................................................................................................... 119
4.3.4 verdere verloop van de schoolstrijd ............................................................................................. 120
4.3.5 Oplossing in de schoolstrijd .............................................................................................................. 120
4.3.6 Inhoud van het schoolpact ................................................................................................................ 120
4.3.7 Betekenis van het afsluiten van het schoolpact .................................................................. 120
4.3.8 Herziening van het schoolpact ........................................................................................................ 121
4.3.9 Schoolpact en ideologische gevolgen voor de CVP ........................................................... 121
4.4 De sociaaleconomische dimensie en de communautaire tweespalt .......................... 121
4.4.1 Oorsprong en reactie van CVP ......................................................................................................... 121
4.4.2 Communautaire problematiek voor de CVP ......................................................................... 122
4.4.3 Taalwetten-Gilson .................................................................................................................................... 123
4.4.4 Groeiende onenigheid in de CVP-PSC + winst voor liberalen .................................... 124
4.4.5 Universiteit van Leuven ........................................................................................................................ 124
4.4.6 Verkiezingen van 1968 ........................................................................................................................... 124
4.4.7 CVP VS FDF .................................................................................................................................................. 125
4.5 De CVP als autonome partij.................................................................................................................... 126
4.5.1 waar de CVP mee worstelde ............................................................................................................. 126
4.6 De evolutie van de CVP vanaf 1981...................................................................................................... 130
4.6.1 thema’s waarmee de partij werd geconfronteerd ............................................................. 130
4.6.2 verkiezingen 1985 ..................................................................................................................................... 130
4.6.3 Verkiezingen 1987 ..................................................................................................................................... 131
4.6.4 verkiezingen 1991 ....................................................................................................................................... 131
4.6.5 verkiezingen 1995 ..................................................................................................................................... 132
4.6.6 verkiezingen 1999 ..................................................................................................................................... 132
5
, 4.6.7 Naamsverandering en nieuwe beweging ............................................................................... 132
4.6.8 Verkiezingen 2003 ................................................................................................................................... 133
4.6.9 Verkiezingen 2007 ................................................................................................................................... 133
4.6.10 Fortis ................................................................................................................................................................. 134
4.6.11 Hoe moet het verder met de gevallen regering Leterme? ........................................... 135
4.6.12 Ondertussen op communautair vlak .......................................................................................... 136
4.6.13 Oosterweel issue ....................................................................................................................................... 136
4.6.14 Ondertussen met BHV ......................................................................................................................... 136
4.6.15 Nieuwe verkiezingen na ontslag Leterme ............................................................................... 137
4.6.16 Het elan van enkele kopstukken .................................................................................................... 137
4.7 Aan Franse zijde ............................................................................................................................................. 138
4.8 Vernieuwingskuren voor de christendemocraten ................................................................... 138
4.8.1 aan Franstalige zijde .............................................................................................................................. 138
4.8.2 aan Vlaamse zijde .................................................................................................................................... 138
Thema 5 De Groenen ........................................................................................................................................................ 139
5.1 Het systeem-analytisch model van Easton en de breuklijnen theorieën ...................... 139
5.1.1 Het model in verband met ontstaan van de groenen .................................................... 140
5.1.2 Klassieke breuklijntheorie ................................................................................................................. 140
5.2 Van beweging tot partij ................................................................................................................................... 141
5.2.1 De herlevingsbeweging ........................................................................................................................ 141
5.2.2 De partij Agalev ......................................................................................................................................... 142
5.3 Het systeem-analytisch model van Easton en de breuklijnen theorieën ...................... 143
5.3.1 Ecologisme ................................................................................................................................................... 143
5.3.2 Situering van agalev binnen het politieke spectrum ...................................................... 144
5.3.3 stromingen binnen de partij ............................................................................................................ 145
5.3.4 Hoofdlijnen partijprogramma ......................................................................................................... 145
5.3.5 Partijcongressen .......................................................................................................................................146
5.4 Regeringsdeelname .................................................................................................................................... 147
5.4.1 De gemeenteraadsverkiezingen .................................................................................................... 147
5.4.2 De parlementsverkiezingen ............................................................................................................. 148
5.4.3 Europese verkiezingen ........................................................................................................................ 148
5.4.4 conclusie ........................................................................................................................................................149
5.5 Van AGALEV tot Groen! ...................................................................................................................................149
5.5.1 verkiezingsuitslagen vanaf 2004 ............................................................................................................149
Thema 6 | Het Vlaams Belang ...................................................................................................................................... 151
6.1 Ontstaan ................................................................................................................................................................... 151
6.2 Electorale evolutie van het Vlaams Blok 1978-1995 ........................................................................... 151
6.2.1 Deelname aan de wetgevende verkiezingen ........................................................................ 152
6
, 6.2.2 Deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen ................................................................. 152
6.2.3 Deelname aan de Europese verkiezingen ............................................................................... 153
6.2.4 Evolutie van de partij ............................................................................................................................. 153
6.3 Van Vlaams Blok naar Vlaams Belang ...................................................................................................... 155
6.4 Vlaams Belang onder leiding van Van Grieken ................................................................................... 156
Extra | Wegwijs in uw lokaal bestuur ...................................................................................................................... 157
Uw Gemeenten ................................................................................................................................................................ 157
De Lokale verkiezingen ............................................................................................................................................... 158
De burgemeester ............................................................................................................................................................ 159
Het College van Burgmeester en Schepenen ..............................................................................................160
De Gemeenteraad ..........................................................................................................................................................160
De ambtelijke organisatie........................................................................................................................................... 161
Gemeenten financiën .................................................................................................................................................. 162
Het OCMW ........................................................................................................................................................................... 162
Waar staat de burger in het hele verhaal? ..................................................................................................... 163
Extra (Ebe) – boekje ............................................................................................................................................................164
Hoofdstuk 2: Uw gemeente ......................................................................................................................................164
Stad ......................................................................................................................................................................................164
Centrumsteden ............................................................................................................................................................164
Faciliteitengemeenten ............................................................................................................................................ 165
Hoofdstuk 3: De verkiezingen ................................................................................................................................. 166
Kandidaten ..................................................................................................................................................................... 166
Cumul en decumul.................................................................................................................................................... 166
Toch beweegt er wat ................................................................................................................................................ 166
Mannen, vrouwen en bekende Vlamingen ............................................................................................... 167
Kartels ................................................................................................................................................................................ 167
Voorakkoorden ............................................................................................................................................................. 167
De kiezers ......................................................................................................................................................................... 167
Na de verkiezingen ....................................................................................................................................................168
De zetels ...........................................................................................................................................................................168
De coalitievorming ....................................................................................................................................................168
De kampioen .................................................................................................................................................................168
Hoofdstuk 4: De burgemeester ............................................................................................................................. 169
Profiel ................................................................................................................................................................................. 169
Hoe word je burgemeester?................................................................................................................................ 169
Wanneer eindigt het mandaat? ....................................................................................................................... 170
Soms loopt een mandaat ook vroeg af ........................................................................................................ 170
Wat doet een burgemeester ............................................................................................................................... 170
7
, De sjerp van de burgemeester ........................................................................................................................... 171
Hoofdstuk 5: Het college van burgemeester en schepenen ............................................................... 171
Hoe is het college ingericht? ................................................................................................................................ 171
Hoe wordt men schepen?...................................................................................................................................... 171
Hoe werkt het college? ........................................................................................................................................... 172
Waarvoor is het college bevoegd? .................................................................................................................. 172
Wat staat er op de agenda van het college ............................................................................................... 172
Structurele onbestuurbaarheid ........................................................................................................................ 173
Hoofdstuk 6: De gemeenteraad ............................................................................................................................ 174
De organisatie van de gemeenteraad .......................................................................................................... 174
Werking van de gemeenteraad ........................................................................................................................ 175
Bevoegdheden van de gemeenteraad ........................................................................................................ 176
Wie zijn onze gemeenteraadsleden? ............................................................................................................ 176
Intergemeentelijke samenwerking en districtsraden ........................................................................ 177
Hoofdstuk 7: De ambtelijke organisatie ........................................................................................................... 178
De algemeen directeur ........................................................................................................................................... 178
De financieel directeur ........................................................................................................................................... 178
Het managementteam .......................................................................................................................................... 179
De overige lokale ambtenaren .......................................................................................................................... 179
Hoeveel mensen staan ons op lokaal vlak ten dienste? .................................................................... 179
Hoofdstuk 8: de gemeentefinanciën ................................................................................................................ 180
Waar halen de gemeenten hun geld vandaan ...................................................................................... 180
Aanvullende personenbelasting en opcentiemen .............................................................................. 180
Dotaties en toelagen ............................................................................................................................................... 180
Lokale belastingen ...................................................................................................................................................... 181
Waar gaat dat geld naartoe .................................................................................................................................. 181
Hoofdstuk 9: Het OCMW ............................................................................................................................................ 182
Historiek ............................................................................................................................................................................ 182
Het OCMW wordt geboren .................................................................................................................................. 182
Het OCMW wordt geïntegreerd........................................................................................................................ 183
Opdracht .......................................................................................................................................................................... 183
financieel.......................................................................................................................................................................... 183
Hoofdstuk 12: Waar staat de burger in het hele verhaal? .................................................................... 184
Openbaarheid van bestuur ................................................................................................................................. 184
Klachtenbehandeling ............................................................................................................................................. 184
Verzoekschrift ............................................................................................................................................................... 184
Volksraadpleging ....................................................................................................................................................... 184
Adviesraden.................................................................................................................................................................... 185
8
, Wijkcomités – burgerinitiatieven ..................................................................................................................... 185
Zitdagen en de e-burger .......................................................................................................................................186
9
POLITIEK
Academiejaar 2024-2025
,Inhoud
Thema 1 | De Liberalen ....................................................................................................................................................... 10
1.1 De ‘liberale partij’: doctrinairen VS progressisten ............................................................................ 10
1.1.1 Doctrinairen controleren liberale verenigingen, desondanks pogingen van de
progressisten ..................................................................................................................................................................... 11
1.1.2 Van afstand naar verzoening naar afstand tussen doctrinairen en
progressisten ..................................................................................................................................................................... 11
1.2 De liberale zuil als alternatief voor de liberale minderheidsgroepen .................................. 12
1.2.1 De Liberale Vlaamse Beweging......................................................................................................... 12
1.3 Het uitblijven van een echte partij-organisatie, 1846-1961 .......................................................... 14
1.3.1 De Landsraad der Liberale partij ...................................................................................................... 14
1.3.2 Het Bestendig Comiteit ......................................................................................................................... 14
1.3.3 Het Bureau ...................................................................................................................................................... 15
1.3.4 Het Nieuwe Bureau ................................................................................................................................... 15
1.3.5 Verdere elan .................................................................................................................................................... 15
1.4 De electorale positie van de liberalen .......................................................................................................16
1.5 De economische doctrine: het blinde laisser faire principe vanaf 1870 ..............................16
1.6 Na de tweede wereldoorlog ........................................................................................................................... 17
1.7 De koningskwestie ................................................................................................................................................ 17
1.8 De schoolstrijd (1954-1958) en de levensbeschouwelijke pacificatie ................................... 18
1.8.1 Waarover gaat het? ................................................................................................................................... 18
1.8.2 Politieke en electorale gevolgen ...................................................................................................... 18
1.8.3 Schoolpact .......................................................................................................................................................19
1.9 Een noodzaak tot heroriëntering .................................................................................................................19
1.9.1 Regering Eyskens (1958-1961)............................................................................................................. 20
1.10 De oprichting van PVV/PLP in 1961 en de succesformule van Vanaudenhove ...... 20
1.11 De contestatie tegen Vanaudenhove ....................................................................................................... 21
1.12 Communautaire spanningen in de partij ........................................................................................ 22
1.12.1 LVV ....................................................................................................................................................................... 22
1.12.2 Compromis van Luik ................................................................................................................................ 23
1.12.3 Congres van Knokke ................................................................................................................................ 23
1.12.4 Marsen op Brussel ..................................................................................................................................... 23
1.13 De splitsing van de partij en de oprichting van de PVV ........................................................ 24
1.13.1 Fase 1: het uit elkaar vallen van de Brusselse federatie .................................................... 24
1.13.2 Fase 2: de breuk tussen de Brusselse liberalen en de nationale partij .................. 24
1.13.3 Fase 3: opsplitsing in twee afzonderlijke taalgroepen ....................................................... 25
1.14 De machtsverhoudingen in de jaren 1970 en de aanhoudende problemen in de
Brusselse federatie ...........................................................................................................................................................26
1.15 Van PLP naar MR ............................................................................................................................................. 27
1
, 1.16 Verhofstadt en het radicaal liberalisme ........................................................................................... 28
1.17 Van PVV naar VLD ...........................................................................................................................................29
1.18 De verdere ontwikkeling van de VLD ................................................................................................ 30
1.18.1 houding VLD izake BHV ......................................................................................................................... 31
1.18.2 VLD vanaf 2014 ............................................................................................................................................. 32
Thema 2 | Socialisten ........................................................................................................................................................... 33
2.1 Het ontstaan van de Belgische Werkliedenpartij ............................................................................ 33
2.1.1 Algemene stakin ........................................................................................................................................ 34
2.1.2 Verkiezingssucces 1894 ......................................................................................................................... 34
2.2 Het charter van Quaregnon: de ideologische lijn ........................................................................... 34
2.3 Pragmatisme wordt het leidmotief .......................................................................................................... 35
2.4 De Impact van de zuilorganisaties ....................................................................................................... 35
2.4.1 Vakbewegingen .......................................................................................................................................... 35
2.4.2 De Coöperatieve beweging .................................................................................................................36
2.4.3 Mutualiteiten ................................................................................................................................................. 37
2.5 De BWP in de regering ......................................................................................................................................... 37
2.5.1 Loyauteit van de BWP ............................................................................................................................. 37
2.5.2 Regering van nationale eenheid ......................................................................................................38
2.5.3 Onzekere regeringsdeelnames.........................................................................................................39
2.5.4 BWP overbodig? ........................................................................................................................................ 40
2.5.5 Twee ideologische kampen ................................................................................................................ 40
2.6 De negatieve invloed van de zuilorganisaties .................................................................................... 41
2.6.1 Het Belgisch Vakverbond ..................................................................................................................... 41
2.7 Hendrik De Man en het plan van de arbeid ........................................................................................... 42
2.7.1 Faillissement Belgische Bank van de Arbeid .......................................................................... 42
2.7.2 Spanningen binnen de Belgische Werkliedenpartij .......................................................... 43
2.7.3 Voorzitterschap De Man ....................................................................................................................... 44
2.8 De socialisten tijdens de Tweede Wereldoorlog ................................................................................. 44
2.9 De nieuwe initiatieven binnen de Vakbeweging ............................................................................... 45
2.10 De socialistische ideologie .............................................................................................................................. 46
2.10.1 Het ideologisch platform van het Congres van de Overwinning .............................. 46
2.10.2 Basistekst van het Ideologische congres van 1974 .............................................................. 46
2.10.3 Splitsing van de Belgische Socialistische Partij .....................................................................47
2.11 Spanningen bij de oprichting van het ABVV ........................................................................................ 48
2.11.1 Eerste discussiepunten ................................................................................................................................. 49
2.12 De partij leidt de wederopbouw .................................................................................................................. 49
2.13 In de ban van de structuurhervormingen ............................................................................................. 50
2.13.1 De Waalse socialisten eisen structuurhervormingen ....................................................... 50
2
, 2.13.2 De Eenheidswet en staking van 1960-1961 als katalysator............................................... 52
2.13.3 De structuurhervormingen krijgen een federale dimensie .......................................... 54
2.13.4 Evolutie naar een “selectief” overheidsoptreden ................................................................. 54
2.14 Economisch federalisme vs. cultuurautonomie ................................................................................. 55
2.14.1 Het interbellum ........................................................................................................................................... 55
2.14.2 Toenadering tussen de Waalse socialistische beweging en de Vlaamse
beweging ...........................................................................................................................................................................56
2.14.3 Mouvement Populaire Wallon ........................................................................................................... 57
2.14.4 De Waalse federalisten organiseren zich rond de communautaire problemen
57
2.14.5 De socialistische beweging verwerpt het federalisme......................................................58
2.14.6 Het ontstaan van federalistische partijen ..................................................................................58
2.14.7 Het communautaire aspect vindt ingang in de BSP ........................................................ 60
2.14.8 De opsplitsing van de partij wordt onvermijdelijk .............................................................. 60
2.15 De PS en SP na de splitsing ..............................................................................................................................61
2.15.1 De Parti Socialiste .......................................................................................................................................61
2.15.2 PS onder Philippe Busquin..................................................................................................................63
2.15.3 PS onder Elio Di Rupo ............................................................................................................................ 64
2.15.4 De Socialistische Partij ............................................................................................................................67
2.15.5 De SP onder Louis Tobback ................................................................................................................ 70
2.15.6 De socialisten onder Patrick Janssens ..........................................................................................71
2.15.7 De socialisten onder Johan Vande Lanotte .............................................................................. 72
2.15.8 De sp.a onder Caroline Gennez ......................................................................................................... 73
2.15.9 De Sp.a onder Bruno Tobback ...........................................................................................................76
2.15.10 De socialisten onder Conner Rousseau .................................................................................77
Thema 3 | De Volksunie en haar erfgenamen .................................................................................................... 78
3.1 De aanloop tot de oprichting van de Volksunie ............................................................................... 78
3.1.1 Vlaams Nationalisme is nooit dood gegaan............................................................................ 78
3.1.2 Oprichting Volksunie en Vlaamse Concentratie....................................................................79
3.1.3 Vlaams Komitee voor Federalisme ................................................................................................ 80
3.2 De evolutie van de Volksunie 1954-1961: van het ontstaan tot de eerste politieke
doorbraak .............................................................................................................................................................................. 80
3.2.1 Onrust binnen de Volksunie ............................................................................................................... 81
3.2.2 Parlementsverkiezingen 1958 & Frans Van der Elst ............................................................. 81
3.3 Van zweeppartij naar oppositiepartij 1961-1970 ................................................................................ 82
3.3.1 Koerswijziging binnen de Volksunie..............................................................................................83
3.3.2 Een eerste opstap richting oppositie ........................................................................................... 84
3.4 Van oppositiepartij tot regeringspartij 1971-1977 ............................................................................. 84
3.4.1 De doorbraak van Hugo Schiltz ........................................................................................................85
3
, 3.4.2 Regering Leo Tindemans I ...................................................................................................................85
3.4.3 Interimprotocol (1976) ............................................................................................................................ 87
3.5 Het Egmontpact ................................................................................................................................................... 87
3.5.1 Regering Leo Tindemans II ................................................................................................................. 88
3.5.2 Parlementsverkiezingen 1978 ........................................................................................................... 88
3.6 Na Egmont ............................................................................................................................................................... 89
3.6.1 Ontslag Schiltz, start tijdperk-Anciaux ........................................................................................ 89
3.6.2 Nationale oppositiepartij ...................................................................................................................... 90
3.6.3 Een nieuwe wind binnen de Volksunie ........................................................................................91
3.7 De VU onder het partijvoorzitterschap van Gabriëls ......................................................................91
3.7.1 Regering Martens VIII ..............................................................................................................................92
3.7.2 Goed. Beter. Best. Meebouwen aan het betere Vlaanderen..........................................92
3.7.3 Volksunie Vlaamse Vrije Demokraten .......................................................................................... 93
3.7.4 Vlaamse regeringsonderhandelingen ......................................................................................... 93
3.8 De VU onder het voorzitterschap van Anciaux, VanKrunkelsven, Bourgeois en
Borginon ................................................................................................................................................................................ 94
3.8.1 Bijzonder partijcongres 1992 ...............................................................................................................95
3.8.2 Interne strubbelingen met Gabriëls ..............................................................................................95
3.8.3 De Volksunie als onafhankelijke partij ......................................................................................... 96
3.8.4 Volksunie-plus en ID21 ............................................................................................................................97
3.8.5 Partijvoorzitter Geert Bourgeois .......................................................................................................97
3.8.6 Het einde is nabij? .................................................................................................................................... 98
3.9 Spirit ............................................................................................................................................................................. 99
3.9.1 De toekomst van Spirit .......................................................................................................................... 99
3.9.2 Links-liberale koers ................................................................................................................................ 100
3.9.3 Voorzitterschap Bettina Geysen .................................................................................................... 100
3.9.4 VL.Pro ................................................................................................................................................................ 101
3.9.5 Uiteenval van Vl.Pro ................................................................................................................................ 102
3.9.6 Sociaal-Liberale Partij (SLP) ............................................................................................................... 102
3.10 N-VA ........................................................................................................................................................................ 102
3.10.1 Partijvoorzitter Bart De Wever ......................................................................................................... 103
3.10.2 Regeringsonderhandelingen 2007 .............................................................................................. 103
3.10.3 Breuk van het kartel ............................................................................................................................... 105
3.10.4 Regeringsdeelname ...............................................................................................................................106
3.10.5 Operatie lokale verankering ............................................................................................................. 108
3.10.6 De ware communautaire aard van N-VA ................................................................................. 108
3.10.7 Parlementsverkiezingen 2014 ..........................................................................................................109
3.10.8 Ongenoegen met communautaire stand still ....................................................................... 110
3.10.9 Exit regering-Michel & verkiezingen 2019 ................................................................................. 110
4
, 3.10.10 De toekomst van N-VA ...................................................................................................................... 111
Thema 4 De Christendemocraten ............................................................................................................................. 113
4.1 Van katholieke partij naar CVP .................................................................................................................... 113
4.1.1 De katholieke partij (KP) ....................................................................................................................... 113
4.2 De Koningskwestie ........................................................................................................................................ 115
4.2.1 Oorsprong koningskwestie ................................................................................................................ 116
4.2.2 Waarom een communautair probleem? .................................................................................. 116
4.2.3 volksraadpleging rond de terugkeer van de koning ......................................................... 117
4.2.4 De koningskwestie voor de katholieken .................................................................................... 117
4.2.5 Verkiezingsgevolgen voor de katholieken ................................................................................ 117
4.2.6 Verdere verloop van de koning ........................................................................................................ 118
4.3 De Schoolstrijd ................................................................................................................................................. 118
4.3.1 ontstaan .......................................................................................................................................................... 118
4.3.2 na WO II ........................................................................................................................................................... 118
4.3.3 uitbarsten van de schoolstrijd........................................................................................................... 119
4.3.4 verdere verloop van de schoolstrijd ............................................................................................. 120
4.3.5 Oplossing in de schoolstrijd .............................................................................................................. 120
4.3.6 Inhoud van het schoolpact ................................................................................................................ 120
4.3.7 Betekenis van het afsluiten van het schoolpact .................................................................. 120
4.3.8 Herziening van het schoolpact ........................................................................................................ 121
4.3.9 Schoolpact en ideologische gevolgen voor de CVP ........................................................... 121
4.4 De sociaaleconomische dimensie en de communautaire tweespalt .......................... 121
4.4.1 Oorsprong en reactie van CVP ......................................................................................................... 121
4.4.2 Communautaire problematiek voor de CVP ......................................................................... 122
4.4.3 Taalwetten-Gilson .................................................................................................................................... 123
4.4.4 Groeiende onenigheid in de CVP-PSC + winst voor liberalen .................................... 124
4.4.5 Universiteit van Leuven ........................................................................................................................ 124
4.4.6 Verkiezingen van 1968 ........................................................................................................................... 124
4.4.7 CVP VS FDF .................................................................................................................................................. 125
4.5 De CVP als autonome partij.................................................................................................................... 126
4.5.1 waar de CVP mee worstelde ............................................................................................................. 126
4.6 De evolutie van de CVP vanaf 1981...................................................................................................... 130
4.6.1 thema’s waarmee de partij werd geconfronteerd ............................................................. 130
4.6.2 verkiezingen 1985 ..................................................................................................................................... 130
4.6.3 Verkiezingen 1987 ..................................................................................................................................... 131
4.6.4 verkiezingen 1991 ....................................................................................................................................... 131
4.6.5 verkiezingen 1995 ..................................................................................................................................... 132
4.6.6 verkiezingen 1999 ..................................................................................................................................... 132
5
, 4.6.7 Naamsverandering en nieuwe beweging ............................................................................... 132
4.6.8 Verkiezingen 2003 ................................................................................................................................... 133
4.6.9 Verkiezingen 2007 ................................................................................................................................... 133
4.6.10 Fortis ................................................................................................................................................................. 134
4.6.11 Hoe moet het verder met de gevallen regering Leterme? ........................................... 135
4.6.12 Ondertussen op communautair vlak .......................................................................................... 136
4.6.13 Oosterweel issue ....................................................................................................................................... 136
4.6.14 Ondertussen met BHV ......................................................................................................................... 136
4.6.15 Nieuwe verkiezingen na ontslag Leterme ............................................................................... 137
4.6.16 Het elan van enkele kopstukken .................................................................................................... 137
4.7 Aan Franse zijde ............................................................................................................................................. 138
4.8 Vernieuwingskuren voor de christendemocraten ................................................................... 138
4.8.1 aan Franstalige zijde .............................................................................................................................. 138
4.8.2 aan Vlaamse zijde .................................................................................................................................... 138
Thema 5 De Groenen ........................................................................................................................................................ 139
5.1 Het systeem-analytisch model van Easton en de breuklijnen theorieën ...................... 139
5.1.1 Het model in verband met ontstaan van de groenen .................................................... 140
5.1.2 Klassieke breuklijntheorie ................................................................................................................. 140
5.2 Van beweging tot partij ................................................................................................................................... 141
5.2.1 De herlevingsbeweging ........................................................................................................................ 141
5.2.2 De partij Agalev ......................................................................................................................................... 142
5.3 Het systeem-analytisch model van Easton en de breuklijnen theorieën ...................... 143
5.3.1 Ecologisme ................................................................................................................................................... 143
5.3.2 Situering van agalev binnen het politieke spectrum ...................................................... 144
5.3.3 stromingen binnen de partij ............................................................................................................ 145
5.3.4 Hoofdlijnen partijprogramma ......................................................................................................... 145
5.3.5 Partijcongressen .......................................................................................................................................146
5.4 Regeringsdeelname .................................................................................................................................... 147
5.4.1 De gemeenteraadsverkiezingen .................................................................................................... 147
5.4.2 De parlementsverkiezingen ............................................................................................................. 148
5.4.3 Europese verkiezingen ........................................................................................................................ 148
5.4.4 conclusie ........................................................................................................................................................149
5.5 Van AGALEV tot Groen! ...................................................................................................................................149
5.5.1 verkiezingsuitslagen vanaf 2004 ............................................................................................................149
Thema 6 | Het Vlaams Belang ...................................................................................................................................... 151
6.1 Ontstaan ................................................................................................................................................................... 151
6.2 Electorale evolutie van het Vlaams Blok 1978-1995 ........................................................................... 151
6.2.1 Deelname aan de wetgevende verkiezingen ........................................................................ 152
6
, 6.2.2 Deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen ................................................................. 152
6.2.3 Deelname aan de Europese verkiezingen ............................................................................... 153
6.2.4 Evolutie van de partij ............................................................................................................................. 153
6.3 Van Vlaams Blok naar Vlaams Belang ...................................................................................................... 155
6.4 Vlaams Belang onder leiding van Van Grieken ................................................................................... 156
Extra | Wegwijs in uw lokaal bestuur ...................................................................................................................... 157
Uw Gemeenten ................................................................................................................................................................ 157
De Lokale verkiezingen ............................................................................................................................................... 158
De burgemeester ............................................................................................................................................................ 159
Het College van Burgmeester en Schepenen ..............................................................................................160
De Gemeenteraad ..........................................................................................................................................................160
De ambtelijke organisatie........................................................................................................................................... 161
Gemeenten financiën .................................................................................................................................................. 162
Het OCMW ........................................................................................................................................................................... 162
Waar staat de burger in het hele verhaal? ..................................................................................................... 163
Extra (Ebe) – boekje ............................................................................................................................................................164
Hoofdstuk 2: Uw gemeente ......................................................................................................................................164
Stad ......................................................................................................................................................................................164
Centrumsteden ............................................................................................................................................................164
Faciliteitengemeenten ............................................................................................................................................ 165
Hoofdstuk 3: De verkiezingen ................................................................................................................................. 166
Kandidaten ..................................................................................................................................................................... 166
Cumul en decumul.................................................................................................................................................... 166
Toch beweegt er wat ................................................................................................................................................ 166
Mannen, vrouwen en bekende Vlamingen ............................................................................................... 167
Kartels ................................................................................................................................................................................ 167
Voorakkoorden ............................................................................................................................................................. 167
De kiezers ......................................................................................................................................................................... 167
Na de verkiezingen ....................................................................................................................................................168
De zetels ...........................................................................................................................................................................168
De coalitievorming ....................................................................................................................................................168
De kampioen .................................................................................................................................................................168
Hoofdstuk 4: De burgemeester ............................................................................................................................. 169
Profiel ................................................................................................................................................................................. 169
Hoe word je burgemeester?................................................................................................................................ 169
Wanneer eindigt het mandaat? ....................................................................................................................... 170
Soms loopt een mandaat ook vroeg af ........................................................................................................ 170
Wat doet een burgemeester ............................................................................................................................... 170
7
, De sjerp van de burgemeester ........................................................................................................................... 171
Hoofdstuk 5: Het college van burgemeester en schepenen ............................................................... 171
Hoe is het college ingericht? ................................................................................................................................ 171
Hoe wordt men schepen?...................................................................................................................................... 171
Hoe werkt het college? ........................................................................................................................................... 172
Waarvoor is het college bevoegd? .................................................................................................................. 172
Wat staat er op de agenda van het college ............................................................................................... 172
Structurele onbestuurbaarheid ........................................................................................................................ 173
Hoofdstuk 6: De gemeenteraad ............................................................................................................................ 174
De organisatie van de gemeenteraad .......................................................................................................... 174
Werking van de gemeenteraad ........................................................................................................................ 175
Bevoegdheden van de gemeenteraad ........................................................................................................ 176
Wie zijn onze gemeenteraadsleden? ............................................................................................................ 176
Intergemeentelijke samenwerking en districtsraden ........................................................................ 177
Hoofdstuk 7: De ambtelijke organisatie ........................................................................................................... 178
De algemeen directeur ........................................................................................................................................... 178
De financieel directeur ........................................................................................................................................... 178
Het managementteam .......................................................................................................................................... 179
De overige lokale ambtenaren .......................................................................................................................... 179
Hoeveel mensen staan ons op lokaal vlak ten dienste? .................................................................... 179
Hoofdstuk 8: de gemeentefinanciën ................................................................................................................ 180
Waar halen de gemeenten hun geld vandaan ...................................................................................... 180
Aanvullende personenbelasting en opcentiemen .............................................................................. 180
Dotaties en toelagen ............................................................................................................................................... 180
Lokale belastingen ...................................................................................................................................................... 181
Waar gaat dat geld naartoe .................................................................................................................................. 181
Hoofdstuk 9: Het OCMW ............................................................................................................................................ 182
Historiek ............................................................................................................................................................................ 182
Het OCMW wordt geboren .................................................................................................................................. 182
Het OCMW wordt geïntegreerd........................................................................................................................ 183
Opdracht .......................................................................................................................................................................... 183
financieel.......................................................................................................................................................................... 183
Hoofdstuk 12: Waar staat de burger in het hele verhaal? .................................................................... 184
Openbaarheid van bestuur ................................................................................................................................. 184
Klachtenbehandeling ............................................................................................................................................. 184
Verzoekschrift ............................................................................................................................................................... 184
Volksraadpleging ....................................................................................................................................................... 184
Adviesraden.................................................................................................................................................................... 185
8
, Wijkcomités – burgerinitiatieven ..................................................................................................................... 185
Zitdagen en de e-burger .......................................................................................................................................186
9