Les 1: academisch onderzoek voor ontwerpers
Wat is academisch onderzoek?
wetenschap= kennis die gemaakt, getoetst en bevraagd wordt
kwalitatief onderzoek: subjectieve waarheid binnen de menselijke werkelijkheid, om beter te
begrijpen
kwantitatief onderzoek: objectieve waarheid binnen de menselijke werkelijkheid, het
bewijzen van kennis om te voorkomen
vaak ook mixed methods
Stappen in een academisch onderzoek
1. kies een onderwerp
2. verken het onderwerp
3. formuleer centrale probleemstelling en onderzoeksvragen
4. werk onderzoeksplan uit
5. voer plan uit
6. analyseer data en formuleer antwoorden
7. rapporteer proces en resultaten
Ordeningen van onderzoek
- Volgens methode: kwalitatief/kwantitatief, empirisch/theoretisch, inductief/deductief.
- Volgens discipline: mono-, multi-, inter- of transdisciplinair.
- Volgens doel: fundamenteel, toegepast, evaluatief, exploratief, beschrijvend,
verklarend, voorspellend, ontwerpend (research by design).
- Volgens perspectief: marxistisch, feministisch, postkoloniaal, positivistisch,
constructivistisch, kritisch-theoretisch, postmodernistisch, ecologisch/duurzaamheid.
- Volgens data: primaire, secundaire, digitale, archiefbronnen.
Onderzoeksmethoden voor ontwerpers
- Close readings (structuralisme / post-structuralisme).
- Lifecycle of objects.
- Comparative method.
- Case study.
- Designer’s monographs.
- Oral history.
- Etnografie.
- Discourse analysis.
,Les 2: hoe onderzoek opbouwen
Wat is onderzoeksopzet?
Het is de basisstructuur van een onderzoek ,hoe je van een idee tot betrouwbare kennis
komt.
Afhankelijk van:
- het onderwerp
- je ervaring
- het doel en de doelgroep
Kaders van onderzoek
1. Ontologie → wat bestaat er en hoe bestaat het?
2. Epistemologie → wat is kennis en hoe verwerven we die?
3. Methodologie → welke methoden gebruiken we om kennis te krijgen?
Probleemstelling
De probleemstelling beschrijft waarom het onderzoek nodig is en wat het doel is.
Bestaat uit:
-Situering van het onderzoeksdomein
-Wetenschappelijke / maatschappelijke verantwoording
-Onderzoeksdoel
- Onderzoeksvraag en deelvragen
- (Conceptueel kader)
Soorten onderzoek
1. Exploratief: verkennend, weinig bestaande kennis.
2. Verklarend: zoekt oorzaken of verbanden.
3. Beschrijvend: diepgaande beschrijving van een case.
4. Emancipatorisch: sociaal probleem aanpakken (actiegericht).
Onderzoeksvraag
-Bepaalt de richting van je onderzoek.
-Moet haalbaar en onderzoekbaar zijn.
-Formuleer één hoofdvraag + enkele deelvragen.
-Gebruik kwalitatieve vragen zoals hoe, wat, waarom.
-Afbakeningen:
- Thematisch (wat?)
- Chronologisch (wanneer?)
- Geografisch (waar?)
, - Sociaal/persoonsgebonden (wie?)
Ethiek in onderzoek
Volgens de ALLEA Code of Conduct – vier basisprincipes:
1. Betrouwbaarheid – zorgvuldig en controleerbaar werken
2. Eerlijkheid – correct rapporteren en citeren
3. Respect – voor deelnemers, collega’s, data en context
4. Verantwoordelijkheid – naleving van regels en goed databeheer
Drie vormen van ethiek:
Procedurele ethiek: toestemming, privacy, geen schade.
Situationele ethiek: omgaan met dilemma’s tijdens onderzoek.
Relationele ethiek: respectvolle relatie met deelnemers.
GDPR en datamanagementplan zijn verplicht bij dataverwerking.
Positionering & Reflexiviteit
Elke onderzoeker heeft een persoonlijk perspectief (achtergrond, waarden, cultuur).
Dat beïnvloedt het onderzoek, daarom is transparantie belangrijk.
Reflexiviteit = nadenken over je eigen rol, aannames en invloed op de data.
Les 3: Observaties
Waarom observeren?
Om te begrijpen wat mensen doen en hoe ze een ruimte ervaren.
Belangrijk in kwalitatief onderzoek omdat het aandacht heeft voor context, emoties en
variatie.
In kwantitatief onderzoek gaat het meer om meten en vergelijken.
Stappen van observatie
1. Kies onderwerp
2. Verken context en literatuur
3. Formuleer onderzoeksvraag
4. Maak plan (wanneer, waar, wie, hoe observeren)
5. Voer observatie uit
6. Trek conclusies
7. Rapporteer (met reflexiviteit = nadenken over je eigen invloed)
Soorten observatoren (Mortelmans)
Elke onderzoeker kijkt anders. Belangrijkste types:
Wat is academisch onderzoek?
wetenschap= kennis die gemaakt, getoetst en bevraagd wordt
kwalitatief onderzoek: subjectieve waarheid binnen de menselijke werkelijkheid, om beter te
begrijpen
kwantitatief onderzoek: objectieve waarheid binnen de menselijke werkelijkheid, het
bewijzen van kennis om te voorkomen
vaak ook mixed methods
Stappen in een academisch onderzoek
1. kies een onderwerp
2. verken het onderwerp
3. formuleer centrale probleemstelling en onderzoeksvragen
4. werk onderzoeksplan uit
5. voer plan uit
6. analyseer data en formuleer antwoorden
7. rapporteer proces en resultaten
Ordeningen van onderzoek
- Volgens methode: kwalitatief/kwantitatief, empirisch/theoretisch, inductief/deductief.
- Volgens discipline: mono-, multi-, inter- of transdisciplinair.
- Volgens doel: fundamenteel, toegepast, evaluatief, exploratief, beschrijvend,
verklarend, voorspellend, ontwerpend (research by design).
- Volgens perspectief: marxistisch, feministisch, postkoloniaal, positivistisch,
constructivistisch, kritisch-theoretisch, postmodernistisch, ecologisch/duurzaamheid.
- Volgens data: primaire, secundaire, digitale, archiefbronnen.
Onderzoeksmethoden voor ontwerpers
- Close readings (structuralisme / post-structuralisme).
- Lifecycle of objects.
- Comparative method.
- Case study.
- Designer’s monographs.
- Oral history.
- Etnografie.
- Discourse analysis.
,Les 2: hoe onderzoek opbouwen
Wat is onderzoeksopzet?
Het is de basisstructuur van een onderzoek ,hoe je van een idee tot betrouwbare kennis
komt.
Afhankelijk van:
- het onderwerp
- je ervaring
- het doel en de doelgroep
Kaders van onderzoek
1. Ontologie → wat bestaat er en hoe bestaat het?
2. Epistemologie → wat is kennis en hoe verwerven we die?
3. Methodologie → welke methoden gebruiken we om kennis te krijgen?
Probleemstelling
De probleemstelling beschrijft waarom het onderzoek nodig is en wat het doel is.
Bestaat uit:
-Situering van het onderzoeksdomein
-Wetenschappelijke / maatschappelijke verantwoording
-Onderzoeksdoel
- Onderzoeksvraag en deelvragen
- (Conceptueel kader)
Soorten onderzoek
1. Exploratief: verkennend, weinig bestaande kennis.
2. Verklarend: zoekt oorzaken of verbanden.
3. Beschrijvend: diepgaande beschrijving van een case.
4. Emancipatorisch: sociaal probleem aanpakken (actiegericht).
Onderzoeksvraag
-Bepaalt de richting van je onderzoek.
-Moet haalbaar en onderzoekbaar zijn.
-Formuleer één hoofdvraag + enkele deelvragen.
-Gebruik kwalitatieve vragen zoals hoe, wat, waarom.
-Afbakeningen:
- Thematisch (wat?)
- Chronologisch (wanneer?)
- Geografisch (waar?)
, - Sociaal/persoonsgebonden (wie?)
Ethiek in onderzoek
Volgens de ALLEA Code of Conduct – vier basisprincipes:
1. Betrouwbaarheid – zorgvuldig en controleerbaar werken
2. Eerlijkheid – correct rapporteren en citeren
3. Respect – voor deelnemers, collega’s, data en context
4. Verantwoordelijkheid – naleving van regels en goed databeheer
Drie vormen van ethiek:
Procedurele ethiek: toestemming, privacy, geen schade.
Situationele ethiek: omgaan met dilemma’s tijdens onderzoek.
Relationele ethiek: respectvolle relatie met deelnemers.
GDPR en datamanagementplan zijn verplicht bij dataverwerking.
Positionering & Reflexiviteit
Elke onderzoeker heeft een persoonlijk perspectief (achtergrond, waarden, cultuur).
Dat beïnvloedt het onderzoek, daarom is transparantie belangrijk.
Reflexiviteit = nadenken over je eigen rol, aannames en invloed op de data.
Les 3: Observaties
Waarom observeren?
Om te begrijpen wat mensen doen en hoe ze een ruimte ervaren.
Belangrijk in kwalitatief onderzoek omdat het aandacht heeft voor context, emoties en
variatie.
In kwantitatief onderzoek gaat het meer om meten en vergelijken.
Stappen van observatie
1. Kies onderwerp
2. Verken context en literatuur
3. Formuleer onderzoeksvraag
4. Maak plan (wanneer, waar, wie, hoe observeren)
5. Voer observatie uit
6. Trek conclusies
7. Rapporteer (met reflexiviteit = nadenken over je eigen invloed)
Soorten observatoren (Mortelmans)
Elke onderzoeker kijkt anders. Belangrijkste types:
