Thema 5. FUNDAMENTELE RECHTEN EN VRIJHEDEN
1. Algemeen
Fundamentele rechten
– Onderdeel grondwettelijk, inter- en supranationaal recht
– Fundamentele vrijheden (te vinden in Belgisch grondwet vanaf
artikel 10 titel 2)
– Economische, sociale en culturele grondrechten en zo is het niet
eenvoudig om de fundamentele rechten te veranderen
– Participatierechten: het mogen deelnemen aan het politieke leven
→ je mag stemmen en jou verkiesbaar stellen
2. De klassieke vrijheden
Absolute rechten
– Geen afwijkingen mogelijk: rechten die je als burger hebt en je kan hiervan
niet afwijken
– vb. afschaffing doodstraf; niet-retroactiviteit van de strengere strafwet
Gekwalificeerde/voorwaardelijke rechten
– rechten die je hebt, maar die staan onder voorwaarde
– Bv. de overheid kan je recht op vrije meningsuiting inperken
– Vrijheden die beperkt kunnen worden en alleen de rechter kan dit doen
– Legaliteitseis: iemand kan alleen gestraft kan worden voor iets dat
al bij wet strafbaar was op het moment dat hij/zij het deed.
– De inperking moet noodzakelijkheidseis zijn
– Legitimiteitseis: het is nodig om de democratie, de openbare orde
te beschermen
Vrijheid fysieke persoon
– Je mag gaan en staan waar je wilt en kan in principe niet vastgesloten
wooden
– Je mag niet gedwongen worden op arbeid of slavernij
1
, ▪ Uitz.: legerdienst; gevangenisstraf; enz.
– Strafrechtelijke legaliteitsprincipe: Je kan alleen gedwongen worden door
de rechter
▪ Je kan 48u vastgehouden worden
▪ Nulla poena sine lege; nullum crimen sine lege: geen straf zonder
wet, geen misdrijf zonder wet
– Als er geen beschrijving staat in de wet, dan is het
toegelaten
– Als ze iets willen verbieden met dit in het wetboek staan
– Als er geen straf in de wet staat, dan kan er ook geen straf
uitgevoerd worden
– Recht op leven en fysieke integriteit
▪ Artikel 2 EVRM → geen absoluut recht
– Bv. Abortus: in bepaalde landen wordt het toegelaten en in
sommige niet
▪ Artikel 3 EVRM (verbod op foltering)
– Vroeger werden mens gefolterd om een bekentenis los te
krijgen → nu is dit afgeschaft
Vrijheid van de geest
– Vrijheid van meningsuiting
▪ Niet-absoluut recht → het kan ingeperkt worden → je mag zeggen
en schrijven wat je wilt, maar je mag niet aanzetten tot geweld,
discriminatie,…
▪ Preventief optreden kan niet: je kan niet op voorhand verhinderen
dat iemand zijn gedacht zegt
– Bv. Er is een koppel die uit elkaar gaat, en de ene maakt een
groep op facebook en gaat de andere uitmaken →
vervolgend komt er een procedure van en de man zegt dat
hij vrije meningsuiting is → dit geldt hier nu niet want er was
niet sprake van een beperkte kring maar een grote groep op
facebook
– Bv. Er is een groep van leerkrachten die veel
discriminerende uitspraken sturen → ook zei halen het vrije
2
1. Algemeen
Fundamentele rechten
– Onderdeel grondwettelijk, inter- en supranationaal recht
– Fundamentele vrijheden (te vinden in Belgisch grondwet vanaf
artikel 10 titel 2)
– Economische, sociale en culturele grondrechten en zo is het niet
eenvoudig om de fundamentele rechten te veranderen
– Participatierechten: het mogen deelnemen aan het politieke leven
→ je mag stemmen en jou verkiesbaar stellen
2. De klassieke vrijheden
Absolute rechten
– Geen afwijkingen mogelijk: rechten die je als burger hebt en je kan hiervan
niet afwijken
– vb. afschaffing doodstraf; niet-retroactiviteit van de strengere strafwet
Gekwalificeerde/voorwaardelijke rechten
– rechten die je hebt, maar die staan onder voorwaarde
– Bv. de overheid kan je recht op vrije meningsuiting inperken
– Vrijheden die beperkt kunnen worden en alleen de rechter kan dit doen
– Legaliteitseis: iemand kan alleen gestraft kan worden voor iets dat
al bij wet strafbaar was op het moment dat hij/zij het deed.
– De inperking moet noodzakelijkheidseis zijn
– Legitimiteitseis: het is nodig om de democratie, de openbare orde
te beschermen
Vrijheid fysieke persoon
– Je mag gaan en staan waar je wilt en kan in principe niet vastgesloten
wooden
– Je mag niet gedwongen worden op arbeid of slavernij
1
, ▪ Uitz.: legerdienst; gevangenisstraf; enz.
– Strafrechtelijke legaliteitsprincipe: Je kan alleen gedwongen worden door
de rechter
▪ Je kan 48u vastgehouden worden
▪ Nulla poena sine lege; nullum crimen sine lege: geen straf zonder
wet, geen misdrijf zonder wet
– Als er geen beschrijving staat in de wet, dan is het
toegelaten
– Als ze iets willen verbieden met dit in het wetboek staan
– Als er geen straf in de wet staat, dan kan er ook geen straf
uitgevoerd worden
– Recht op leven en fysieke integriteit
▪ Artikel 2 EVRM → geen absoluut recht
– Bv. Abortus: in bepaalde landen wordt het toegelaten en in
sommige niet
▪ Artikel 3 EVRM (verbod op foltering)
– Vroeger werden mens gefolterd om een bekentenis los te
krijgen → nu is dit afgeschaft
Vrijheid van de geest
– Vrijheid van meningsuiting
▪ Niet-absoluut recht → het kan ingeperkt worden → je mag zeggen
en schrijven wat je wilt, maar je mag niet aanzetten tot geweld,
discriminatie,…
▪ Preventief optreden kan niet: je kan niet op voorhand verhinderen
dat iemand zijn gedacht zegt
– Bv. Er is een koppel die uit elkaar gaat, en de ene maakt een
groep op facebook en gaat de andere uitmaken →
vervolgend komt er een procedure van en de man zegt dat
hij vrije meningsuiting is → dit geldt hier nu niet want er was
niet sprake van een beperkte kring maar een grote groep op
– Bv. Er is een groep van leerkrachten die veel
discriminerende uitspraken sturen → ook zei halen het vrije
2
