H1 – OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND GEBIED? ______________________________________ 2
INLEIDING: DE EIGEN AARD VAN DE SAMENLEVING _______________________________________________________ 2
EEN BEELD VAN EEN TITEL __________________________________________________________________________ 2
HET DAGELIJKS LEVEN DOOR DE LENS VAN DE SOCIOLOOG ________________________________________________ 3
EEN EERSTE DEFINITIE VAN SOCIOLOGIE _______________________________________________________________ 5
H2 – DE SAMENLEVING IS EEN VELD VAN TEGENGESTELDE KRACHTEN ____________________________ 7
INDIVIDU VS SAMENLEVING: EEN STRIJD VAN GOED TEGEN KWAAD? _________________________________________ 7
DE SAMENLEVING: EEN VAT VOL MOGELIJKHEDEN EN BEPERKINGEN _________________________________________ 8
SOLIDARITEIT (SAMENHANG) VS STRIJD _______________________________________________________________ 8
ONGELIJKHEID VS GELIJKHEID _____________________________________________________________________ 11
H3 – WAARMEE ZIJN SOCIOLOGEN BEZIG? ______________________________________________________ 12
DE SOCIOLOGIE, EEN WETENSCHAP ALS (G)EEN ANDER? _________________________________________________ 12
SOCIALE FEITEN ZIJN DINGEN ______________________________________________________________________ 13
SOCIOLOGIE IS NIET NORMATIEF ____________________________________________________________________ 14
SOCIOLOGIE ONTDEKT EN VERRUIMT ________________________________________________________________ 14
H4 – BLOKKEN UIT DE SOCIOLOGISCHE BLOKKENDOOS. OVER SOCIAAL HANDELEN, INTERACTIE EN
COMMUNICATIE, POSITIES EN RELATIES, ROL EN STATUS ________________________________________ 15
SOCIAAL HANDELEN _____________________________________________________________________________ 15
INTERACTIE EN COMMUNICATIE _____________________________________________________________________ 16
SOCIALE RELATIES EN POSITIES, SOCIALE ROL EN STATUS _________________________________________________ 18
DE SOCIALE ROL ________________________________________________________________________________ 19
H5 – EEN NETWERK IS GEEN GROEP. OVER DE DIVERSITEIT VAN SAMENLEVINGSVERBANDEN ____ 21
SOCIALE NETWERKEN ____________________________________________________________________________ 21
GROEPEN _____________________________________________________________________________________ 22
REFERENTIEGROEPEN ____________________________________________________________________________ 23
GROEPEN TUSSEN CONFLICT EN SOLIDARITEIT _________________________________________________________ 24
H6 – MODERNE SAMENLEVINGEN ZIJN ALTIJD MULTICULTUREEL. OVER CULTUURPATRONEN EN HUN
COMPONENTEN ________________________________________________________________________________ 25
DOOR DE OGEN VAN ANDEREN _____________________________________________________________________ 25
WAARVOOR STAAT CULTUUR? VAN OORSPRONG IS CULTUUR EEN LANDBOUWKUNDIG (‘CULTURA’) EN LATER
ANTROPOLOGISCH BEGRIP ________________________________________________________________________ 25
CULTUUR MET EEN GROTE EN MET EEN KLEINE C _______________________________________________________ 25
EEN PATROON VAN WAARDEN, NORMEN, DOELEINDEN EN VERWACHTINGEN __________________________________ 26
1
, H1 – Op ontdekkingstocht door een bekend gebied?
Inleiding: de eigen aard van de samenleving
Wat is sociologie?
= “samenlevingskunde” of “studie van de maatschappij”
Term is 2x uitgevonden
Sieyès: samentrekking van 2 termen
• Socius: Voorwerp vd kennis
o De metgezel, de verbondenen, de verbinding van systemen
o Context waarin ze opgroeien, werken, wonen, gedragingen stellen …
• Logos: bepaalt systeem vd systematische kans
= normatief gericht, doel: meer ruimte vragen meer macht voor de derde stand (beschrijvend/verklarend)
Comte: leer die een rechtvaardige en revolutionaire inrichting vd samenleving voorschrijft
• Eens met Sieyes
• Beïnvloedt door andere wetenschappen, SW lijkt op NAW en moet zo behandel worden (op
objectief en empirisch wijze)
• Doel: “wetmatigheden” in sociale werkelijkheid doorgronden
o Natuurwetten ≠ wetten vd SW
o Veel oorzaken ➔ moeilijk om van “causaliteit” te spreken
• Contingentie: manier waarop sociale omgeving beïnvloedt wat er gebeurt in het fenomeen en de
wisselende sociale omgeving tot andere resultaten kan leiden
• normatief → empirisch
• De studie van:
o Sociale verbanden
o Kenmerken
o ‘Wetmatigheden’
een beeld van een titel
• Samenleving is een speelveld met spelregels en spelers ➔ samenlevingsspel
• Samenleving: regels moeten niet vastliggen om van “regels” te spreken
• Specifieke posities
o = plaats die men in een organisatie inneemt
Vb. vakbond, universiteit, politieke partij, winkelcomplex, bedrijf …
• Specifieke rollen
o Invulling posities + de manier waarop
• Hoge of lage status
o Externe appreciatie voor een positie, de wijze waarop die positie wordt beoordeel door de
buitenwereld
o Uiteindelijk is iedereen nodig voor een goede werking vd samenleving (ongeacht de
status)
• Informatie en communicatie
2
, • Taakverdeling en hiërarchie
o Formele (komen via officiele kanalen op positie tercht: goed/niet, met het meeste gezag)
en informele leiders
• Ruimte rond het speelveld in concentrische cirkels (toeschouwers, commentatoren …)
• Positie sociologie = “tribune”
• Regels en vrijheden sluiten elkaar NIET uit
Het dagelijks leven door de lens van de socioloog
De sociologische lens verleent betekenis aan de samenleving
ISA = grootste wereldwijde vereniging voor sociologie (70 disciplines: religie, arbeid, economie …)
• C. W. Mills over ‘sociological imagination’ (1959):
= onvoldoende om waar te nemen en feiten langs elkaar te zetten, feiten → betekenisgeving
Hij onderscheid 3 structurele componenten van sociologische verbeelding
o Geschiedenis: ontstaan en ontwikkeling doorheen tijd en ruimte
→ Hoe komt een samenleving tot stand? Hoe veranderd die? …
o Biografie: individuele omstandigheden
→ Welke mensen bevolken een bepaalde samenleving? Waar opgegroeid/gestudeerd? …
o Sociale structuur: gelijkheid/ongelijkheid
→ Hoe werken maatschappelijke instituties? Wat zijn de dominante? Hoe ouden ze
maatschappelijke orde? …
Toepassing sociologische verbeelding: het vermogen om van perspectieven te wisselen, een goed
socioloog is in staat zichzelf in de gedachtegang van iemand anders te plaatsen!
Selectieve waarneming:
• routineus denken1 (‘common sense’) en handelen (gedrag)
• factoren die onze waarneming beïnvloeden
o Fysische en sociale beperkingen
▪ Je kan niet iedereen kennen/overal zijn
▪ Bepaalde posities ➔ verlies info/makkelijker verkrijgen ervan
o Belangen
▪ Verhalen verschillen naargelang positie vd verteller
▪ Naargelang je eigen positie interpreteer je die anders, liggen belangen ergens anders
o Kennis en informatie (en onderwijs)
▪ Info die je hebt over persoon/toestand bepaald wat je waarneemt
o Voorkeuren en afkeer
▪ Sociaal bepalend door opvoeding, studies, hobby’s, media …
= socialisatieproces: een proces waarbij een individu zich in de omgang met
anderen de cultuur van zijn omgeving eigen maakt
▪ Steunt op ethische (= het morele, wat rechtvaardig is/niet) en estethische (= wat
mooi/minder mooi is) componenten vd gedragingen
1 nieuwe situaties interpreteren volgens bestaande denkkaders
3
INLEIDING: DE EIGEN AARD VAN DE SAMENLEVING _______________________________________________________ 2
EEN BEELD VAN EEN TITEL __________________________________________________________________________ 2
HET DAGELIJKS LEVEN DOOR DE LENS VAN DE SOCIOLOOG ________________________________________________ 3
EEN EERSTE DEFINITIE VAN SOCIOLOGIE _______________________________________________________________ 5
H2 – DE SAMENLEVING IS EEN VELD VAN TEGENGESTELDE KRACHTEN ____________________________ 7
INDIVIDU VS SAMENLEVING: EEN STRIJD VAN GOED TEGEN KWAAD? _________________________________________ 7
DE SAMENLEVING: EEN VAT VOL MOGELIJKHEDEN EN BEPERKINGEN _________________________________________ 8
SOLIDARITEIT (SAMENHANG) VS STRIJD _______________________________________________________________ 8
ONGELIJKHEID VS GELIJKHEID _____________________________________________________________________ 11
H3 – WAARMEE ZIJN SOCIOLOGEN BEZIG? ______________________________________________________ 12
DE SOCIOLOGIE, EEN WETENSCHAP ALS (G)EEN ANDER? _________________________________________________ 12
SOCIALE FEITEN ZIJN DINGEN ______________________________________________________________________ 13
SOCIOLOGIE IS NIET NORMATIEF ____________________________________________________________________ 14
SOCIOLOGIE ONTDEKT EN VERRUIMT ________________________________________________________________ 14
H4 – BLOKKEN UIT DE SOCIOLOGISCHE BLOKKENDOOS. OVER SOCIAAL HANDELEN, INTERACTIE EN
COMMUNICATIE, POSITIES EN RELATIES, ROL EN STATUS ________________________________________ 15
SOCIAAL HANDELEN _____________________________________________________________________________ 15
INTERACTIE EN COMMUNICATIE _____________________________________________________________________ 16
SOCIALE RELATIES EN POSITIES, SOCIALE ROL EN STATUS _________________________________________________ 18
DE SOCIALE ROL ________________________________________________________________________________ 19
H5 – EEN NETWERK IS GEEN GROEP. OVER DE DIVERSITEIT VAN SAMENLEVINGSVERBANDEN ____ 21
SOCIALE NETWERKEN ____________________________________________________________________________ 21
GROEPEN _____________________________________________________________________________________ 22
REFERENTIEGROEPEN ____________________________________________________________________________ 23
GROEPEN TUSSEN CONFLICT EN SOLIDARITEIT _________________________________________________________ 24
H6 – MODERNE SAMENLEVINGEN ZIJN ALTIJD MULTICULTUREEL. OVER CULTUURPATRONEN EN HUN
COMPONENTEN ________________________________________________________________________________ 25
DOOR DE OGEN VAN ANDEREN _____________________________________________________________________ 25
WAARVOOR STAAT CULTUUR? VAN OORSPRONG IS CULTUUR EEN LANDBOUWKUNDIG (‘CULTURA’) EN LATER
ANTROPOLOGISCH BEGRIP ________________________________________________________________________ 25
CULTUUR MET EEN GROTE EN MET EEN KLEINE C _______________________________________________________ 25
EEN PATROON VAN WAARDEN, NORMEN, DOELEINDEN EN VERWACHTINGEN __________________________________ 26
1
, H1 – Op ontdekkingstocht door een bekend gebied?
Inleiding: de eigen aard van de samenleving
Wat is sociologie?
= “samenlevingskunde” of “studie van de maatschappij”
Term is 2x uitgevonden
Sieyès: samentrekking van 2 termen
• Socius: Voorwerp vd kennis
o De metgezel, de verbondenen, de verbinding van systemen
o Context waarin ze opgroeien, werken, wonen, gedragingen stellen …
• Logos: bepaalt systeem vd systematische kans
= normatief gericht, doel: meer ruimte vragen meer macht voor de derde stand (beschrijvend/verklarend)
Comte: leer die een rechtvaardige en revolutionaire inrichting vd samenleving voorschrijft
• Eens met Sieyes
• Beïnvloedt door andere wetenschappen, SW lijkt op NAW en moet zo behandel worden (op
objectief en empirisch wijze)
• Doel: “wetmatigheden” in sociale werkelijkheid doorgronden
o Natuurwetten ≠ wetten vd SW
o Veel oorzaken ➔ moeilijk om van “causaliteit” te spreken
• Contingentie: manier waarop sociale omgeving beïnvloedt wat er gebeurt in het fenomeen en de
wisselende sociale omgeving tot andere resultaten kan leiden
• normatief → empirisch
• De studie van:
o Sociale verbanden
o Kenmerken
o ‘Wetmatigheden’
een beeld van een titel
• Samenleving is een speelveld met spelregels en spelers ➔ samenlevingsspel
• Samenleving: regels moeten niet vastliggen om van “regels” te spreken
• Specifieke posities
o = plaats die men in een organisatie inneemt
Vb. vakbond, universiteit, politieke partij, winkelcomplex, bedrijf …
• Specifieke rollen
o Invulling posities + de manier waarop
• Hoge of lage status
o Externe appreciatie voor een positie, de wijze waarop die positie wordt beoordeel door de
buitenwereld
o Uiteindelijk is iedereen nodig voor een goede werking vd samenleving (ongeacht de
status)
• Informatie en communicatie
2
, • Taakverdeling en hiërarchie
o Formele (komen via officiele kanalen op positie tercht: goed/niet, met het meeste gezag)
en informele leiders
• Ruimte rond het speelveld in concentrische cirkels (toeschouwers, commentatoren …)
• Positie sociologie = “tribune”
• Regels en vrijheden sluiten elkaar NIET uit
Het dagelijks leven door de lens van de socioloog
De sociologische lens verleent betekenis aan de samenleving
ISA = grootste wereldwijde vereniging voor sociologie (70 disciplines: religie, arbeid, economie …)
• C. W. Mills over ‘sociological imagination’ (1959):
= onvoldoende om waar te nemen en feiten langs elkaar te zetten, feiten → betekenisgeving
Hij onderscheid 3 structurele componenten van sociologische verbeelding
o Geschiedenis: ontstaan en ontwikkeling doorheen tijd en ruimte
→ Hoe komt een samenleving tot stand? Hoe veranderd die? …
o Biografie: individuele omstandigheden
→ Welke mensen bevolken een bepaalde samenleving? Waar opgegroeid/gestudeerd? …
o Sociale structuur: gelijkheid/ongelijkheid
→ Hoe werken maatschappelijke instituties? Wat zijn de dominante? Hoe ouden ze
maatschappelijke orde? …
Toepassing sociologische verbeelding: het vermogen om van perspectieven te wisselen, een goed
socioloog is in staat zichzelf in de gedachtegang van iemand anders te plaatsen!
Selectieve waarneming:
• routineus denken1 (‘common sense’) en handelen (gedrag)
• factoren die onze waarneming beïnvloeden
o Fysische en sociale beperkingen
▪ Je kan niet iedereen kennen/overal zijn
▪ Bepaalde posities ➔ verlies info/makkelijker verkrijgen ervan
o Belangen
▪ Verhalen verschillen naargelang positie vd verteller
▪ Naargelang je eigen positie interpreteer je die anders, liggen belangen ergens anders
o Kennis en informatie (en onderwijs)
▪ Info die je hebt over persoon/toestand bepaald wat je waarneemt
o Voorkeuren en afkeer
▪ Sociaal bepalend door opvoeding, studies, hobby’s, media …
= socialisatieproces: een proces waarbij een individu zich in de omgang met
anderen de cultuur van zijn omgeving eigen maakt
▪ Steunt op ethische (= het morele, wat rechtvaardig is/niet) en estethische (= wat
mooi/minder mooi is) componenten vd gedragingen
1 nieuwe situaties interpreteren volgens bestaande denkkaders
3
