Filosofie en Kritische Theorie: Een Architecturale
Inleiding
INLEIDING - De rol van kritische theorie
Kritische theorie: stroming binnen filosofie, gericht op analyseren en
bekritiseren van structuren die maatschappelijke ongelijkheid en onderdrukking
in stand houden. Onderzoekt hoe wetenschap, technologie, kapitalisme,
imperialisme, racisme, seksisme en ecologische destructie onderling verweven
zijn. Veel dat neutraal en objectief wordt gepresenteerd, is door ideologie en
machtsverhoudingen gevormd.
Architecturale invalshoek: theorie toegepast op materiële wereld waarin wij
leven: gebouwen, steden, infrastructuur, artefacten en technologieën worden
gezien als dragers van politieke betekenissen en ideologieën. Vraag “waarom
ziet gebouw eruit zoals het eruitziet?”
• Onkritisch ten opzichte van hun opdrachtgevers (grote industrie,
overheid, leger)
- Christopher Columbus: gedachte dat aarde rond is en Amerika ontdekt
- Aarde rond van Ptolemaeus: algemeen aanvaardde wereldbeeld
- Erathostenes: kromming en omtrek van aarde berekend a.d.h.v. obelisk
en zon
- “Inventing The Flat Earth”: boek van Russel over mythe van het
uitvinden van vlakke aarde, zeggen dat men dat vroeger niet wist om
nu slimmer te lijken
- Washington Irving: boek geschreven over Columbus’ leven, dat
Columbus heeft laten weten dat wereld rond is, verhaal van ei
• Handhaven van Westers imperialisme
- Kunstgeschiedenis is ontstaan in Frankrijk, Engeland, Italië
- Genocide van oorspronkelijke bewoners VS voortgang van Westerse
kolonisten die van oostkust in Amerika komen en Amerikaans
territorium veroveren van oost > west
• Handhaven van racisme & seksisme
- Tot WOII geen vrouwen in de Universiteit
- Eerste vrouwelijke docent voor LO (1913): Irène Vanderbracht
1
,• Handhaven van economische onrechtvaardigheid
- Das Kapital (Karl Marx): kritiek van politieke economie, gaat beginselen
van sociale ongelijkheid bekritiseren
2
, • Verwoesten van de planeet
- Rachel Carson: eerste wetenschapper die link tussen biodiversiteit en
pesticiden heeft kunnen aantonen, silent spring: lente waar geen
vogels meer zingen
- Historici zullen onze periode waarschijnlijk fossiele periode noemen
- Critical theory van school van Frankfurt <> hedendaagse critical theory
(Nazisme/totalitarisme als ramp) (eco catastrofe/soc
ongelijkheid als ramp)
• Uitsluiten van alles wat spiritueel, magisch, poëtisch is
- Universiteit kan bepaalde dingen niet aanleren, opleiding-op-terrein
• Overspecialisatie
- Bij universiteit bepaalde weg opgeduwd waar we ons in verdiepen,
maar over de rest weten we niets, fundamenteel probleem met
universitair systeem, ook succes mogelijk zonder universiteit
CLUSTER 1: GESCHIEDENIS EN FILOSOFIE VAN WETENSCHAP EN
TECHNOLOGIE
LES 1: Van natuurfilosofie naar de wetenschappen – de productie van
kennis
Objectiviteit: een ideale toestand (als zn), eigenschap (als bn), activiteit
(als ww), is dus een clusterconcept = niet 1 strikte definitie want vele
concepten, naargelang context komen er andere definities centraler te
staan.
OBJECTIVITEIT SUBJECTIVITEIT
- Aan feiten gebonden - Feiten, persoonlijke
verbeelding
- Afstandelijk - Betrokken
- Eerlijk - Niet eerlijk
Theoria (Aristoteles): In de Oudheid werd kennis
nagestreefd omwille van kennis zelf, om haar eigen
waarde, niet omwille van nut. Streven naar het goddelijke
perspectief, “the view from nowhere”, God ziet structuur
van de werkelijkheid in hoe die is, goddelijke blik op
menselijkheid, oog zonder lichaam (zoals bij kosmografie
vanuit onbelichaamd oog naar aarde kijken uit kosmos,
3
Inleiding
INLEIDING - De rol van kritische theorie
Kritische theorie: stroming binnen filosofie, gericht op analyseren en
bekritiseren van structuren die maatschappelijke ongelijkheid en onderdrukking
in stand houden. Onderzoekt hoe wetenschap, technologie, kapitalisme,
imperialisme, racisme, seksisme en ecologische destructie onderling verweven
zijn. Veel dat neutraal en objectief wordt gepresenteerd, is door ideologie en
machtsverhoudingen gevormd.
Architecturale invalshoek: theorie toegepast op materiële wereld waarin wij
leven: gebouwen, steden, infrastructuur, artefacten en technologieën worden
gezien als dragers van politieke betekenissen en ideologieën. Vraag “waarom
ziet gebouw eruit zoals het eruitziet?”
• Onkritisch ten opzichte van hun opdrachtgevers (grote industrie,
overheid, leger)
- Christopher Columbus: gedachte dat aarde rond is en Amerika ontdekt
- Aarde rond van Ptolemaeus: algemeen aanvaardde wereldbeeld
- Erathostenes: kromming en omtrek van aarde berekend a.d.h.v. obelisk
en zon
- “Inventing The Flat Earth”: boek van Russel over mythe van het
uitvinden van vlakke aarde, zeggen dat men dat vroeger niet wist om
nu slimmer te lijken
- Washington Irving: boek geschreven over Columbus’ leven, dat
Columbus heeft laten weten dat wereld rond is, verhaal van ei
• Handhaven van Westers imperialisme
- Kunstgeschiedenis is ontstaan in Frankrijk, Engeland, Italië
- Genocide van oorspronkelijke bewoners VS voortgang van Westerse
kolonisten die van oostkust in Amerika komen en Amerikaans
territorium veroveren van oost > west
• Handhaven van racisme & seksisme
- Tot WOII geen vrouwen in de Universiteit
- Eerste vrouwelijke docent voor LO (1913): Irène Vanderbracht
1
,• Handhaven van economische onrechtvaardigheid
- Das Kapital (Karl Marx): kritiek van politieke economie, gaat beginselen
van sociale ongelijkheid bekritiseren
2
, • Verwoesten van de planeet
- Rachel Carson: eerste wetenschapper die link tussen biodiversiteit en
pesticiden heeft kunnen aantonen, silent spring: lente waar geen
vogels meer zingen
- Historici zullen onze periode waarschijnlijk fossiele periode noemen
- Critical theory van school van Frankfurt <> hedendaagse critical theory
(Nazisme/totalitarisme als ramp) (eco catastrofe/soc
ongelijkheid als ramp)
• Uitsluiten van alles wat spiritueel, magisch, poëtisch is
- Universiteit kan bepaalde dingen niet aanleren, opleiding-op-terrein
• Overspecialisatie
- Bij universiteit bepaalde weg opgeduwd waar we ons in verdiepen,
maar over de rest weten we niets, fundamenteel probleem met
universitair systeem, ook succes mogelijk zonder universiteit
CLUSTER 1: GESCHIEDENIS EN FILOSOFIE VAN WETENSCHAP EN
TECHNOLOGIE
LES 1: Van natuurfilosofie naar de wetenschappen – de productie van
kennis
Objectiviteit: een ideale toestand (als zn), eigenschap (als bn), activiteit
(als ww), is dus een clusterconcept = niet 1 strikte definitie want vele
concepten, naargelang context komen er andere definities centraler te
staan.
OBJECTIVITEIT SUBJECTIVITEIT
- Aan feiten gebonden - Feiten, persoonlijke
verbeelding
- Afstandelijk - Betrokken
- Eerlijk - Niet eerlijk
Theoria (Aristoteles): In de Oudheid werd kennis
nagestreefd omwille van kennis zelf, om haar eigen
waarde, niet omwille van nut. Streven naar het goddelijke
perspectief, “the view from nowhere”, God ziet structuur
van de werkelijkheid in hoe die is, goddelijke blik op
menselijkheid, oog zonder lichaam (zoals bij kosmografie
vanuit onbelichaamd oog naar aarde kijken uit kosmos,
3
