Hoofdpunten IPR
Algemeen
IPR bestaat uit drie onderdelen:
1. bevoegdheidsrecht; wanneer en welke rechter bevoegd?
2. conflictenrecht; welk recht is van toepassing?
3. erkennings- en tenuitvoerleggingsrecht; onder welke voorwaarden is een buitenlands vonnis
uitvoerbaar?
In grensoverschrijdende situaties moet worden bepaald of (1) de Nederlandse rechter bevoegd is, (2)
Nederlands danwel buitenlands privaatrecht van toepassing is en (3) of een buitenlandse rechterlijke
beslissing voor erkenning/executie in aanmerking komt.
Het gaat om nationaal recht, voor internationale gevallen. Het Nederlandse IPR is verspreid over
verdragen, verordeningen, richtlijnen en Nederlandse wetten.
Per bron moet worden gekeken naar het materiaal toepassingsgebied (welk onderwerp), het formeel
toepassingsgebied (welke landen/wie) en het temporeel toepassingsgebied (tijdvak).
In art. 10:1 BW is bepaald dat verdragen en verordeningen voorrang hebben op de wettelijke IPR-
bepalingen.
De volgorde waarin naar de bronnen moet worden gekeken:
- Bij bevoegdheid: Verordening, Verdragen, Rv (art. 1-14)
- Bij conflictenrecht: Verordening, Verdragen, Boek 10 BW
- Bij tenuitvoerlegging: Verordening, Verdragen, Rv (art. 431)
Als het buiten het toepassingsgebied valt, dan trede lager, en zo verder.
Logische volgorde:
1. Kijken of de betreffende (veelal Nederlandse) rechter bevoegd is.
2. Vervolgens kijken welk recht dan toegepast dient te worden.
Bijvoorbeeld bevoegdheid baseren op Brussel I bis: is de verordening temporeel, materieel en formeel
van toepassing? Dan moet de rechter de verordening toepassen en mag hij zijn bevoegdheid niet putten
uit andere verdragen of de nationale bevoegdheidsregels. Kan de Nederlandse rechter dan vervolgens
geen bevoegdheid hebben op grond van de verordening, dan moet hij zich onbevoegd verklaren. Is de
verordening niet van toepassing, dan verder kijken (andere verordening/verdrag of Rv).
Gewone verblijfplaats
Woonplaats in conflictenrecht is de ‘gewone verblijfplaats’. Onder de gewone verblijfplaats verstaan
we de plaats waar iemand feitelijk zijn hoofdverblijf heeft. Bepalend zijn in beginsel dus niet de
criteria neergelegd in art. 1:10-15 BW, maar de concrete omstandigheden.
Zwaartepunt van iemands leven: waar verblijf, waar bankrekening, waar werk, waar kinderen naar
school, waar dagelijkse boodschappen, etc. Er kan hierbij rekening gehouden worden met de duur en
de reden van het verblijf in een bepaald land en de intentie om het verblijf al dan niet voort te zetten.
De invulling van het begrip gewone verblijfplaats kan per verwijzingscategorie verschillen. Ene keer
zwaarder begrip dan andere keer.
Openbare orde exceptie
Vreemd recht wordt niet toegepast, voor zover de toepassing ervan kennelijk onverenigbaar is met de
openbare orde (art. 10:6 BW en in bijna ieder verdrag en verordening). Kent een terughoudende
toepassing, zeer uitzonderlijke gevallen.
, Twee criteria:
1. Buitengrenscriterium (inhoud): vreemd recht dat naar inhoud in strijd is met de openbare orde,
ook als Nederlandse rechtssfeer niet/nauwelijks betrokken is bij het concrete geval.
2. Binnengrenscriterium (gevolgen): vreemd recht dat op zichzelf niet onaanvaardbaar is, maar
een gevolg heeft dat in Nederland niet kan worden geduld. Betrokkenheid van Nederlandse
rechtssfeer hier wel vereist.
Bevoegdheidsrecht
Op wijze procederen ten overstaan van de Nederlandse rechter is het Nederlandse recht van toepassing
(art. 10:3 BW). Uitzonderingen: verdragen en verordeningen (art. 10:1 BW).
Het Nederlandse internationaal bevoegdheidsrecht staat in art. 1-14 Rv. Uitsluitend wanneer de
verordeningen en verdragen niet van toepassing zijn, dient de rechtsmacht te worden gebaseerd op de
nationale regels uit het Rv en BW.
Brussel I Bis-Verordening
Brussel I Bis geeft aan welke rechter bevoegd is te oordelen in geval van burger- of handelszaken
(materieel toepassingsgebied). Kent ook een vergaande regelingen van erkenning en tenuitvoerlegging
van vonnissen.
Eerst kijken of de verordening van toepassing is en dan kijken of de Nederlandse rechter bevoegd is.
Hoofdregel is forum rei: verordening van toepassing wanneer de verweerder/gedaagde woonplaats
heeft op het grondgebied van een lidstaat (formeel toepassingsgebied). Woonplaatsbegrip wordt door
verordening zelf ingevuld. Voor natuurlijke personen terugvallen op nationaal recht, dus wel de regels
van art. 1:10 BW.
Hoofdregel van bevoegdheid is die van forum rei (rechter van woonplaats verweerder).
De bevoegdheidsgronden, in de volgorde van ‘rang’:
o Exclusieve bevoegdheidsgronden (art. 24);
o Forumkeuze (art. 25 en 26);
o Bijzondere bevoegdheidsregels (art. 10-23);
o Hoofdregel (art. 4, forum rei);
o Alternatieve fora die naast art. 4 kunnen worden gebruikt voor bepaalde vorderingen (art. 7-9).
Let wel, een forumkeuze mag geen afbreuk doen aan de dwingende bevoegdheidsregels, anders gaat
deze namelijk niet voor. Bij exclusieve forumkeuzebedingen ook kijken naar Haags
Forumkeuzeverdrag.
Meerdere verweerders
Als tussen de vorderingen een zodanig nauw verband bestaat dat dit vraagt om een gelijktijdige
behandeling, kan een persoon worden opgeroepen voor het gerecht van de woonplaats van één van de
verweerders (art. 8 Brussel I Bis). Restrictief uitleggen.
Litispendentie en connexiteit
Als twee procedures tegelijk aanhangig zijn gemaakt over hetzelfde onderwerp in verschillende
landen, dan mag de tweede rechter pas kijken of hij bevoegd is als de eerste rechter zich onbevoegd
heeft verklaard (art. 29 Brussel I Bis).
Als vorderingen zodanig samenhangen dat dit vraagt om gelijktijdige behandeling, dan geldt art. 30
Brussel I Bis. Dit ruim uitleggen.
Algemeen
IPR bestaat uit drie onderdelen:
1. bevoegdheidsrecht; wanneer en welke rechter bevoegd?
2. conflictenrecht; welk recht is van toepassing?
3. erkennings- en tenuitvoerleggingsrecht; onder welke voorwaarden is een buitenlands vonnis
uitvoerbaar?
In grensoverschrijdende situaties moet worden bepaald of (1) de Nederlandse rechter bevoegd is, (2)
Nederlands danwel buitenlands privaatrecht van toepassing is en (3) of een buitenlandse rechterlijke
beslissing voor erkenning/executie in aanmerking komt.
Het gaat om nationaal recht, voor internationale gevallen. Het Nederlandse IPR is verspreid over
verdragen, verordeningen, richtlijnen en Nederlandse wetten.
Per bron moet worden gekeken naar het materiaal toepassingsgebied (welk onderwerp), het formeel
toepassingsgebied (welke landen/wie) en het temporeel toepassingsgebied (tijdvak).
In art. 10:1 BW is bepaald dat verdragen en verordeningen voorrang hebben op de wettelijke IPR-
bepalingen.
De volgorde waarin naar de bronnen moet worden gekeken:
- Bij bevoegdheid: Verordening, Verdragen, Rv (art. 1-14)
- Bij conflictenrecht: Verordening, Verdragen, Boek 10 BW
- Bij tenuitvoerlegging: Verordening, Verdragen, Rv (art. 431)
Als het buiten het toepassingsgebied valt, dan trede lager, en zo verder.
Logische volgorde:
1. Kijken of de betreffende (veelal Nederlandse) rechter bevoegd is.
2. Vervolgens kijken welk recht dan toegepast dient te worden.
Bijvoorbeeld bevoegdheid baseren op Brussel I bis: is de verordening temporeel, materieel en formeel
van toepassing? Dan moet de rechter de verordening toepassen en mag hij zijn bevoegdheid niet putten
uit andere verdragen of de nationale bevoegdheidsregels. Kan de Nederlandse rechter dan vervolgens
geen bevoegdheid hebben op grond van de verordening, dan moet hij zich onbevoegd verklaren. Is de
verordening niet van toepassing, dan verder kijken (andere verordening/verdrag of Rv).
Gewone verblijfplaats
Woonplaats in conflictenrecht is de ‘gewone verblijfplaats’. Onder de gewone verblijfplaats verstaan
we de plaats waar iemand feitelijk zijn hoofdverblijf heeft. Bepalend zijn in beginsel dus niet de
criteria neergelegd in art. 1:10-15 BW, maar de concrete omstandigheden.
Zwaartepunt van iemands leven: waar verblijf, waar bankrekening, waar werk, waar kinderen naar
school, waar dagelijkse boodschappen, etc. Er kan hierbij rekening gehouden worden met de duur en
de reden van het verblijf in een bepaald land en de intentie om het verblijf al dan niet voort te zetten.
De invulling van het begrip gewone verblijfplaats kan per verwijzingscategorie verschillen. Ene keer
zwaarder begrip dan andere keer.
Openbare orde exceptie
Vreemd recht wordt niet toegepast, voor zover de toepassing ervan kennelijk onverenigbaar is met de
openbare orde (art. 10:6 BW en in bijna ieder verdrag en verordening). Kent een terughoudende
toepassing, zeer uitzonderlijke gevallen.
, Twee criteria:
1. Buitengrenscriterium (inhoud): vreemd recht dat naar inhoud in strijd is met de openbare orde,
ook als Nederlandse rechtssfeer niet/nauwelijks betrokken is bij het concrete geval.
2. Binnengrenscriterium (gevolgen): vreemd recht dat op zichzelf niet onaanvaardbaar is, maar
een gevolg heeft dat in Nederland niet kan worden geduld. Betrokkenheid van Nederlandse
rechtssfeer hier wel vereist.
Bevoegdheidsrecht
Op wijze procederen ten overstaan van de Nederlandse rechter is het Nederlandse recht van toepassing
(art. 10:3 BW). Uitzonderingen: verdragen en verordeningen (art. 10:1 BW).
Het Nederlandse internationaal bevoegdheidsrecht staat in art. 1-14 Rv. Uitsluitend wanneer de
verordeningen en verdragen niet van toepassing zijn, dient de rechtsmacht te worden gebaseerd op de
nationale regels uit het Rv en BW.
Brussel I Bis-Verordening
Brussel I Bis geeft aan welke rechter bevoegd is te oordelen in geval van burger- of handelszaken
(materieel toepassingsgebied). Kent ook een vergaande regelingen van erkenning en tenuitvoerlegging
van vonnissen.
Eerst kijken of de verordening van toepassing is en dan kijken of de Nederlandse rechter bevoegd is.
Hoofdregel is forum rei: verordening van toepassing wanneer de verweerder/gedaagde woonplaats
heeft op het grondgebied van een lidstaat (formeel toepassingsgebied). Woonplaatsbegrip wordt door
verordening zelf ingevuld. Voor natuurlijke personen terugvallen op nationaal recht, dus wel de regels
van art. 1:10 BW.
Hoofdregel van bevoegdheid is die van forum rei (rechter van woonplaats verweerder).
De bevoegdheidsgronden, in de volgorde van ‘rang’:
o Exclusieve bevoegdheidsgronden (art. 24);
o Forumkeuze (art. 25 en 26);
o Bijzondere bevoegdheidsregels (art. 10-23);
o Hoofdregel (art. 4, forum rei);
o Alternatieve fora die naast art. 4 kunnen worden gebruikt voor bepaalde vorderingen (art. 7-9).
Let wel, een forumkeuze mag geen afbreuk doen aan de dwingende bevoegdheidsregels, anders gaat
deze namelijk niet voor. Bij exclusieve forumkeuzebedingen ook kijken naar Haags
Forumkeuzeverdrag.
Meerdere verweerders
Als tussen de vorderingen een zodanig nauw verband bestaat dat dit vraagt om een gelijktijdige
behandeling, kan een persoon worden opgeroepen voor het gerecht van de woonplaats van één van de
verweerders (art. 8 Brussel I Bis). Restrictief uitleggen.
Litispendentie en connexiteit
Als twee procedures tegelijk aanhangig zijn gemaakt over hetzelfde onderwerp in verschillende
landen, dan mag de tweede rechter pas kijken of hij bevoegd is als de eerste rechter zich onbevoegd
heeft verklaard (art. 29 Brussel I Bis).
Als vorderingen zodanig samenhangen dat dit vraagt om gelijktijdige behandeling, dan geldt art. 30
Brussel I Bis. Dit ruim uitleggen.
