SAMENVATTING
PERSONENBELASTING
1
,De opbouw van het vak personenbelasting is grotendeels geïnspireerd op de basisstructuur van het Wetboek
Inkomstenbelastingen (WIB), maar wijkt er om didactische redenen gedeeltelijk van af. Wanneer in de cursus
wordt gesproken over onroerende inkomsten, gaat het niet enkel om de inkomsten zoals die in het WIB
onder die categorie vallen.
De cursus behandelt ook:
- Meerwaarden op onroerende goederen, die volgens het WIB normaal gezien diverse inkomsten zijn.
Met andere woorden, het vak kiest voor een ruimere en functionelere benadering van het begrip onroerende
inkomsten — alles wat verband houdt met inkomsten uit onroerend goed komt samen aan bod, ongeacht de
formele classificatie in het WIB.
De bedoeling van deze colleges is om op een diepgaande manier inzicht te geven in de regels van de
personenbelasting zoals die vandaag gelden, inkomstenjaar 2025. We starten hierbij altijd vanuit de
basisprincipes. Wat we ook gaan doen is de actualiteit gaan bespreken.
2
,INLEIDING
BELANG VAN DE PERSONENBELASTING
FINANCIEEL EN BUDGETTAIR BELANG
In 2023 bracht de personenbelasting 68,9 miljard euro op, goed voor ongeveer 40% van de totale
belastingontvangsten. De personenbelasting is dus een cruciale inkomstenbron voor de overheid en speelt
een essentiële rol in de staatsfinanciën.
- Haar budgettaire functie mag niet onderschat worden: ze vormt een van de pijlers van de finciering
van de overheid. Deze inkomsten zijn nodig voor de financiering van collectieve voorzieningen zoals
onderwijs, gezondheidszorg, veiligheid en infrastructuur en voor de finciering van sociale uitgaven
zoals werkloosheidsuitkeringen, personenbelasting en gezinsbijlagen.
DE PERSONENBELASTING ALS POLITIEK EN ECONOMISCH INSTRUMENT
De personenbelasting wordt vaak gebruikt als beleidsinstrument om bepaald gedrag te stimuleren of te
ontmoedigen.
- Positieve prikkels: fiscale voordelen voor gewenste gedragingen (bv. Investeringen in zonnepanelen,
isolatie, tewerkstelling, woon-werkverkeer)
- Negatieve prikkels: zwaardere belasting op ongewenst gedrag
SOCIALE FUNCTIE
De personenbelasting heeft daarnaast een uitgesproken sociale functie: ze dient als instrument van
inkomensherverdeling. De inkomsten die via belastingen worden opgehaald, worden via twee kanalen
opnieuw verdeeld:
- Individuele sociale uitkeringen – directe steun aan burgers (bv. Werkloosheidsuitkeringen,
kinderbijslag, pensioenen)
- Collectieve verzorging – financiering van publieke diensten die iedereen ten goede komen (bv.
Gezondheidszorg, onderwijs, openbaar vervoer)
De herverdelende werking van de personenbelasting is gebaseerd op het draagkrachtprincipe: wie meer
middelen heeft, draagt een groter deel bij aan de samenleving.
DRAAGKRACHTPRINCIPE
Het draagkrachtbeginsel vormt het fundamentele uitgangspunt van de personenbelasting. Het idee is dat
iedere belastingplichtige bijdraagt naar gelang van zijn of haar financiële draagkracht: “Wie meer heeft, moet
ook meer bijdragen.”
Om dit te kunnen toepassen moet er een betrouwbare maatstaf voor draagkracht bestaan. Vandaag geldt
het inkomen als de meest aanvaardbare indicator van draagkracht. Het inkomen geeft immers de beste
benadering van iemands economische vermogen om bij te dragen aan de samenleving.
3
, Historische context:
- Tot 1962 kende België een cedulair systeem, waarbij elk type inkomen (onroerend, roerend,
beroepsinkomen, diverse inkomsten) afzonderlijk werd belast.
- Sinds de hervorming van 1962 stapte men over op een synthetisch stelsel, waarin alle inkomsten
van een belastingplichtige worden samengevoegd en gezamenlijk belast.
- Deze hervorming was ingegeven door het draagkrachtprincipe: de belastingdruk moet afhangen van
het totaal van iemands middelen, niet van de herkomst ervan.
In de praktijk bestaan echter nog steeds afwijkingen en specifieke regels per inkomenscategorie (bv.
roerende voorheffing, afwijkende waarderingen), om rekening te houden met de aard van het inkomen.
FAMILIALE OMSTANDIGHEDEN EN DRAAGKRACHT
Het draagkrachtbeginsel houdt niet alleen rekening met het inkomen zelf, maar ook met de persoonlijke en
familiale omstandigheden van de belastingplichtige. Een bepaald inkomen vertegenwoordigt minder
draagkracht voor iemand die moet instaan voor kinderen of een gezin. Een deel van dat inkomen is immers
onbeschikbaar voor belastingen, omdat het noodzakelijk besteed wordt aan levensonderhoud, opvoeding,
medische kosten, enz.
Daarom voorziet de PB in specifieke fiscale voordelen:
- Verhoging van de belastingvrije som voor kinderen ten laste (KTL);
- Huwelijksquotiënt: mogelijkheid om inkomen te verdelen tussen partners zodat de belastingdruk
evenwichtiger wordt;
- Andere verminderingen of vrijstellingen in functie van gezinslasten of zorgsituaties.
PROGRESSIEF TARIEF
De toepassing van het draagkrachtbeginsel gebeurt via een progressieve tariefstructuur. Dat betekent dat
het belastingspercentage stijgt naarmate het inkomen toeneemt.
- Het inkomen wordt verdeeld in schijven, en voor elke hogere schijf geldt een hoger tarief.
- Zo draagt wie meer verdient niet enkel meer in absolute cijfers, maar ook meer in verhouding tot
het inkomen.
Deze progressiviteit is gerechtvaardigd door het idee van het afnemend grensnut van inkomen: naarmate
iemand rijker wordt, levert elke bijkomende euro minder welzijn of nut op.
VERMIJDBAARHEID EN GEDRAGSASPECTEN
VERMIJDBAARHEID
De vraag rijst in welke mate de personenbelasting vermijdbaar is.
- Voor bezoldigden (werknemers) is dat in principe niet mogelijk: de belasting wordt aan de bron geïnd
via de bedrijfsvoorheffing die de werkgever inhoudt en onmiddellijk doorstort aan de schatkist.
Werknemers ontvangen dus al een nettoloon, waardoor de PB nauwelijks te ontwijken is.
- Voor zelfstandigen en personen met kapitaalinkomsten is er meer ruimte voor fiscale planning of
optimalisatie, omdat hun inkomsten pas bij de aangifte worden belast en er minder voorheffingen
gelden.
4
PERSONENBELASTING
1
,De opbouw van het vak personenbelasting is grotendeels geïnspireerd op de basisstructuur van het Wetboek
Inkomstenbelastingen (WIB), maar wijkt er om didactische redenen gedeeltelijk van af. Wanneer in de cursus
wordt gesproken over onroerende inkomsten, gaat het niet enkel om de inkomsten zoals die in het WIB
onder die categorie vallen.
De cursus behandelt ook:
- Meerwaarden op onroerende goederen, die volgens het WIB normaal gezien diverse inkomsten zijn.
Met andere woorden, het vak kiest voor een ruimere en functionelere benadering van het begrip onroerende
inkomsten — alles wat verband houdt met inkomsten uit onroerend goed komt samen aan bod, ongeacht de
formele classificatie in het WIB.
De bedoeling van deze colleges is om op een diepgaande manier inzicht te geven in de regels van de
personenbelasting zoals die vandaag gelden, inkomstenjaar 2025. We starten hierbij altijd vanuit de
basisprincipes. Wat we ook gaan doen is de actualiteit gaan bespreken.
2
,INLEIDING
BELANG VAN DE PERSONENBELASTING
FINANCIEEL EN BUDGETTAIR BELANG
In 2023 bracht de personenbelasting 68,9 miljard euro op, goed voor ongeveer 40% van de totale
belastingontvangsten. De personenbelasting is dus een cruciale inkomstenbron voor de overheid en speelt
een essentiële rol in de staatsfinanciën.
- Haar budgettaire functie mag niet onderschat worden: ze vormt een van de pijlers van de finciering
van de overheid. Deze inkomsten zijn nodig voor de financiering van collectieve voorzieningen zoals
onderwijs, gezondheidszorg, veiligheid en infrastructuur en voor de finciering van sociale uitgaven
zoals werkloosheidsuitkeringen, personenbelasting en gezinsbijlagen.
DE PERSONENBELASTING ALS POLITIEK EN ECONOMISCH INSTRUMENT
De personenbelasting wordt vaak gebruikt als beleidsinstrument om bepaald gedrag te stimuleren of te
ontmoedigen.
- Positieve prikkels: fiscale voordelen voor gewenste gedragingen (bv. Investeringen in zonnepanelen,
isolatie, tewerkstelling, woon-werkverkeer)
- Negatieve prikkels: zwaardere belasting op ongewenst gedrag
SOCIALE FUNCTIE
De personenbelasting heeft daarnaast een uitgesproken sociale functie: ze dient als instrument van
inkomensherverdeling. De inkomsten die via belastingen worden opgehaald, worden via twee kanalen
opnieuw verdeeld:
- Individuele sociale uitkeringen – directe steun aan burgers (bv. Werkloosheidsuitkeringen,
kinderbijslag, pensioenen)
- Collectieve verzorging – financiering van publieke diensten die iedereen ten goede komen (bv.
Gezondheidszorg, onderwijs, openbaar vervoer)
De herverdelende werking van de personenbelasting is gebaseerd op het draagkrachtprincipe: wie meer
middelen heeft, draagt een groter deel bij aan de samenleving.
DRAAGKRACHTPRINCIPE
Het draagkrachtbeginsel vormt het fundamentele uitgangspunt van de personenbelasting. Het idee is dat
iedere belastingplichtige bijdraagt naar gelang van zijn of haar financiële draagkracht: “Wie meer heeft, moet
ook meer bijdragen.”
Om dit te kunnen toepassen moet er een betrouwbare maatstaf voor draagkracht bestaan. Vandaag geldt
het inkomen als de meest aanvaardbare indicator van draagkracht. Het inkomen geeft immers de beste
benadering van iemands economische vermogen om bij te dragen aan de samenleving.
3
, Historische context:
- Tot 1962 kende België een cedulair systeem, waarbij elk type inkomen (onroerend, roerend,
beroepsinkomen, diverse inkomsten) afzonderlijk werd belast.
- Sinds de hervorming van 1962 stapte men over op een synthetisch stelsel, waarin alle inkomsten
van een belastingplichtige worden samengevoegd en gezamenlijk belast.
- Deze hervorming was ingegeven door het draagkrachtprincipe: de belastingdruk moet afhangen van
het totaal van iemands middelen, niet van de herkomst ervan.
In de praktijk bestaan echter nog steeds afwijkingen en specifieke regels per inkomenscategorie (bv.
roerende voorheffing, afwijkende waarderingen), om rekening te houden met de aard van het inkomen.
FAMILIALE OMSTANDIGHEDEN EN DRAAGKRACHT
Het draagkrachtbeginsel houdt niet alleen rekening met het inkomen zelf, maar ook met de persoonlijke en
familiale omstandigheden van de belastingplichtige. Een bepaald inkomen vertegenwoordigt minder
draagkracht voor iemand die moet instaan voor kinderen of een gezin. Een deel van dat inkomen is immers
onbeschikbaar voor belastingen, omdat het noodzakelijk besteed wordt aan levensonderhoud, opvoeding,
medische kosten, enz.
Daarom voorziet de PB in specifieke fiscale voordelen:
- Verhoging van de belastingvrije som voor kinderen ten laste (KTL);
- Huwelijksquotiënt: mogelijkheid om inkomen te verdelen tussen partners zodat de belastingdruk
evenwichtiger wordt;
- Andere verminderingen of vrijstellingen in functie van gezinslasten of zorgsituaties.
PROGRESSIEF TARIEF
De toepassing van het draagkrachtbeginsel gebeurt via een progressieve tariefstructuur. Dat betekent dat
het belastingspercentage stijgt naarmate het inkomen toeneemt.
- Het inkomen wordt verdeeld in schijven, en voor elke hogere schijf geldt een hoger tarief.
- Zo draagt wie meer verdient niet enkel meer in absolute cijfers, maar ook meer in verhouding tot
het inkomen.
Deze progressiviteit is gerechtvaardigd door het idee van het afnemend grensnut van inkomen: naarmate
iemand rijker wordt, levert elke bijkomende euro minder welzijn of nut op.
VERMIJDBAARHEID EN GEDRAGSASPECTEN
VERMIJDBAARHEID
De vraag rijst in welke mate de personenbelasting vermijdbaar is.
- Voor bezoldigden (werknemers) is dat in principe niet mogelijk: de belasting wordt aan de bron geïnd
via de bedrijfsvoorheffing die de werkgever inhoudt en onmiddellijk doorstort aan de schatkist.
Werknemers ontvangen dus al een nettoloon, waardoor de PB nauwelijks te ontwijken is.
- Voor zelfstandigen en personen met kapitaalinkomsten is er meer ruimte voor fiscale planning of
optimalisatie, omdat hun inkomsten pas bij de aangifte worden belast en er minder voorheffingen
gelden.
4
