Academisch en juridisch Nederlands
Waarom Academisch en Juridisch Nederlands?
Waarom academisch Nederlands?
➔ Academische taalbeheersing is een noodzaak
o Tekst van Joris Vlieghe & Wiebe Sieds Koopal: Taal is ons midden, daarom moeten we
goed leren
▪ Oorzaken van problemen rond taalgebruik en kritisch denken bij studenten:
• Digitale communicatie verandert taalverwerving: chatcultuur (→
onderscheid spreken en schrijven vervaagt) → schrijftaal verliest
formele, doordacht karakter
• Jongeren schrijven en lezen minder: jongeren zullen minder goed
zorgvuldige taal ontwikkelen
o Tekst Paul Notelteirs: Professoren klagen over taalfouten bij examens studenten: ‘Ze zijn
niet meer beschaamd’
o Tekst Klaas Maenhout: een ‘gebid’ is geen ‘gebit’ taalfouten wijzen op tekort aan
tekstbegrip
▪ Professoren zien meer fouten bij verbeteren examens
• Ze krijgen gevoel dat taal- en kennisniveau erop achteruitgaan
▪ Ann Dooms: taalniveau zichtbaar gedaald sinds 2000
• Mogelijke oorzaken: corona, lerarentekort
▪ Er lijkt ook iets mis te zijn met het opnemen van woordbeelden
▪ Peter Cornillie: studenten kunnen minder goed redeneren, ze krijgen hun
gedachten niet helder op papier
o Tekst Ruben Steegen: Proffen klagen over belabberde taalniveau van studenten, maar is
het echt zo erg dramatisch?
▪ Rik Vosters: in geschiedenis (18e eeuw) trokken schoolmeesters ook aan de
alarmbel. Als het zo erg was zaten we al terug op niveau van de oermens
• Vaak klachten gefocust op spelling, maar dat is niet essentie van
taalvaardigheid
• Taalniveau van studenten ligt vandaag lager: door democratisering hoger
onderwijs, universiteiten krijgen bredere instroom, ook van jongeren die
thuis geen Nederlands spreken → we moeten hiermee blij zijn
▪ Lieve De Wachter: pleit herwaardering Nederlands
• Door Sociale media minder aandacht voor correcte spelling en taal
• Jongeren krijgen de boodschap dat correct schrijven minder belangrijk is
o Tekst Anna Riley: Why University of Hull students will not be marked down for bad spelling
▪ Ms Donelan denkt dat het standaard naar beneden haalt en dat het studenten
met achterstand niet zal helpen. We zouden eigenlijk de standaard moeten
verhogen en onderwijs van hoge kwaliteit aanbieden
o Het geheime leven van taalfouten:
▪ Je kan standaardtaal leren, het is anti-elitair en open
▪ Je moet mensen corrigeren anders ontneem je ze de kans om de taal te
verwerven
• Ze krijgen zo geen toegang tot een waardevolle bron van cultureel
kapitaal
➢ Termen:
, o Praetoriaanse probatie: specifieke vorm van probatie in het strafrecht, het is een
seponeringsbeslissing
o Ex aequo et bono (schadevergoeding) → vanuit het gelijke en het goede de
schadevergoeding betalen
Waarom Juridisch Nederlands?
De Standaard, 15/09/2016
➢ Juristisch jargon dreigt struikelblok te zijn
o We moeten magistraten ervan bewustmaken dat ze anders moeten praten en schrijven
▪ Geldt ook voor notarissen, gerechtsdeurwaarders, advocaten
▪ Probleem begint al bij onleesbare dagvaarding
o 86% vindt juridische taal onduidelijk (veel magistraten gaan hiermee akkoord)
Justitiebarometer
➢ Slechts 54% vertrouwen in justitie (2024)
➢ Veel mensen hebben geen vertrouwen in justitie, veel mensen vinden de juridische taal
onduidelijk
Juridische taalbeheersing: een noodzaak
➢ Luc Huyse in De Morgen:
o Mensen van recht moeten terug leren praten
o Iedereen debatteert over nieuwe spelling, maar rechters en advocaten communiceren in
een taal die alleen zij begrijpen
➢ Andries Kinsbergen
o In opleiding juristen → meer aandacht voor vertaling in gewone mensentaal
o Ook taalkundige controle op nieuwe wetten en decreten
▪ Belangrijke voor sociale rechtvaardigheid
➢ Walter Van Gerven
o Probleem bij examensysteem: enkel kijken of juridische techniek wordt beheerst, maar
dat is niet enige belangrijke voor een goede jurist
▪ Emotionele en psychologische inzichten zijn ook onmisbaar
o We schrijven technisch correct, maar dat is nog geen goede juridische tekst
➢ Marc Lahousse
o Juristisch jargon is niet enige dat rechterlijke macht schaadt
▪ Bv. leesbaarheid en begrijpelijkheid van vonnissen en arresten
o Men kan pas hopen in vertrouwen in justitie als ze niet meer onverstaanbaar blijven
➢ Grondwettelijk Hof (arrest nr. 193/2004 van 24 november 2004)
o De nieuwe bepaling geeft het woord “onverminderd” een andere, tegengestelde
betekenis dan de vaste juridische betekenis en dan wat in de oorspronkelijke tekst staat.
Daarom kan ze niet gelden als een interpretatieve bepaling.
➢ Campagne ‘Kruid’
o Hoge Raad voor de Justitie wil gerecht op smaak brengen met toegankelijke taal
Juridisch Nederlands
Criteria van een goede tekst:
- Doelgericht
- Geschreven in correct Nederlands
, - Helder en beknopt
- Overzichtelijk
Wat is goed Nederlands? → Standaardtaal
Taal varieert
➢ Tot stand gekomen door samenspel maatschappelijke factoren
➢ Taal niet altijd en overal hetzelfde
➢ 2 manieren om naar taalvariatie te kijken:
o Diachroon (door de tijd heen)
▪ Woordenschat
▪ Uitspraak
▪ Grammatica
▪ Vb. De Leeuw van Vlaanderen – Hendrik Conscience (1838)
o Synchroon (taal binnen 1 tijdsperiode) (door differentiatie)
▪ Dialecten
• Vormden basis standaardtaal
▪ Regiolecten
▪ Sociolecten
Wat is Standaardtaal?
➢ Gestandaardiseerde variant van een taal
➢ Gecodificeerd → regels vast in woordenboeken, grammatica’s, …
➢ Normbepalend → duidelijk wat ‘goed’ en ‘fout’ is
➢ Wordt gebruikt in publieke domeinen
➢ Definitie Nederlandse Taalunie:
Hoe ontstaat standaardtaal?
➢ Onbewust maatschappelijk gestuurd (omdat mensen gemeenschappelijke, duidelijke taal willen
in belangrijke domeinen)
➢ Bewust politiek gestuurd (overheden bepalen regels)
3 kenmerken
➢ Uniformiteit
o Het moet overal dezelfde vorm hebben in gemeenschap (bij voorkeur geen systematische
variatie die subgroepen aanduidt)
➢ Codificatie
➢ Prestige
o Standaardtaal geassocieerd met hoge opleiding, fraaie beschaving, goede manieren en
professionele competentie
Variatie binnen standaardtaal
➢ Geografische variatie
, o Bv. verschillen tussen België en Nederland
➢ Stilistische variatie
o Formeel vs. informeel
o Wetenschappelijk vs. journalistiek
Standaardtaal als een ui
Wie bepaalt wat standaardtaal is?
➢ Geen geconstrueerde taal, maar een levende taalvariëteit
o Niet door 1 persoon/instelling bedacht
o Ontstaat geleidelijk uit taalgebruik van maatschappij
➢ Spraakmakende gemeente
o Mensen met grote invloed op taalnormen
o Bv. media, schrijvers, leraren
➢ Ideaal tegenover praktijk
o Ideaal: in woordenboeken,…
o In praktijk: wijkt soms van ideaal af
Norm
➢ Soorten
o Historische, autoriteits-, logische, statistische, zuiverheids-, effects-, esthetische
o Waar?
▪ Algemene naslagwerken: Grote Van Dale, Algemene Nederlandse Spraakkunst
▪ Websites: Team taaladvies, Nederlandse Taalunie, Onze Taal
Van Dale, 16e editie
➢ Beperkt tot standaardtaal: impliciet normatief
➢ Elementen die daar niet toe behoren, maar om bepaalde redenen vermelding verdienen worden
gelabeld met tijdsmarkeringen als archaïsch of verouderd, en stilistische markeringen als
formeel, informeel of vulgair
➢ Label bij een woord
o Niet per se fout, wel vermijden in neutrale standaardtaal
o In sommige contexten perfect
▪ Bv. bij creatieve teksten, literatuur, reclame
o Soorten:
▪ Vaktaallabels (bv. medisch of juridisch)
▪ Gevoelswaarde of stijl
▪ Tijdsaanduiding (bv. rijwiellantaarn)
▪ Geografisch
o Voorbeeld
Waarom Academisch en Juridisch Nederlands?
Waarom academisch Nederlands?
➔ Academische taalbeheersing is een noodzaak
o Tekst van Joris Vlieghe & Wiebe Sieds Koopal: Taal is ons midden, daarom moeten we
goed leren
▪ Oorzaken van problemen rond taalgebruik en kritisch denken bij studenten:
• Digitale communicatie verandert taalverwerving: chatcultuur (→
onderscheid spreken en schrijven vervaagt) → schrijftaal verliest
formele, doordacht karakter
• Jongeren schrijven en lezen minder: jongeren zullen minder goed
zorgvuldige taal ontwikkelen
o Tekst Paul Notelteirs: Professoren klagen over taalfouten bij examens studenten: ‘Ze zijn
niet meer beschaamd’
o Tekst Klaas Maenhout: een ‘gebid’ is geen ‘gebit’ taalfouten wijzen op tekort aan
tekstbegrip
▪ Professoren zien meer fouten bij verbeteren examens
• Ze krijgen gevoel dat taal- en kennisniveau erop achteruitgaan
▪ Ann Dooms: taalniveau zichtbaar gedaald sinds 2000
• Mogelijke oorzaken: corona, lerarentekort
▪ Er lijkt ook iets mis te zijn met het opnemen van woordbeelden
▪ Peter Cornillie: studenten kunnen minder goed redeneren, ze krijgen hun
gedachten niet helder op papier
o Tekst Ruben Steegen: Proffen klagen over belabberde taalniveau van studenten, maar is
het echt zo erg dramatisch?
▪ Rik Vosters: in geschiedenis (18e eeuw) trokken schoolmeesters ook aan de
alarmbel. Als het zo erg was zaten we al terug op niveau van de oermens
• Vaak klachten gefocust op spelling, maar dat is niet essentie van
taalvaardigheid
• Taalniveau van studenten ligt vandaag lager: door democratisering hoger
onderwijs, universiteiten krijgen bredere instroom, ook van jongeren die
thuis geen Nederlands spreken → we moeten hiermee blij zijn
▪ Lieve De Wachter: pleit herwaardering Nederlands
• Door Sociale media minder aandacht voor correcte spelling en taal
• Jongeren krijgen de boodschap dat correct schrijven minder belangrijk is
o Tekst Anna Riley: Why University of Hull students will not be marked down for bad spelling
▪ Ms Donelan denkt dat het standaard naar beneden haalt en dat het studenten
met achterstand niet zal helpen. We zouden eigenlijk de standaard moeten
verhogen en onderwijs van hoge kwaliteit aanbieden
o Het geheime leven van taalfouten:
▪ Je kan standaardtaal leren, het is anti-elitair en open
▪ Je moet mensen corrigeren anders ontneem je ze de kans om de taal te
verwerven
• Ze krijgen zo geen toegang tot een waardevolle bron van cultureel
kapitaal
➢ Termen:
, o Praetoriaanse probatie: specifieke vorm van probatie in het strafrecht, het is een
seponeringsbeslissing
o Ex aequo et bono (schadevergoeding) → vanuit het gelijke en het goede de
schadevergoeding betalen
Waarom Juridisch Nederlands?
De Standaard, 15/09/2016
➢ Juristisch jargon dreigt struikelblok te zijn
o We moeten magistraten ervan bewustmaken dat ze anders moeten praten en schrijven
▪ Geldt ook voor notarissen, gerechtsdeurwaarders, advocaten
▪ Probleem begint al bij onleesbare dagvaarding
o 86% vindt juridische taal onduidelijk (veel magistraten gaan hiermee akkoord)
Justitiebarometer
➢ Slechts 54% vertrouwen in justitie (2024)
➢ Veel mensen hebben geen vertrouwen in justitie, veel mensen vinden de juridische taal
onduidelijk
Juridische taalbeheersing: een noodzaak
➢ Luc Huyse in De Morgen:
o Mensen van recht moeten terug leren praten
o Iedereen debatteert over nieuwe spelling, maar rechters en advocaten communiceren in
een taal die alleen zij begrijpen
➢ Andries Kinsbergen
o In opleiding juristen → meer aandacht voor vertaling in gewone mensentaal
o Ook taalkundige controle op nieuwe wetten en decreten
▪ Belangrijke voor sociale rechtvaardigheid
➢ Walter Van Gerven
o Probleem bij examensysteem: enkel kijken of juridische techniek wordt beheerst, maar
dat is niet enige belangrijke voor een goede jurist
▪ Emotionele en psychologische inzichten zijn ook onmisbaar
o We schrijven technisch correct, maar dat is nog geen goede juridische tekst
➢ Marc Lahousse
o Juristisch jargon is niet enige dat rechterlijke macht schaadt
▪ Bv. leesbaarheid en begrijpelijkheid van vonnissen en arresten
o Men kan pas hopen in vertrouwen in justitie als ze niet meer onverstaanbaar blijven
➢ Grondwettelijk Hof (arrest nr. 193/2004 van 24 november 2004)
o De nieuwe bepaling geeft het woord “onverminderd” een andere, tegengestelde
betekenis dan de vaste juridische betekenis en dan wat in de oorspronkelijke tekst staat.
Daarom kan ze niet gelden als een interpretatieve bepaling.
➢ Campagne ‘Kruid’
o Hoge Raad voor de Justitie wil gerecht op smaak brengen met toegankelijke taal
Juridisch Nederlands
Criteria van een goede tekst:
- Doelgericht
- Geschreven in correct Nederlands
, - Helder en beknopt
- Overzichtelijk
Wat is goed Nederlands? → Standaardtaal
Taal varieert
➢ Tot stand gekomen door samenspel maatschappelijke factoren
➢ Taal niet altijd en overal hetzelfde
➢ 2 manieren om naar taalvariatie te kijken:
o Diachroon (door de tijd heen)
▪ Woordenschat
▪ Uitspraak
▪ Grammatica
▪ Vb. De Leeuw van Vlaanderen – Hendrik Conscience (1838)
o Synchroon (taal binnen 1 tijdsperiode) (door differentiatie)
▪ Dialecten
• Vormden basis standaardtaal
▪ Regiolecten
▪ Sociolecten
Wat is Standaardtaal?
➢ Gestandaardiseerde variant van een taal
➢ Gecodificeerd → regels vast in woordenboeken, grammatica’s, …
➢ Normbepalend → duidelijk wat ‘goed’ en ‘fout’ is
➢ Wordt gebruikt in publieke domeinen
➢ Definitie Nederlandse Taalunie:
Hoe ontstaat standaardtaal?
➢ Onbewust maatschappelijk gestuurd (omdat mensen gemeenschappelijke, duidelijke taal willen
in belangrijke domeinen)
➢ Bewust politiek gestuurd (overheden bepalen regels)
3 kenmerken
➢ Uniformiteit
o Het moet overal dezelfde vorm hebben in gemeenschap (bij voorkeur geen systematische
variatie die subgroepen aanduidt)
➢ Codificatie
➢ Prestige
o Standaardtaal geassocieerd met hoge opleiding, fraaie beschaving, goede manieren en
professionele competentie
Variatie binnen standaardtaal
➢ Geografische variatie
, o Bv. verschillen tussen België en Nederland
➢ Stilistische variatie
o Formeel vs. informeel
o Wetenschappelijk vs. journalistiek
Standaardtaal als een ui
Wie bepaalt wat standaardtaal is?
➢ Geen geconstrueerde taal, maar een levende taalvariëteit
o Niet door 1 persoon/instelling bedacht
o Ontstaat geleidelijk uit taalgebruik van maatschappij
➢ Spraakmakende gemeente
o Mensen met grote invloed op taalnormen
o Bv. media, schrijvers, leraren
➢ Ideaal tegenover praktijk
o Ideaal: in woordenboeken,…
o In praktijk: wijkt soms van ideaal af
Norm
➢ Soorten
o Historische, autoriteits-, logische, statistische, zuiverheids-, effects-, esthetische
o Waar?
▪ Algemene naslagwerken: Grote Van Dale, Algemene Nederlandse Spraakkunst
▪ Websites: Team taaladvies, Nederlandse Taalunie, Onze Taal
Van Dale, 16e editie
➢ Beperkt tot standaardtaal: impliciet normatief
➢ Elementen die daar niet toe behoren, maar om bepaalde redenen vermelding verdienen worden
gelabeld met tijdsmarkeringen als archaïsch of verouderd, en stilistische markeringen als
formeel, informeel of vulgair
➢ Label bij een woord
o Niet per se fout, wel vermijden in neutrale standaardtaal
o In sommige contexten perfect
▪ Bv. bij creatieve teksten, literatuur, reclame
o Soorten:
▪ Vaktaallabels (bv. medisch of juridisch)
▪ Gevoelswaarde of stijl
▪ Tijdsaanduiding (bv. rijwiellantaarn)
▪ Geografisch
o Voorbeeld
