Gwen Verbist 25-26
Romeins recht
Samenvatting blokwijzer en Hoorcolleges
1. Inleiding : De wetenschap van het Romeins recht
• RR= de oudste vak aan de universiteit
• 11 eeuw = universiteit van Bologna
• 1426 = universiteit van Leuven
➔ Maatschappij verander, maar juridische vragen blijven hetzelfde
1.1. De bedoeling van de studie van het Romeinse recht
• 1) verdere ontwikkeling van het bewustzijn
o Aandacht voor dynamische karakter vh recht
o Kritische functie van rechtsgeschiedenis (bij regel ter discussie, checken wrm
opgenomen en wrm het nodig was)
• 2) Het begrijpen van ons universitaire denken waarvan het Romeinse rechtsdenken een
component is (eerste universiteiten in EU einde 11e eeuw; RR een van eerste vakken)
• 3) Het zoeken naar de wortels van het gemeenschappelijke Europese rechtsdenken
o RR is overal aanwezig in EU
o Focus op privaatrecht
• 4) de inleiding tot enkele juridische basisbegrippen
Bezit vs Eigendom :
Bezit: is een feitelijke toestand kan soms leiden tot eigendom
Eigendom: recht hebben tot een zaak
1.1.1. Ontwikkeling van een historische bewustzijn
• Recht wordt beïnvloed door allerlei sociale evenementen → het is dus niet statisch
• Ontstaan van eigendomsrecht (3.50) = door privatisering van feodaliteit
• Contractsvrijheid (art 3.14 BW) ontleent men van RR
• Testament vindt zijn oorsprong in voorrechten van romeinse soldaten
1.1.2. Een component van ons universitair denken
• RR in Leuven = legt sterke focus op hoe middeleeuwse & moderne juristen omgingen met
Romeinse teksten
o Vooral de corpus iuris civiles van Justinianus ( codex justinianus) (6e eeuw)
▪ Herontdekking in de 11de eeuw legt basis voor ons rechtsgeleerdheid
• de
Vanaf het 4 eeuw beïnvloeden romeins en kerkelijk recht elkaar
1.1.3. Belang van de gedeelde (rechts)historische wortels van het Europees continent
• RR is aanwezig in het Europese rechtsstelsel
• RR werd in de romeinse tijd ontvangen binnen en buiten het romeinse rijk
o Ontstaan een ius commune in het westen (= gemene recht)
1
, Gwen Verbist 25-26
• 476 valt WR uit elkaar → vervolgende feodaliteit zorgt voor meer versnippering
o RR blijft doorleven omdat vorsten streven naar het romeinse keizerlijke status
• 15e – 16e eeuw = vorsten streven naar centralisatie en doen ze beroep adhv geschoolde juristen
(ze waren in het RR geschoold)→ leidt naar nieuwe receptie van ius commune
• 17e eeuw = ontwikkeling van natuurrecht
• 18de eeuw = privaatrecht in burgerlijke wetboek vastgelegd (RR valt daar ook op)
• 19de eeuw = DUI juristen opzoek naar gemeenschappelijk burgerlijke recht voor alle gewesten →
RR was een grote inspiratiebron
Er bestaat dus een Europese gemeen recht met typische westerse rechtsgevoel dat geschraagd werd
door fundamentele rechten en vrijheden door soevereiniteitsleer. Het is gebaseerd op het RR. Bij elke
land verschilt het maar je kan ze allemaal verwijzen naar het RR.
1.1.4. Kennismaking met enkele juridische basisbegrippen
• Erflater = decujus
• Testament = legataris
• Verweermiddel = exceptio (procesrecht)
• Rechtsvordering = actio
• Burgerrecht/ civiel recht/ privaatrecht = gaat over geschillen tussen burgers
• Strafrecht = staat die burger wilt straffen, omdat hij een wet heeft overtreden.
1.2. Romeins recht als wetenschap
• Vanaf de 11e eeuw bestudeerd in Bologna met de corpus iuris civilis als centraal bestudeerbaar
werk ( 6e E)
.2.1 Een juridische wetenschap
• Filips de Goede voert studie van RR uit in 1425
o Verwees toen naar het corpus iuris civilis + kerkerlijke recht = ius commune
.2.2 De klassieke filologie/archeologie
Filologie = de wetenschappelijke studie van taal en literatuur in historische bronnen
• Tot 17e werden alle juridische teksten in het latijn geschreven
o Doorheen de jaren veranderde de betekenis van Latijnse woorden, wat voor verwarring
kan zorgen bij de interpretaties van teksten
• Er zijn ook andere teksten in het Grieks, koptisch en egyptiaanse die toevoegen aan her RR (3de
eeuw vc – 6de eeuw nc)
We vinden bronnen voor het RR in:
1. Papyrus
2. Inscripties (niet zo veel)
2
, Gwen Verbist 25-26
.2.3 Handschriftkunde en tekstkritiek
Voor boekdrukkunst (1450) → alle schriften handgeschreven → bij het overschrijven had je veel
fouten.
• Stukken gingen verloren
• Stukken werden onleesbaar (door zon, water, vuur,..)
• Juristen verbeteren teksten van voorgangers
2 hulpwetenschappen bij het werken met handschriften
• 1) Paleografie = oude handschriften ontcijferen om ze te kunnen lezen en dateren
• 2) Codicologie = houdt zich met materiele aspecten van geschrift (decoratie, materiaal,…)
Juridische schriften van de oudheid bestaan niet → werden getranslitereerd
• Transliteratie = Proces waarbij teksten van één alfabet worden omgezet naar een andere
o Karolingische minuskel = Nieuw geschrift van de Karolingers om eenvoudiger te lezen en
minder plaats in te nemen (papier kostte toen veel)
o Perkamenten werden gerecycleerd door er opnieuw boven op te schrijven
▪ Gemakkelijker te lezen en leren
▪ Nam minder plaats
▪ Was sneller
• Ramp voor juridische handschriften : Slechts enkele RR handschriften hebben de karolingische
periode overleefd.
• Beroemdste : Littera florentina
o 6de eeuws tekst van digesten
o Sinds 1406 in Florentijnse bibliotheek
• Palimpsest: handschrift dat meerdere laagjes
bevat/opnieuw geschraapt
o Beroemdste = instituten van Gaius, gevonden door Duitser in 1815
▪ Enige werk die we hebben van romeinse jurist IN ZIJN GEHEEL
o Perkament was slecht gerecycleerd dus was de tekst er doorheen leesbaar
• Meeste RR teksten zijn middeleeuws
o Duizenden verspreid over honderden bibliotheken
o 13e eeuw: prestigieuze exemplaren van digesten, codex justinianus en zijn instituten
gemaakt
Humanisten :
Tekstedities: verzameld alle bronnen van een tekst, en probeert de originele tekst te reconstrueren
(gebruikt door humanisten)
• Humanisten werden gehuurd in 1500 om teksten/ edities te verbeteren
o Corpus iuris was hun belangrijkste bron
• Humanisten wouden terug naar de originele oudheid/teksten
Interpolaties = inlassen of toevoegen aan tekstgedeeltes
Homoioloten = als je fouten maakt bij het overschrijven omdat laatste woord van een zin, en eerset
woord van een zin hetzelfde zijn.
3
, Gwen Verbist 25-26
.2.4 De historische kritiek
• Bij het lezen van de tekst moet die in zijn sociologische, geografische, economische en
religieuze context geplaatst worden
.2.5 De geschiedenis van de filosofie en de theologie
• Studie van RR heeft aandacht voor filosofie (wijsbegeerte) en theologie (godgeleerdheid)
• Beïnvloeding van theologen en filosofen was wederzijds
o Kerkvaders baseerde zich vaak op RR juridische teksten
4
Romeins recht
Samenvatting blokwijzer en Hoorcolleges
1. Inleiding : De wetenschap van het Romeins recht
• RR= de oudste vak aan de universiteit
• 11 eeuw = universiteit van Bologna
• 1426 = universiteit van Leuven
➔ Maatschappij verander, maar juridische vragen blijven hetzelfde
1.1. De bedoeling van de studie van het Romeinse recht
• 1) verdere ontwikkeling van het bewustzijn
o Aandacht voor dynamische karakter vh recht
o Kritische functie van rechtsgeschiedenis (bij regel ter discussie, checken wrm
opgenomen en wrm het nodig was)
• 2) Het begrijpen van ons universitaire denken waarvan het Romeinse rechtsdenken een
component is (eerste universiteiten in EU einde 11e eeuw; RR een van eerste vakken)
• 3) Het zoeken naar de wortels van het gemeenschappelijke Europese rechtsdenken
o RR is overal aanwezig in EU
o Focus op privaatrecht
• 4) de inleiding tot enkele juridische basisbegrippen
Bezit vs Eigendom :
Bezit: is een feitelijke toestand kan soms leiden tot eigendom
Eigendom: recht hebben tot een zaak
1.1.1. Ontwikkeling van een historische bewustzijn
• Recht wordt beïnvloed door allerlei sociale evenementen → het is dus niet statisch
• Ontstaan van eigendomsrecht (3.50) = door privatisering van feodaliteit
• Contractsvrijheid (art 3.14 BW) ontleent men van RR
• Testament vindt zijn oorsprong in voorrechten van romeinse soldaten
1.1.2. Een component van ons universitair denken
• RR in Leuven = legt sterke focus op hoe middeleeuwse & moderne juristen omgingen met
Romeinse teksten
o Vooral de corpus iuris civiles van Justinianus ( codex justinianus) (6e eeuw)
▪ Herontdekking in de 11de eeuw legt basis voor ons rechtsgeleerdheid
• de
Vanaf het 4 eeuw beïnvloeden romeins en kerkelijk recht elkaar
1.1.3. Belang van de gedeelde (rechts)historische wortels van het Europees continent
• RR is aanwezig in het Europese rechtsstelsel
• RR werd in de romeinse tijd ontvangen binnen en buiten het romeinse rijk
o Ontstaan een ius commune in het westen (= gemene recht)
1
, Gwen Verbist 25-26
• 476 valt WR uit elkaar → vervolgende feodaliteit zorgt voor meer versnippering
o RR blijft doorleven omdat vorsten streven naar het romeinse keizerlijke status
• 15e – 16e eeuw = vorsten streven naar centralisatie en doen ze beroep adhv geschoolde juristen
(ze waren in het RR geschoold)→ leidt naar nieuwe receptie van ius commune
• 17e eeuw = ontwikkeling van natuurrecht
• 18de eeuw = privaatrecht in burgerlijke wetboek vastgelegd (RR valt daar ook op)
• 19de eeuw = DUI juristen opzoek naar gemeenschappelijk burgerlijke recht voor alle gewesten →
RR was een grote inspiratiebron
Er bestaat dus een Europese gemeen recht met typische westerse rechtsgevoel dat geschraagd werd
door fundamentele rechten en vrijheden door soevereiniteitsleer. Het is gebaseerd op het RR. Bij elke
land verschilt het maar je kan ze allemaal verwijzen naar het RR.
1.1.4. Kennismaking met enkele juridische basisbegrippen
• Erflater = decujus
• Testament = legataris
• Verweermiddel = exceptio (procesrecht)
• Rechtsvordering = actio
• Burgerrecht/ civiel recht/ privaatrecht = gaat over geschillen tussen burgers
• Strafrecht = staat die burger wilt straffen, omdat hij een wet heeft overtreden.
1.2. Romeins recht als wetenschap
• Vanaf de 11e eeuw bestudeerd in Bologna met de corpus iuris civilis als centraal bestudeerbaar
werk ( 6e E)
.2.1 Een juridische wetenschap
• Filips de Goede voert studie van RR uit in 1425
o Verwees toen naar het corpus iuris civilis + kerkerlijke recht = ius commune
.2.2 De klassieke filologie/archeologie
Filologie = de wetenschappelijke studie van taal en literatuur in historische bronnen
• Tot 17e werden alle juridische teksten in het latijn geschreven
o Doorheen de jaren veranderde de betekenis van Latijnse woorden, wat voor verwarring
kan zorgen bij de interpretaties van teksten
• Er zijn ook andere teksten in het Grieks, koptisch en egyptiaanse die toevoegen aan her RR (3de
eeuw vc – 6de eeuw nc)
We vinden bronnen voor het RR in:
1. Papyrus
2. Inscripties (niet zo veel)
2
, Gwen Verbist 25-26
.2.3 Handschriftkunde en tekstkritiek
Voor boekdrukkunst (1450) → alle schriften handgeschreven → bij het overschrijven had je veel
fouten.
• Stukken gingen verloren
• Stukken werden onleesbaar (door zon, water, vuur,..)
• Juristen verbeteren teksten van voorgangers
2 hulpwetenschappen bij het werken met handschriften
• 1) Paleografie = oude handschriften ontcijferen om ze te kunnen lezen en dateren
• 2) Codicologie = houdt zich met materiele aspecten van geschrift (decoratie, materiaal,…)
Juridische schriften van de oudheid bestaan niet → werden getranslitereerd
• Transliteratie = Proces waarbij teksten van één alfabet worden omgezet naar een andere
o Karolingische minuskel = Nieuw geschrift van de Karolingers om eenvoudiger te lezen en
minder plaats in te nemen (papier kostte toen veel)
o Perkamenten werden gerecycleerd door er opnieuw boven op te schrijven
▪ Gemakkelijker te lezen en leren
▪ Nam minder plaats
▪ Was sneller
• Ramp voor juridische handschriften : Slechts enkele RR handschriften hebben de karolingische
periode overleefd.
• Beroemdste : Littera florentina
o 6de eeuws tekst van digesten
o Sinds 1406 in Florentijnse bibliotheek
• Palimpsest: handschrift dat meerdere laagjes
bevat/opnieuw geschraapt
o Beroemdste = instituten van Gaius, gevonden door Duitser in 1815
▪ Enige werk die we hebben van romeinse jurist IN ZIJN GEHEEL
o Perkament was slecht gerecycleerd dus was de tekst er doorheen leesbaar
• Meeste RR teksten zijn middeleeuws
o Duizenden verspreid over honderden bibliotheken
o 13e eeuw: prestigieuze exemplaren van digesten, codex justinianus en zijn instituten
gemaakt
Humanisten :
Tekstedities: verzameld alle bronnen van een tekst, en probeert de originele tekst te reconstrueren
(gebruikt door humanisten)
• Humanisten werden gehuurd in 1500 om teksten/ edities te verbeteren
o Corpus iuris was hun belangrijkste bron
• Humanisten wouden terug naar de originele oudheid/teksten
Interpolaties = inlassen of toevoegen aan tekstgedeeltes
Homoioloten = als je fouten maakt bij het overschrijven omdat laatste woord van een zin, en eerset
woord van een zin hetzelfde zijn.
3
, Gwen Verbist 25-26
.2.4 De historische kritiek
• Bij het lezen van de tekst moet die in zijn sociologische, geografische, economische en
religieuze context geplaatst worden
.2.5 De geschiedenis van de filosofie en de theologie
• Studie van RR heeft aandacht voor filosofie (wijsbegeerte) en theologie (godgeleerdheid)
• Beïnvloeding van theologen en filosofen was wederzijds
o Kerkvaders baseerde zich vaak op RR juridische teksten
4
