INLEIDING ______________________________________________________________________________________ 5
LES 1 – WAT IS HET RECHT? ______________________________________________________________________ 6
OBJECTIEF VS SUBJECTIEF RECHT ______________________________________________________________ 6
Wat is het verschil?__________________________________________________________________________ 6
Objectief recht ______________________________________________________________________________ 7
Subjectief recht _____________________________________________________________________________ 8
HET RECHT OPDELEN __________________________________________________________________________ 8
Nationaal – internationaal – supranationaal ___________________________________________________ 8
Publiek – privaat ____________________________________________________________________________ 8
LES 2 – FUNDAMENTELE BEGINSELEN ___________________________________________________________ 10
ALLEEN PERSONEN HEBBEN RECHTSPERSOONLIJKHEID________________________________________ 10
Rechtssubjecten ___________________________________________________________________________ 10
Rechtsobjecten ____________________________________________________________________________ 11
BRONNEN VAN HET RECHT ____________________________________________________________________ 11
Materiele en formele bronnen van het recht __________________________________________________ 11
Materiele en formele wetten ________________________________________________________________ 12
VOORRANGSREGELS IN HET RECHT ___________________________________________________________ 12
Inleiding ___________________________________________________________________________________ 12
De hogere wet gaat voor op de lagere wet ____________________________________________________ 12
De bijzondere wet gaat voor op de algemene wet _____________________________________________ 12
De nieuwe regel gaat voor op de ouder wet ___________________________________________________ 13
RECHT INTERPRETEREN ______________________________________________________________________ 13
LES 3 – DE GRONDWET _________________________________________________________________________ 14
INLEIDING _____________________________________________________________________________________ 14
BASISBEGINSELEN: GROTE PRINCIPES _________________________________________________________ 14
Rechtsstaat _______________________________________________________________________________ 14
Soevereiniteit ______________________________________________________________________________ 15
Scheiding der machten _____________________________________________________________________ 15
Grondwettelijke, parlementaire, erfelijke monarchie___________________________________________ 16
DE GRONDWET WIJZIGEN _____________________________________________________________________ 17
LES 4 – STAATSSTRUCTUUR, BEVOEGDHEIDSVERDELING ________________________________________ 18
DE STAATSTRUCTUUR _________________________________________________________________________ 18
Van eenheidsstaat naar federale staat _______________________________________________________ 18
Taalgebieden als leidraad ___________________________________________________________________ 18
Twee soorten deelstaten ____________________________________________________________________ 18
BEVOEGDHEDEN _____________________________________________________________________________ 19
Basisprincipes van bevoegdheidsverdeling ___________________________________________________ 19
De bevoegdheden__________________________________________________________________________ 20
BEVOEGDHEIDSRECHTELIJKE KNOPEN ________________________________________________________ 20
Brussel____________________________________________________________________________________ 20
Faciliteitengemeenten______________________________________________________________________ 21
LES 5 - DE WETGEVENDE MACHT ________________________________________________________________ 22
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 22
“de” wetgevende macht bestaat niet_________________________________________________________ 22
1
, Asymmetrische opbouw op deelstaatniveau _________________________________________________ 22
Belangrijk _________________________________________________________________________________ 22
SAMENSTELLING _____________________________________________________________________________ 23
Federale wetgevende macht ________________________________________________________________ 23
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 23
STATUUT _____________________________________________________________________________________ 24
Federale wetgevende macht (+/- cf. supra voor deelstaten) ____________________________________ 24
TOTSTANDKOMINGSPROCES WETGEVING______________________________________________________ 24
Federale wetgevende macht ________________________________________________________________ 24
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 27
Werking in de tijd (nieuwe VS oude wet) ______________________________________________________ 27
LES 6 – DE UITVOERENDE MACHT _______________________________________________________________ 28
SAMENSTELLING _____________________________________________________________________________ 28
federale uitvoerende macht _________________________________________________________________ 28
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 29
DE BEVOEGDHEID ____________________________________________________________________________ 29
Federale uitvoerende macht (+/- cf. supra voor deelstaten) ____________________________________ 29
TOTSTANDKOMING BESLUITEN ________________________________________________________________ 29
Federale uitvoerende macht ________________________________________________________________ 29
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 30
GEDECENTRALISEERDE BESTUREN ____________________________________________________________ 30
Deconcentratie en decentralisatie ___________________________________________________________ 30
Bevoegdheid_______________________________________________________________________________ 31
Provincies en gemeenten ___________________________________________________________________ 31
ADMINISTRATIEVE RECHTSCOLLEGES _________________________________________________________ 31
LES 7 – DE RECHTELIJKE MACHT ________________________________________________________________ 32
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 32
Situering __________________________________________________________________________________ 32
Afdwingbaarheid van subjectieve rechten ____________________________________________________ 32
BEGRIPPEN EN BEGINSELEN __________________________________________________________________ 33
Rechtsmacht en bevoegdheid _______________________________________________________________ 33
Onafhankelijk en onpartijdig ________________________________________________________________ 33
Benoeming en ontslag _____________________________________________________________________ 33
Rechtsmiddelen en kracht/gezag van gewijsde________________________________________________ 34
Vonnis VS arrest ___________________________________________________________________________ 34
Belangrijke beginselen______________________________________________________________________ 34
GRECHTELIJKE RECHTSCOLLEGES ____________________________________________________________ 35
Gerechtelijke rechtscolleges ________________________________________________________________ 35
PROCESVERLOOP ____________________________________________________________________________ 36
HOOGSTE RECHTSCOLLEGES _________________________________________________________________ 37
Hof van Cassatie ___________________________________________________________________________ 37
Grondwettelijk Hof _________________________________________________________________________ 37
Raad van State _____________________________________________________________________________ 38
LES 8: INTERNATIONAAL RECHT _________________________________________________________________ 40
INTERNATIONALE VERDRAGEN ________________________________________________________________ 40
Soorten verdragen _________________________________________________________________________ 40
Totstandkoming ____________________________________________________________________________ 40
2
, Bron van nationaal recht ____________________________________________________________________ 40
HOE AFDWINGBAAR IS INTERNATIONAAL RECHT? ______________________________________________ 41
GROND- EN MENSENRECHTEN ________________________________________________________________ 41
begrip _____________________________________________________________________________________ 41
Raad van Europa ___________________________________________________________________________ 41
LES 9 – EUROPEES RECHT_______________________________________________________________________ 44
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 44
Korte geschiedenis _________________________________________________________________________ 44
Wat maakt de EU zo bijzonder? ______________________________________________________________ 44
WERKING VAN DE EU _________________________________________________________________________ 44
doelstellingen _____________________________________________________________________________ 44
Bevoegdheden_____________________________________________________________________________ 45
Belangrijke principes _______________________________________________________________________ 46
INSTELLINGEN EN INSTRUMENTEN ____________________________________________________________ 46
Instellingen ________________________________________________________________________________ 46
Instrumenten ______________________________________________________________________________ 47
LES 10 – BEGINSELEN VAN HET PRIVAATRECHT __________________________________________________ 49
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 49
Wat is het privaatrecht?_____________________________________________________________________ 49
Bronnen van het privaatrecht________________________________________________________________ 49
TWEE BASISBOUWSTENEN ____________________________________________________________________ 49
Het vermogen______________________________________________________________________________ 49
De verbintenis _____________________________________________________________________________ 50
BELANGRIJKE PRINCIPES _____________________________________________________________________ 51
Aanvullend recht – dwingend – van openbare orde ____________________________________________ 51
Termijnen _________________________________________________________________________________ 52
LES 11 – VERBINTENISSEN ______________________________________________________________________ 53
BASISBEGINSELEN ___________________________________________________________________________ 53
Begrip van verbintenis ______________________________________________________________________ 53
Bronnen van verbintenissen_________________________________________________________________ 53
Modaliteiten van verbintenissen _____________________________________________________________ 54
VERBINTENISSEN MET MEERDERE VOORWERPEN EN SUBJECTEN________________________________ 54
Verbintenissen met meervoudige voorwerpen ________________________________________________ 54
Verbintenissen met meerdere schuldenaars__________________________________________________ 54
Verbintenissen met meerdere schuldeisers __________________________________________________ 55
(NIET-) NAKOMING VAN VERBINTENISSEN ______________________________________________________ 55
Nakoming van verbintenissen _______________________________________________________________ 55
Niet-nakoming van verbintenissen ___________________________________________________________ 55
TENIETGAAN VAN VERBINTENISSEN_________________________________________________________ 56
LES 12 – OVEREENKOMSTEN ____________________________________________________________________ 58
TOTSTANDKOMING, GELDIGHEID EN KWALIFICATIE _____________________________________________ 58
Totstandkoming van de overeenkomst _______________________________________________________ 58
Geldigheidsvereisten _______________________________________________________________________ 58
Interpretatie, uitlegging en kwalificatie van de overeenkomst ___________________________________ 59
NIET-NAKOMING EN EINDE ____________________________________________________________________ 59
Niet-nakoming van de contractuele verbintenis _______________________________________________ 59
3
, Tenietgaan van de overeenkomst ____________________________________________________________ 61
GEVOLGEN VAN HET CONTRACT VOOR DERDEN ________________________________________________ 61
Relativiteitsprincipe ________________________________________________________________________ 61
Afwijkingen ________________________________________________________________________________ 61
LES 16 – FAMILIERECHT _________________________________________________________________________ 66
INLEIDING _____________________________________________________________________________________ 75
KOPPELS (HORIZONTAAL FAMILIERECHT) ______________________________________________________ 75
Huwelijk___________________________________________________________________________________ 75
Wettelijk samenwonen _____________________________________________________________________ 78
Feitelijk samenwonen ______________________________________________________________________ 79
KINDEREN (VERTICAAL FAMILIERECHT) ________________________________________________________ 79
Ouderlijk gezag ____________________________________________________________________________ 79
Ouderlijke rechten _________________________________________________________________________ 80
Ouderlijke plichten _________________________________________________________________________ 81
4
LES 1 – WAT IS HET RECHT? ______________________________________________________________________ 6
OBJECTIEF VS SUBJECTIEF RECHT ______________________________________________________________ 6
Wat is het verschil?__________________________________________________________________________ 6
Objectief recht ______________________________________________________________________________ 7
Subjectief recht _____________________________________________________________________________ 8
HET RECHT OPDELEN __________________________________________________________________________ 8
Nationaal – internationaal – supranationaal ___________________________________________________ 8
Publiek – privaat ____________________________________________________________________________ 8
LES 2 – FUNDAMENTELE BEGINSELEN ___________________________________________________________ 10
ALLEEN PERSONEN HEBBEN RECHTSPERSOONLIJKHEID________________________________________ 10
Rechtssubjecten ___________________________________________________________________________ 10
Rechtsobjecten ____________________________________________________________________________ 11
BRONNEN VAN HET RECHT ____________________________________________________________________ 11
Materiele en formele bronnen van het recht __________________________________________________ 11
Materiele en formele wetten ________________________________________________________________ 12
VOORRANGSREGELS IN HET RECHT ___________________________________________________________ 12
Inleiding ___________________________________________________________________________________ 12
De hogere wet gaat voor op de lagere wet ____________________________________________________ 12
De bijzondere wet gaat voor op de algemene wet _____________________________________________ 12
De nieuwe regel gaat voor op de ouder wet ___________________________________________________ 13
RECHT INTERPRETEREN ______________________________________________________________________ 13
LES 3 – DE GRONDWET _________________________________________________________________________ 14
INLEIDING _____________________________________________________________________________________ 14
BASISBEGINSELEN: GROTE PRINCIPES _________________________________________________________ 14
Rechtsstaat _______________________________________________________________________________ 14
Soevereiniteit ______________________________________________________________________________ 15
Scheiding der machten _____________________________________________________________________ 15
Grondwettelijke, parlementaire, erfelijke monarchie___________________________________________ 16
DE GRONDWET WIJZIGEN _____________________________________________________________________ 17
LES 4 – STAATSSTRUCTUUR, BEVOEGDHEIDSVERDELING ________________________________________ 18
DE STAATSTRUCTUUR _________________________________________________________________________ 18
Van eenheidsstaat naar federale staat _______________________________________________________ 18
Taalgebieden als leidraad ___________________________________________________________________ 18
Twee soorten deelstaten ____________________________________________________________________ 18
BEVOEGDHEDEN _____________________________________________________________________________ 19
Basisprincipes van bevoegdheidsverdeling ___________________________________________________ 19
De bevoegdheden__________________________________________________________________________ 20
BEVOEGDHEIDSRECHTELIJKE KNOPEN ________________________________________________________ 20
Brussel____________________________________________________________________________________ 20
Faciliteitengemeenten______________________________________________________________________ 21
LES 5 - DE WETGEVENDE MACHT ________________________________________________________________ 22
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 22
“de” wetgevende macht bestaat niet_________________________________________________________ 22
1
, Asymmetrische opbouw op deelstaatniveau _________________________________________________ 22
Belangrijk _________________________________________________________________________________ 22
SAMENSTELLING _____________________________________________________________________________ 23
Federale wetgevende macht ________________________________________________________________ 23
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 23
STATUUT _____________________________________________________________________________________ 24
Federale wetgevende macht (+/- cf. supra voor deelstaten) ____________________________________ 24
TOTSTANDKOMINGSPROCES WETGEVING______________________________________________________ 24
Federale wetgevende macht ________________________________________________________________ 24
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 27
Werking in de tijd (nieuwe VS oude wet) ______________________________________________________ 27
LES 6 – DE UITVOERENDE MACHT _______________________________________________________________ 28
SAMENSTELLING _____________________________________________________________________________ 28
federale uitvoerende macht _________________________________________________________________ 28
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 29
DE BEVOEGDHEID ____________________________________________________________________________ 29
Federale uitvoerende macht (+/- cf. supra voor deelstaten) ____________________________________ 29
TOTSTANDKOMING BESLUITEN ________________________________________________________________ 29
Federale uitvoerende macht ________________________________________________________________ 29
Deelstaten ________________________________________________________________________________ 30
GEDECENTRALISEERDE BESTUREN ____________________________________________________________ 30
Deconcentratie en decentralisatie ___________________________________________________________ 30
Bevoegdheid_______________________________________________________________________________ 31
Provincies en gemeenten ___________________________________________________________________ 31
ADMINISTRATIEVE RECHTSCOLLEGES _________________________________________________________ 31
LES 7 – DE RECHTELIJKE MACHT ________________________________________________________________ 32
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 32
Situering __________________________________________________________________________________ 32
Afdwingbaarheid van subjectieve rechten ____________________________________________________ 32
BEGRIPPEN EN BEGINSELEN __________________________________________________________________ 33
Rechtsmacht en bevoegdheid _______________________________________________________________ 33
Onafhankelijk en onpartijdig ________________________________________________________________ 33
Benoeming en ontslag _____________________________________________________________________ 33
Rechtsmiddelen en kracht/gezag van gewijsde________________________________________________ 34
Vonnis VS arrest ___________________________________________________________________________ 34
Belangrijke beginselen______________________________________________________________________ 34
GRECHTELIJKE RECHTSCOLLEGES ____________________________________________________________ 35
Gerechtelijke rechtscolleges ________________________________________________________________ 35
PROCESVERLOOP ____________________________________________________________________________ 36
HOOGSTE RECHTSCOLLEGES _________________________________________________________________ 37
Hof van Cassatie ___________________________________________________________________________ 37
Grondwettelijk Hof _________________________________________________________________________ 37
Raad van State _____________________________________________________________________________ 38
LES 8: INTERNATIONAAL RECHT _________________________________________________________________ 40
INTERNATIONALE VERDRAGEN ________________________________________________________________ 40
Soorten verdragen _________________________________________________________________________ 40
Totstandkoming ____________________________________________________________________________ 40
2
, Bron van nationaal recht ____________________________________________________________________ 40
HOE AFDWINGBAAR IS INTERNATIONAAL RECHT? ______________________________________________ 41
GROND- EN MENSENRECHTEN ________________________________________________________________ 41
begrip _____________________________________________________________________________________ 41
Raad van Europa ___________________________________________________________________________ 41
LES 9 – EUROPEES RECHT_______________________________________________________________________ 44
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 44
Korte geschiedenis _________________________________________________________________________ 44
Wat maakt de EU zo bijzonder? ______________________________________________________________ 44
WERKING VAN DE EU _________________________________________________________________________ 44
doelstellingen _____________________________________________________________________________ 44
Bevoegdheden_____________________________________________________________________________ 45
Belangrijke principes _______________________________________________________________________ 46
INSTELLINGEN EN INSTRUMENTEN ____________________________________________________________ 46
Instellingen ________________________________________________________________________________ 46
Instrumenten ______________________________________________________________________________ 47
LES 10 – BEGINSELEN VAN HET PRIVAATRECHT __________________________________________________ 49
INLEIDING ___________________________________________________________________________________ 49
Wat is het privaatrecht?_____________________________________________________________________ 49
Bronnen van het privaatrecht________________________________________________________________ 49
TWEE BASISBOUWSTENEN ____________________________________________________________________ 49
Het vermogen______________________________________________________________________________ 49
De verbintenis _____________________________________________________________________________ 50
BELANGRIJKE PRINCIPES _____________________________________________________________________ 51
Aanvullend recht – dwingend – van openbare orde ____________________________________________ 51
Termijnen _________________________________________________________________________________ 52
LES 11 – VERBINTENISSEN ______________________________________________________________________ 53
BASISBEGINSELEN ___________________________________________________________________________ 53
Begrip van verbintenis ______________________________________________________________________ 53
Bronnen van verbintenissen_________________________________________________________________ 53
Modaliteiten van verbintenissen _____________________________________________________________ 54
VERBINTENISSEN MET MEERDERE VOORWERPEN EN SUBJECTEN________________________________ 54
Verbintenissen met meervoudige voorwerpen ________________________________________________ 54
Verbintenissen met meerdere schuldenaars__________________________________________________ 54
Verbintenissen met meerdere schuldeisers __________________________________________________ 55
(NIET-) NAKOMING VAN VERBINTENISSEN ______________________________________________________ 55
Nakoming van verbintenissen _______________________________________________________________ 55
Niet-nakoming van verbintenissen ___________________________________________________________ 55
TENIETGAAN VAN VERBINTENISSEN_________________________________________________________ 56
LES 12 – OVEREENKOMSTEN ____________________________________________________________________ 58
TOTSTANDKOMING, GELDIGHEID EN KWALIFICATIE _____________________________________________ 58
Totstandkoming van de overeenkomst _______________________________________________________ 58
Geldigheidsvereisten _______________________________________________________________________ 58
Interpretatie, uitlegging en kwalificatie van de overeenkomst ___________________________________ 59
NIET-NAKOMING EN EINDE ____________________________________________________________________ 59
Niet-nakoming van de contractuele verbintenis _______________________________________________ 59
3
, Tenietgaan van de overeenkomst ____________________________________________________________ 61
GEVOLGEN VAN HET CONTRACT VOOR DERDEN ________________________________________________ 61
Relativiteitsprincipe ________________________________________________________________________ 61
Afwijkingen ________________________________________________________________________________ 61
LES 16 – FAMILIERECHT _________________________________________________________________________ 66
INLEIDING _____________________________________________________________________________________ 75
KOPPELS (HORIZONTAAL FAMILIERECHT) ______________________________________________________ 75
Huwelijk___________________________________________________________________________________ 75
Wettelijk samenwonen _____________________________________________________________________ 78
Feitelijk samenwonen ______________________________________________________________________ 79
KINDEREN (VERTICAAL FAMILIERECHT) ________________________________________________________ 79
Ouderlijk gezag ____________________________________________________________________________ 79
Ouderlijke rechten _________________________________________________________________________ 80
Ouderlijke plichten _________________________________________________________________________ 81
4
