RECHT & BELEID IN MA
Yara Vanderheyden
HOGESCHOOL PXL
,SOCIAAL STATUUT VAN ZELFSTANDIGEN
Afkortingen
- HvC: Hof van Cassatie
- IGO: inkomensgarantie voor ouderen
- RSVZ: Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen
1. INLEIDING
Statuut van zelfstandige verschilt grondig van dat van WN’s & ambtenaren
Verschil situeert zich ook & vooral op vlak van onderwerping aan sociale zekerheid
- Zelfstandige moet hiervoor zelf (verplicht) initiatieven nemen
- Sociale bescherming is ook kleiner dan die van WN’s
2. SOCIALE VERZEKERING & ORGANISATIE
5 takken
- Geneeskundige verzorging
- Arbeidsongeschiktheid, invaliditeit en moederschapsverzekering
- Gezinsbijslag
- Pensioen
- Faillissement
Bijdragen van zelfstandigen worden betaald aan sociale verzekeringsfondsen (bv. Acerta, Liantis,
Securex)
3. TOEPASSINGSGEBIED
3.1. ZELFSTANDIGE
- = iedere natuurlijke persoon die in België een beroepsbezigheid uitoefent uit hoofde
waarvan hij niet door arbeidsovereenkomst of door statuut verbonden is
- “Beroepsbezigheid”
o Niet wettelijk gedefinieerd
o “Een geheel van activiteiten, die voldoende talrijk en onderling samenhangend zijn
om de vorm van een voortdurende en gewoonlijke bezigheid aan te nemen, en die
een beroepsmatig karakter vertonen doordat zij de normen inzake normaal beheer
van een eigen vermogen overschrijden" (HvC)
o Criteria: minimumduur, continuïteit, inzicht, winstoogmerk
o Bv. occasionele babysit ≠ beroepsbezigheid geen zelfstandige
- In hoofd- of bijberoep
3.2. HELPER
, - = ieder persoon die in België beroepshalve een zelfstandige in uitoefening van zijn beroep
bijstaat of vervangt zonder hiervoor door arbeidsovereenkomst verbonden te zijn (vereist
dus ruime vrijheid)
- valt onder SSZ
- Bijzondere helper: meewerkende echtgenoot of partner
o Iedereen die gehuwd is met zelfstandige (of verklaring van wettelijke samenwoning
heeft afgelegd) & geen eigen gelijkwaardig statuut heeft (als loontrekkende,
zelfstandige, ambtenaar, …), wordt vermoed echtgenoot te helpen
o Indien wel gelijkaardig statuut statuut als zelfstandige in bijberoep mogelijk
o Vermoeden kan worden weerlegd door verklaring op eer
3.3. STUDENT-ZELFSTANDIGE
- 3 voorwaarden
o Leeftijd: ≥ 18 jaar oud & max. tot einde van schooljaar of academiejaar van jaar
waarin zij 25 wordt (afwijkingen zijn mogelijk)
o Student: min 27 studiepunten
o Zelfstandige: zelfstandige beroepsbezigheid uitoefenen, uit hoofde waarvan zij
onderworpen is aan SSZ
- Voordelig systeem van sociale bijdragen indien beperkt inkomen
- MAAR beperkte rechten op vlak van gezondheidszorgen & arbeidsongeschiktheid
o Behoud van rechten in gezondheidszorgen als PTL indien beperkt inkomen
- Statuut stimuleren ondernemerschap wil men stimuleren
4. VERPLICHTINGEN
Aansluiten bij sociaal verzekeringsfonds
Aansluiten bij ziekenfonds
Betalen van bijdragen: zelfstandigen & helpers dienen per kwartaal een sociale bijdrage te betalen
- Uitgedrukt in percentage van beroepsinkomsten
- Zie verder voor definitie “beroepsinkomsten”
Werkwijze
- Voorlopige berekening op beroepsinkomsten van 3 jaar geleden
- Vergelijking met geschatte beroepsinkomsten van bijdragejaar
- Definitieve bijdragen van 2025 worden berekend op beroepsinkomen van 2025
o Dit inkomen is echter pas (ten vroegste) in 2026 officieel vastgesteld
o In afwachting worden bijdragen van 2025 voorlopig berekend op inkomen van 3 jaar
geleden, zijnde inkomen van 2022
, In bijdragejaar wordt inschatting gemaakt van inkomsten als zelfstandige in betreffende
(bijdrage)jaar
- Deze inschatting wordt vergeleken met inkomsten van 3 jaar voordien
- Afhankelijk van resultaat van deze afweging zijn er 3 mogelijkheden
1. inkomsten zijn stabiel gebleven (of er kan moeilijk ingeschat worden hoe de
inkomsten nog gaan evolueren) voorlopige bijdrage wordt betaald op
basis van inkomen van 3 jaar geleden
2. geschatte inkomsten liggen hoger dan die van 3 jaar geleden zelfstandige
kan kiezen om meer bijdragen te betalen (om zo zware eindafrekening te
vermijden)
3. geschatte inkomsten liggen lager dan die van 3 jaar geleden zelfstandige
kan lagere voorlopige bijdragen betalen (akkoord sociaal verzekeringsfonds
noodzakelijk)
Zodra sociaal verzekeringsfonds de definitieve jaarinkomsten heeft ontvangen van FOD Financiën
eindafrekening wordt verzonden naar zelfstandige
- Op deze jaarinkomsten wordt bijdragepercentage toegepast dat van toepassing was tijdens
de te regulariseren periode
- Dit geldt ook voor zelfstandige die zijn zelfstandige activiteit ondertussen heeft stopgezet of
is overleden
o zelfstandige (of diens erfgenamen) kan dus tot 2 jaar na stopzetting regularisaties &
eindafrekeningen ontvangen
In eindafrekening wordt definitieve bedrag van bijdragen bepaald, waarop bijbetaling of
terugbetaling volgt
- Indien voorlopig betaalde bijdragen te hoog waren terugbetaling
- Indien te weinig bijdragen betaald bijbetaling
“Beroepsinkomsten”
- = brutoberoepsinkomsten, verminderd met:
o beroepskosten
o (eventuele) beroepsverliezen
- Beroepsinkomsten van 3 jaar geleden worden geactualiseerd dmv breuk
o Noemer = gemiddelde van indexcijfers van consumptieprijzen van 3 jaar geleden
o Teller = gemiddelde van indexcijfers der consumptieprijzen voor jaar waarvoor
bijdragen verschuldigd zijn
o herwaarderingscoëfficiënt voor 2025 = 1,092331
Starters: bijzondere regeling
- zelfstandige die activiteit opstart in eerste kwartaal van 2025 wordt beschouwd als starter
tot eind 2027
Yara Vanderheyden
HOGESCHOOL PXL
,SOCIAAL STATUUT VAN ZELFSTANDIGEN
Afkortingen
- HvC: Hof van Cassatie
- IGO: inkomensgarantie voor ouderen
- RSVZ: Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen
1. INLEIDING
Statuut van zelfstandige verschilt grondig van dat van WN’s & ambtenaren
Verschil situeert zich ook & vooral op vlak van onderwerping aan sociale zekerheid
- Zelfstandige moet hiervoor zelf (verplicht) initiatieven nemen
- Sociale bescherming is ook kleiner dan die van WN’s
2. SOCIALE VERZEKERING & ORGANISATIE
5 takken
- Geneeskundige verzorging
- Arbeidsongeschiktheid, invaliditeit en moederschapsverzekering
- Gezinsbijslag
- Pensioen
- Faillissement
Bijdragen van zelfstandigen worden betaald aan sociale verzekeringsfondsen (bv. Acerta, Liantis,
Securex)
3. TOEPASSINGSGEBIED
3.1. ZELFSTANDIGE
- = iedere natuurlijke persoon die in België een beroepsbezigheid uitoefent uit hoofde
waarvan hij niet door arbeidsovereenkomst of door statuut verbonden is
- “Beroepsbezigheid”
o Niet wettelijk gedefinieerd
o “Een geheel van activiteiten, die voldoende talrijk en onderling samenhangend zijn
om de vorm van een voortdurende en gewoonlijke bezigheid aan te nemen, en die
een beroepsmatig karakter vertonen doordat zij de normen inzake normaal beheer
van een eigen vermogen overschrijden" (HvC)
o Criteria: minimumduur, continuïteit, inzicht, winstoogmerk
o Bv. occasionele babysit ≠ beroepsbezigheid geen zelfstandige
- In hoofd- of bijberoep
3.2. HELPER
, - = ieder persoon die in België beroepshalve een zelfstandige in uitoefening van zijn beroep
bijstaat of vervangt zonder hiervoor door arbeidsovereenkomst verbonden te zijn (vereist
dus ruime vrijheid)
- valt onder SSZ
- Bijzondere helper: meewerkende echtgenoot of partner
o Iedereen die gehuwd is met zelfstandige (of verklaring van wettelijke samenwoning
heeft afgelegd) & geen eigen gelijkwaardig statuut heeft (als loontrekkende,
zelfstandige, ambtenaar, …), wordt vermoed echtgenoot te helpen
o Indien wel gelijkaardig statuut statuut als zelfstandige in bijberoep mogelijk
o Vermoeden kan worden weerlegd door verklaring op eer
3.3. STUDENT-ZELFSTANDIGE
- 3 voorwaarden
o Leeftijd: ≥ 18 jaar oud & max. tot einde van schooljaar of academiejaar van jaar
waarin zij 25 wordt (afwijkingen zijn mogelijk)
o Student: min 27 studiepunten
o Zelfstandige: zelfstandige beroepsbezigheid uitoefenen, uit hoofde waarvan zij
onderworpen is aan SSZ
- Voordelig systeem van sociale bijdragen indien beperkt inkomen
- MAAR beperkte rechten op vlak van gezondheidszorgen & arbeidsongeschiktheid
o Behoud van rechten in gezondheidszorgen als PTL indien beperkt inkomen
- Statuut stimuleren ondernemerschap wil men stimuleren
4. VERPLICHTINGEN
Aansluiten bij sociaal verzekeringsfonds
Aansluiten bij ziekenfonds
Betalen van bijdragen: zelfstandigen & helpers dienen per kwartaal een sociale bijdrage te betalen
- Uitgedrukt in percentage van beroepsinkomsten
- Zie verder voor definitie “beroepsinkomsten”
Werkwijze
- Voorlopige berekening op beroepsinkomsten van 3 jaar geleden
- Vergelijking met geschatte beroepsinkomsten van bijdragejaar
- Definitieve bijdragen van 2025 worden berekend op beroepsinkomen van 2025
o Dit inkomen is echter pas (ten vroegste) in 2026 officieel vastgesteld
o In afwachting worden bijdragen van 2025 voorlopig berekend op inkomen van 3 jaar
geleden, zijnde inkomen van 2022
, In bijdragejaar wordt inschatting gemaakt van inkomsten als zelfstandige in betreffende
(bijdrage)jaar
- Deze inschatting wordt vergeleken met inkomsten van 3 jaar voordien
- Afhankelijk van resultaat van deze afweging zijn er 3 mogelijkheden
1. inkomsten zijn stabiel gebleven (of er kan moeilijk ingeschat worden hoe de
inkomsten nog gaan evolueren) voorlopige bijdrage wordt betaald op
basis van inkomen van 3 jaar geleden
2. geschatte inkomsten liggen hoger dan die van 3 jaar geleden zelfstandige
kan kiezen om meer bijdragen te betalen (om zo zware eindafrekening te
vermijden)
3. geschatte inkomsten liggen lager dan die van 3 jaar geleden zelfstandige
kan lagere voorlopige bijdragen betalen (akkoord sociaal verzekeringsfonds
noodzakelijk)
Zodra sociaal verzekeringsfonds de definitieve jaarinkomsten heeft ontvangen van FOD Financiën
eindafrekening wordt verzonden naar zelfstandige
- Op deze jaarinkomsten wordt bijdragepercentage toegepast dat van toepassing was tijdens
de te regulariseren periode
- Dit geldt ook voor zelfstandige die zijn zelfstandige activiteit ondertussen heeft stopgezet of
is overleden
o zelfstandige (of diens erfgenamen) kan dus tot 2 jaar na stopzetting regularisaties &
eindafrekeningen ontvangen
In eindafrekening wordt definitieve bedrag van bijdragen bepaald, waarop bijbetaling of
terugbetaling volgt
- Indien voorlopig betaalde bijdragen te hoog waren terugbetaling
- Indien te weinig bijdragen betaald bijbetaling
“Beroepsinkomsten”
- = brutoberoepsinkomsten, verminderd met:
o beroepskosten
o (eventuele) beroepsverliezen
- Beroepsinkomsten van 3 jaar geleden worden geactualiseerd dmv breuk
o Noemer = gemiddelde van indexcijfers van consumptieprijzen van 3 jaar geleden
o Teller = gemiddelde van indexcijfers der consumptieprijzen voor jaar waarvoor
bijdragen verschuldigd zijn
o herwaarderingscoëfficiënt voor 2025 = 1,092331
Starters: bijzondere regeling
- zelfstandige die activiteit opstart in eerste kwartaal van 2025 wordt beschouwd als starter
tot eind 2027
