Hoofdstuk 1
5 niet-wetenschappelijke benaderingen:
• De methode van vasthoudendheid = je houdt vast aan ideeën en overtuigingen
(geloofsvolharding). Simpelweg omdat ze al lang als feiten zijn geaccepteerd of vanwege
bijgeloof. Bevat ook het voortbestaan van bijgeloof, dat overtuigingen vertegenwoordigt
waarop als feit is gereageerd.
-> Probleem: de verkregen informatie is mogelijk niet nauwkeurig.
-> Valkuil: er is geen methode om verkeerde ideeën te corrigeren.
• De methode van intuïtie = informatie wordt als waar geaccepteerd omdat het ‘goed voelt’
(onderbuikgevoel; veel ethische beslissingen worden hierop gebaseerd).
-> Probleem: het heeft geen mechanisme om nauwkeurige van onnauwkeurige kennis te
scheiden
• De methode van autoriteit = een persoon vindt antwoorden door een autoriteit over het
onderwerp op te zoeken.
-> Valkuil: geeft niet altijd nauwkeurige informatie & antwoorden van autoriteiten kunnen
subjectieve, persoonlijke meningen bevatten & we gaan er vaak vanuit dat expertise op get ene
gebied gegeneraliseerd kan worden naar andere onderwerpen & mensen stellen geen vragen
aan de autoriteit & niet alle experts zijn ‘experts’.
- methode van geloof = mensen accepteren het woord van een autoriteit omdat ze
volledig vertrouwen hebben in de autoriteitsfiguur
-> Probleem: er is geen mechanisme om de nauwkeurigheid van de informatie te
testen.
Methoden die meer eisen stellen aan informatie en antwoorden die ze produceren:
• De rationele methode (rationalisme) = omvat het zoeken naar antwoorden door logisch
redeneren. Dus begint met een reeks bekende feiten of aannames en gebruiken logica om tot
een conclusie/antwoord te komen.
-> Beperking: de conclusie is niet noodzakelijkerwijs waar, tenzij beide premissie-stellingen
waar zijn & mensen zijn niet altijd goed in logisch redeneren
- Premisse verklaringen = het zijn feiten of aannames waarvan bekend is (of aangenomen
wordt) dat ze waar zijn.
• De methode van het empirisme (empirisme) = probeert vragen te beantwoorden door directe
observatie of persoonlijke ervaringen. Kennis wordt verworven via zintuigen.
-> Probleem: tijdrovend en soms gevaarlijk.
Wetenschappelijke methode = een benadering van het verwerven van kennis waarbij specifieke
vragen worden geformuleerd en vervolgens systematisch antwoorden worden gevonden. Deze
methode combineert verschillende manieren van kennisverwerving om de zwakke punten van
afzonderlijke methoden te vermijden. Door deze combinatie wordt de betrouwbaarheid en
nauwkeurigheid van de gevonden antwoorden vergroot. De wetenschappelijke methode is zorgvuldig
ontwikkeld en richt zich op het zo objectief en precies mogelijk stellen en beantwoorden van vragen.
Ze bestaat uit een vaste reeks stappen die onderzoekers helpen om op een gecontroleerde en
herhaalbare manier tot conclusies te komen.
Stap 1: Observeer gedrag of andere verschijnselen.
- Inductie (inductief redeneren) = het bereiken van een algemene conclusie op basis van een
paar specifieke voorbeelden.
Stap 2: Vorm een voorlopig antwoord of verklaring (een hypothese)
Het begint meestal met het identificeren van andere factoren, of variabelen, die geassocieerd zijn met
uw observaties.
Stap 3: Gebruik uw hypothese om een testbare voorspelling te genereren
Omvat het toepassen van de hypothese op een specifieke, waarneembare, echte situatie.
, - Aftrek (deductief redeneren) = gebruikt uitspraken om specifieke voorspellingen te
genereren.
Stap 4: Evalueer de voorspelling door systematische, geplande waarnemingen te maken
Dit is de daadwerkelijke onderzoeks- of gegevensverzamelingsfase van de wetenschappelijke
methoden.
Stap 5: Gebruik de observaties om de oorspronkelijke hypothese te ondersteunen, weerleggen of
verfijnen.
Dit is de wekelijke waarnemingen te vergelijken met de voorspellingen die zijn gedaan op basis van de
hypothese.
Drie belangrijke principes van de wetenschappelijke methoden:
1. Wetenschap is empirisch
Wetenschap wordt empirisch genoemd omdat kennis wordt verkregen door middel
van observaties. Hoewel hypothesen kunnen ontstaan door logisch redeneren, gezond verstand
of expertise, worden ze pas wetenschappelijk geaccepteerd wanneer ze empirisch zijn getoetst.
Een idee kan dus plausibel lijken, maar zonder empirisch bewijs blijft het niet-
wetenschappelijk.
In tegenstelling tot algemeen empirisme maakt de wetenschappelijke methode gebruik
van gestructureerde en systematische observaties. Deze observaties zijn zorgvuldig ontworpen
met als doel het testen van een hypothese. De onderzoeksprocedures bepalen onder welke
omstandigheden observaties plaatsvinden, zodat de resultaten de hypothese duidelijk
ondersteunen of juist weerleggen.
Binnen de wetenschappelijke methode worden observaties daarom uitgevoerd
onder specifieke, gecontroleerde omstandigheden. De hele studie wordt zo opgezet dat
alternatieve verklaringen worden uitgesloten en de hypothese nauwkeurig kan worden getest.
Het zorgvuldig structureren van onderzoek vormt een essentieel onderdeel van
wetenschappelijk onderzoek.
2. Wetenschap is openbaar
De wetenschappelijke methode is openbaar, wat betekent dat waarnemingen en
onderzoeksprocedures beschikbaar worden gesteld voor beoordeling door anderen, met name
door andere wetenschappers. Dit maakt het mogelijk dat eenzelfde onderzoek stap voor stap
kan worden gerepliceerd. Replicatie is essentieel, omdat herhaling van observaties leidt
tot verificatie van onderzoeksbevindingen. Alleen openbare waarnemingen kunnen worden
herhaald en gecontroleerd.
Wetenschappers maken hun onderzoek openbaar door resultaten te publiceren in
wetenschappelijke tijdschriften of te presenteren op conferenties. Voordat onderzoek wordt
gepubliceerd, wordt het beoordeeld door collega-wetenschappers via peer review, waarbij
wordt gekeken naar de kwaliteit van de methode, de nauwkeurigheid van de uitvoering en
mogelijke tekortkomingen. Daarom bevatten wetenschappelijke artikelen een
uitgebreide methodesectie met details over deelnemers, materialen, procedures en metingen,
zodat anderen het onderzoek exact kunnen herhalen.
Replicatie en peer review functioneren als checks and balances binnen de wetenschap. Ze
helpen fouten, toevallige resultaten en mogelijke fraude op te sporen. Wetenschappelijke
conclusies worden daarom pas als betrouwbaar beschouwd wanneer meerdere onafhankelijke
studies dezelfde bevindingen bevestigen.
3. Wetenschap is objectief
, De wetenschappelijke methode is objectief, wat betekent dat onderzoek zo wordt opgezet
dat vooroordelen en persoonlijke overtuigingen van de onderzoeker de uitkomsten niet
beïnvloeden. Wetenschap wordt daarom gezien als een onpartijdige zoektocht naar kennis,
waarbij persoonlijke gevoelens en verwachtingen geen rol mogen spelen in de waarnemingen.
Vooringenomenheid ontstaat vaak doordat onderzoekers geloven in een bepaalde theorie of
specifieke verwachtingen hebben over de uitkomst van hun studie. Deze verwachtingen
kunnen, soms onbewust, de resultaten beïnvloeden.Om dit risico te verkleinen, worden
onderzoeksprocedures zo ingericht dat de invloed van verwachtingen wordt beperkt. Een
veelgebruikte methode is blind onderzoek, waarbij de personen die waarnemingen verrichten
niet op de hoogte zijn van belangrijke details van de studie. Hierdoor wordt de kans kleiner dat
subjectieve verwachtingen de onderzoeksresultaten beïnvloeden.
Wetenschap vs pseudowetenschap
Wetenschap is een zorgvuldig ontwikkeld systeem voor het beantwoorden van vragen,
waarbij systematische, objectieve en empirische waarnemingen als bewijs dienen.
Pseudowetenschap lijkt vaak op wetenschap, maar mist essentiële kenmerken van echt
wetenschappelijk onderzoek en wordt niet ondersteund door empirisch bewijs.
Belangrijkste verschillen tussen wetenschap en pseudowetenschap
• Testbaarheid en vervalsbaarheid
o Wetenschap: theorieën zijn testbaar en weerlegbaar; het is duidelijk welke
bevindingen de theorie zouden ontkrachten.
o Pseudowetenschap: theorieën zijn vaak niet weerlegbaar en blijven bestaan ondanks
tegenbewijs.
• Omgang met negatieve resultaten
o Wetenschap: negatieve resultaten worden geaccepteerd; theorieën worden aangepast
of verworpen.
o Pseudowetenschap: negatieve resultaten worden genegeerd of weggeredeneerd zonder
de theorie te veranderen.
• Gebruik van bewijs
o Wetenschap: baseert conclusies op objectieve evaluatie van al het beschikbare
bewijs.
o Pseudowetenschap: vertrouwt vooral op anekdotes, getuigenissen en geselecteerde
succesverhalen.
• Ontwikkeling van theorieën
o Wetenschap: theorieën worden voortdurend getest en evolueren op basis van nieuw
bewijs.
o Pseudowetenschap: theorieën zijn statisch en staan niet open voor kritiek.
• Relatie met bestaande kennis
o Wetenschap: bouwt voort op bestaande, empirisch ondersteunde theorieën.
o Pseudowetenschap: creëert vaak nieuwe systemen die losstaan van gevestigde
wetenschap en gebruikt vaag of misleidend jargon om wetenschappelijk te lijken.
Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
Er wordt onderscheid gemaakt tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek, waarbij de nadruk ligt op
kwantitatief onderzoek. Dit type onderzoek richt zich op variabelen die in hoeveelheid verschillen,
zoals grootte, duur of sterkte. Deze variabelen worden gemeten met specifieke meetmethoden en de
resultaten worden uitgedrukt in numerieke gegevens die statistisch kunnen worden samengevat,
geanalyseerd en geïnterpreteerd.
Kwalitatief onderzoek vormt een alternatief en verschilt vooral in het type gegevens dat wordt
verzameld. In plaats van cijfers levert dit onderzoek beschrijvende, verhalende rapporten op.
Onderzoekers observeren deelnemers, maken aantekeningen en interpreteren hun waarnemingen, vaak
in directe interactie met de deelnemers, bijvoorbeeld via interviews.
, Kwalitatief onderzoek wordt veel toegepast in onder andere de sociale antropologie. Hierbij worden
gedragingen en verschijnselen holistisch beschreven, zonder het meten van individuele scores, wat
resulteert in uitgebreide narratieve beschrijvingen.
Het onderscheid tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek is niet beperkt tot cijfers versus geen
cijfers. Ook kwalitatieve categorieën kunnen binnen kwantitatief onderzoek worden gebruikt, zolang
de gegevens uiteindelijk numeriek worden samengevat, bijvoorbeeld in de vorm van percentages. In
dat geval blijft het onderzoek kwantitatief van aard.
Stappen van het onderzoekssproces
Onderzoek is een gestructureerd proces waarin je via de wetenschappelijke methode een specifieke
vraag probeert te beantwoorden. Het gaat niet alleen om “data verzamelen”, maar om een hele reeks
keuzes: van het bedenken van een idee tot het rapporteren van resultaten. Er zijn meestal geen perfecte
keuzes; elke beslissing heeft voor- en nadelen. Het proces loopt bovendien niet strikt rechtlijnig, maar
herhaalt zich vaak: uit resultaten ontstaan weer nieuwe vragen.
Stappen van het onderzoeksproces
Stap 1: Een onderzoeksidee vinden
• Kies een algemeen onderwerp (bijv. ontwikkeling, perceptie, sociaal gedrag).
• Zoek in de wetenschappelijke literatuur wat er al bekend is.
• Doel: een onbeantwoorde onderzoeksvraag vinden.
• Belangrijk: oprechte interesse in het onderwerp, omdat onderzoek langdurig en intensief kan
zijn.
• Een breed onderwerp wordt gaandeweg concreter door wat je in artikelen tegenkomt.
Stap 2: Een hypothese formuleren (niet altijd nodig)
• Als de vraag draait om een relatie tussen variabelen, formuleer je een hypothese: een
voorlopige verwachting/antwoord.
• Als de vraag alleen om beschrijving vraagt (bijv. “hoeveel slapen studenten?”), kun je deze
stap overslaan.
• Hypothesen worden vaak gebaseerd op:
o Eerdere onderzoeksresultaten
o Een logische redenering die de verwachting ondersteunt
Stap 3: Variabelen definiëren en meetbaar maken
• Bepaal precies wat je bedoelt met de variabelen en hoe je ze gaat meten.
• Dit heet het operationaliseren: abstracte begrippen omzetten naar iets dat je empirisch kunt
observeren.
• Hiermee maak je van een algemene hypothese een testbare voorspelling.
• Hoe je meet hangt ook af van de doelgroep (bijv. agressie bij peuters meet je anders dan bij
volwassenen).
Stap 4: Deelnemers bepalen en ethiek regelen
• Kies wie meedoet (mensen = deelnemers/participants; dieren = subjects).
• Bepaal hoeveel deelnemers nodig zijn en hoe je ze werft.
• Plan de ethische bescherming:
o Veiligheid en welzijn
o Duidelijke informatie en toestemming
o Geen ongepaste druk of manipulatie (bijv. beloningen die mensen “dwingen”)
• Keuzes over deelnemers beperken ook hoe ver je resultaten kunt generaliseren (van wie
naar wie mag je conclusies doortrekken?).
5 niet-wetenschappelijke benaderingen:
• De methode van vasthoudendheid = je houdt vast aan ideeën en overtuigingen
(geloofsvolharding). Simpelweg omdat ze al lang als feiten zijn geaccepteerd of vanwege
bijgeloof. Bevat ook het voortbestaan van bijgeloof, dat overtuigingen vertegenwoordigt
waarop als feit is gereageerd.
-> Probleem: de verkregen informatie is mogelijk niet nauwkeurig.
-> Valkuil: er is geen methode om verkeerde ideeën te corrigeren.
• De methode van intuïtie = informatie wordt als waar geaccepteerd omdat het ‘goed voelt’
(onderbuikgevoel; veel ethische beslissingen worden hierop gebaseerd).
-> Probleem: het heeft geen mechanisme om nauwkeurige van onnauwkeurige kennis te
scheiden
• De methode van autoriteit = een persoon vindt antwoorden door een autoriteit over het
onderwerp op te zoeken.
-> Valkuil: geeft niet altijd nauwkeurige informatie & antwoorden van autoriteiten kunnen
subjectieve, persoonlijke meningen bevatten & we gaan er vaak vanuit dat expertise op get ene
gebied gegeneraliseerd kan worden naar andere onderwerpen & mensen stellen geen vragen
aan de autoriteit & niet alle experts zijn ‘experts’.
- methode van geloof = mensen accepteren het woord van een autoriteit omdat ze
volledig vertrouwen hebben in de autoriteitsfiguur
-> Probleem: er is geen mechanisme om de nauwkeurigheid van de informatie te
testen.
Methoden die meer eisen stellen aan informatie en antwoorden die ze produceren:
• De rationele methode (rationalisme) = omvat het zoeken naar antwoorden door logisch
redeneren. Dus begint met een reeks bekende feiten of aannames en gebruiken logica om tot
een conclusie/antwoord te komen.
-> Beperking: de conclusie is niet noodzakelijkerwijs waar, tenzij beide premissie-stellingen
waar zijn & mensen zijn niet altijd goed in logisch redeneren
- Premisse verklaringen = het zijn feiten of aannames waarvan bekend is (of aangenomen
wordt) dat ze waar zijn.
• De methode van het empirisme (empirisme) = probeert vragen te beantwoorden door directe
observatie of persoonlijke ervaringen. Kennis wordt verworven via zintuigen.
-> Probleem: tijdrovend en soms gevaarlijk.
Wetenschappelijke methode = een benadering van het verwerven van kennis waarbij specifieke
vragen worden geformuleerd en vervolgens systematisch antwoorden worden gevonden. Deze
methode combineert verschillende manieren van kennisverwerving om de zwakke punten van
afzonderlijke methoden te vermijden. Door deze combinatie wordt de betrouwbaarheid en
nauwkeurigheid van de gevonden antwoorden vergroot. De wetenschappelijke methode is zorgvuldig
ontwikkeld en richt zich op het zo objectief en precies mogelijk stellen en beantwoorden van vragen.
Ze bestaat uit een vaste reeks stappen die onderzoekers helpen om op een gecontroleerde en
herhaalbare manier tot conclusies te komen.
Stap 1: Observeer gedrag of andere verschijnselen.
- Inductie (inductief redeneren) = het bereiken van een algemene conclusie op basis van een
paar specifieke voorbeelden.
Stap 2: Vorm een voorlopig antwoord of verklaring (een hypothese)
Het begint meestal met het identificeren van andere factoren, of variabelen, die geassocieerd zijn met
uw observaties.
Stap 3: Gebruik uw hypothese om een testbare voorspelling te genereren
Omvat het toepassen van de hypothese op een specifieke, waarneembare, echte situatie.
, - Aftrek (deductief redeneren) = gebruikt uitspraken om specifieke voorspellingen te
genereren.
Stap 4: Evalueer de voorspelling door systematische, geplande waarnemingen te maken
Dit is de daadwerkelijke onderzoeks- of gegevensverzamelingsfase van de wetenschappelijke
methoden.
Stap 5: Gebruik de observaties om de oorspronkelijke hypothese te ondersteunen, weerleggen of
verfijnen.
Dit is de wekelijke waarnemingen te vergelijken met de voorspellingen die zijn gedaan op basis van de
hypothese.
Drie belangrijke principes van de wetenschappelijke methoden:
1. Wetenschap is empirisch
Wetenschap wordt empirisch genoemd omdat kennis wordt verkregen door middel
van observaties. Hoewel hypothesen kunnen ontstaan door logisch redeneren, gezond verstand
of expertise, worden ze pas wetenschappelijk geaccepteerd wanneer ze empirisch zijn getoetst.
Een idee kan dus plausibel lijken, maar zonder empirisch bewijs blijft het niet-
wetenschappelijk.
In tegenstelling tot algemeen empirisme maakt de wetenschappelijke methode gebruik
van gestructureerde en systematische observaties. Deze observaties zijn zorgvuldig ontworpen
met als doel het testen van een hypothese. De onderzoeksprocedures bepalen onder welke
omstandigheden observaties plaatsvinden, zodat de resultaten de hypothese duidelijk
ondersteunen of juist weerleggen.
Binnen de wetenschappelijke methode worden observaties daarom uitgevoerd
onder specifieke, gecontroleerde omstandigheden. De hele studie wordt zo opgezet dat
alternatieve verklaringen worden uitgesloten en de hypothese nauwkeurig kan worden getest.
Het zorgvuldig structureren van onderzoek vormt een essentieel onderdeel van
wetenschappelijk onderzoek.
2. Wetenschap is openbaar
De wetenschappelijke methode is openbaar, wat betekent dat waarnemingen en
onderzoeksprocedures beschikbaar worden gesteld voor beoordeling door anderen, met name
door andere wetenschappers. Dit maakt het mogelijk dat eenzelfde onderzoek stap voor stap
kan worden gerepliceerd. Replicatie is essentieel, omdat herhaling van observaties leidt
tot verificatie van onderzoeksbevindingen. Alleen openbare waarnemingen kunnen worden
herhaald en gecontroleerd.
Wetenschappers maken hun onderzoek openbaar door resultaten te publiceren in
wetenschappelijke tijdschriften of te presenteren op conferenties. Voordat onderzoek wordt
gepubliceerd, wordt het beoordeeld door collega-wetenschappers via peer review, waarbij
wordt gekeken naar de kwaliteit van de methode, de nauwkeurigheid van de uitvoering en
mogelijke tekortkomingen. Daarom bevatten wetenschappelijke artikelen een
uitgebreide methodesectie met details over deelnemers, materialen, procedures en metingen,
zodat anderen het onderzoek exact kunnen herhalen.
Replicatie en peer review functioneren als checks and balances binnen de wetenschap. Ze
helpen fouten, toevallige resultaten en mogelijke fraude op te sporen. Wetenschappelijke
conclusies worden daarom pas als betrouwbaar beschouwd wanneer meerdere onafhankelijke
studies dezelfde bevindingen bevestigen.
3. Wetenschap is objectief
, De wetenschappelijke methode is objectief, wat betekent dat onderzoek zo wordt opgezet
dat vooroordelen en persoonlijke overtuigingen van de onderzoeker de uitkomsten niet
beïnvloeden. Wetenschap wordt daarom gezien als een onpartijdige zoektocht naar kennis,
waarbij persoonlijke gevoelens en verwachtingen geen rol mogen spelen in de waarnemingen.
Vooringenomenheid ontstaat vaak doordat onderzoekers geloven in een bepaalde theorie of
specifieke verwachtingen hebben over de uitkomst van hun studie. Deze verwachtingen
kunnen, soms onbewust, de resultaten beïnvloeden.Om dit risico te verkleinen, worden
onderzoeksprocedures zo ingericht dat de invloed van verwachtingen wordt beperkt. Een
veelgebruikte methode is blind onderzoek, waarbij de personen die waarnemingen verrichten
niet op de hoogte zijn van belangrijke details van de studie. Hierdoor wordt de kans kleiner dat
subjectieve verwachtingen de onderzoeksresultaten beïnvloeden.
Wetenschap vs pseudowetenschap
Wetenschap is een zorgvuldig ontwikkeld systeem voor het beantwoorden van vragen,
waarbij systematische, objectieve en empirische waarnemingen als bewijs dienen.
Pseudowetenschap lijkt vaak op wetenschap, maar mist essentiële kenmerken van echt
wetenschappelijk onderzoek en wordt niet ondersteund door empirisch bewijs.
Belangrijkste verschillen tussen wetenschap en pseudowetenschap
• Testbaarheid en vervalsbaarheid
o Wetenschap: theorieën zijn testbaar en weerlegbaar; het is duidelijk welke
bevindingen de theorie zouden ontkrachten.
o Pseudowetenschap: theorieën zijn vaak niet weerlegbaar en blijven bestaan ondanks
tegenbewijs.
• Omgang met negatieve resultaten
o Wetenschap: negatieve resultaten worden geaccepteerd; theorieën worden aangepast
of verworpen.
o Pseudowetenschap: negatieve resultaten worden genegeerd of weggeredeneerd zonder
de theorie te veranderen.
• Gebruik van bewijs
o Wetenschap: baseert conclusies op objectieve evaluatie van al het beschikbare
bewijs.
o Pseudowetenschap: vertrouwt vooral op anekdotes, getuigenissen en geselecteerde
succesverhalen.
• Ontwikkeling van theorieën
o Wetenschap: theorieën worden voortdurend getest en evolueren op basis van nieuw
bewijs.
o Pseudowetenschap: theorieën zijn statisch en staan niet open voor kritiek.
• Relatie met bestaande kennis
o Wetenschap: bouwt voort op bestaande, empirisch ondersteunde theorieën.
o Pseudowetenschap: creëert vaak nieuwe systemen die losstaan van gevestigde
wetenschap en gebruikt vaag of misleidend jargon om wetenschappelijk te lijken.
Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
Er wordt onderscheid gemaakt tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek, waarbij de nadruk ligt op
kwantitatief onderzoek. Dit type onderzoek richt zich op variabelen die in hoeveelheid verschillen,
zoals grootte, duur of sterkte. Deze variabelen worden gemeten met specifieke meetmethoden en de
resultaten worden uitgedrukt in numerieke gegevens die statistisch kunnen worden samengevat,
geanalyseerd en geïnterpreteerd.
Kwalitatief onderzoek vormt een alternatief en verschilt vooral in het type gegevens dat wordt
verzameld. In plaats van cijfers levert dit onderzoek beschrijvende, verhalende rapporten op.
Onderzoekers observeren deelnemers, maken aantekeningen en interpreteren hun waarnemingen, vaak
in directe interactie met de deelnemers, bijvoorbeeld via interviews.
, Kwalitatief onderzoek wordt veel toegepast in onder andere de sociale antropologie. Hierbij worden
gedragingen en verschijnselen holistisch beschreven, zonder het meten van individuele scores, wat
resulteert in uitgebreide narratieve beschrijvingen.
Het onderscheid tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek is niet beperkt tot cijfers versus geen
cijfers. Ook kwalitatieve categorieën kunnen binnen kwantitatief onderzoek worden gebruikt, zolang
de gegevens uiteindelijk numeriek worden samengevat, bijvoorbeeld in de vorm van percentages. In
dat geval blijft het onderzoek kwantitatief van aard.
Stappen van het onderzoekssproces
Onderzoek is een gestructureerd proces waarin je via de wetenschappelijke methode een specifieke
vraag probeert te beantwoorden. Het gaat niet alleen om “data verzamelen”, maar om een hele reeks
keuzes: van het bedenken van een idee tot het rapporteren van resultaten. Er zijn meestal geen perfecte
keuzes; elke beslissing heeft voor- en nadelen. Het proces loopt bovendien niet strikt rechtlijnig, maar
herhaalt zich vaak: uit resultaten ontstaan weer nieuwe vragen.
Stappen van het onderzoeksproces
Stap 1: Een onderzoeksidee vinden
• Kies een algemeen onderwerp (bijv. ontwikkeling, perceptie, sociaal gedrag).
• Zoek in de wetenschappelijke literatuur wat er al bekend is.
• Doel: een onbeantwoorde onderzoeksvraag vinden.
• Belangrijk: oprechte interesse in het onderwerp, omdat onderzoek langdurig en intensief kan
zijn.
• Een breed onderwerp wordt gaandeweg concreter door wat je in artikelen tegenkomt.
Stap 2: Een hypothese formuleren (niet altijd nodig)
• Als de vraag draait om een relatie tussen variabelen, formuleer je een hypothese: een
voorlopige verwachting/antwoord.
• Als de vraag alleen om beschrijving vraagt (bijv. “hoeveel slapen studenten?”), kun je deze
stap overslaan.
• Hypothesen worden vaak gebaseerd op:
o Eerdere onderzoeksresultaten
o Een logische redenering die de verwachting ondersteunt
Stap 3: Variabelen definiëren en meetbaar maken
• Bepaal precies wat je bedoelt met de variabelen en hoe je ze gaat meten.
• Dit heet het operationaliseren: abstracte begrippen omzetten naar iets dat je empirisch kunt
observeren.
• Hiermee maak je van een algemene hypothese een testbare voorspelling.
• Hoe je meet hangt ook af van de doelgroep (bijv. agressie bij peuters meet je anders dan bij
volwassenen).
Stap 4: Deelnemers bepalen en ethiek regelen
• Kies wie meedoet (mensen = deelnemers/participants; dieren = subjects).
• Bepaal hoeveel deelnemers nodig zijn en hoe je ze werft.
• Plan de ethische bescherming:
o Veiligheid en welzijn
o Duidelijke informatie en toestemming
o Geen ongepaste druk of manipulatie (bijv. beloningen die mensen “dwingen”)
• Keuzes over deelnemers beperken ook hoe ver je resultaten kunt generaliseren (van wie
naar wie mag je conclusies doortrekken?).
