Anouk Vanhenden 2025-2026
Samenvatting: Methoden en technieken
voor interdisciplinair onderzoek
Inhoud
1 Disciplinariteit................................................................................................... 8
1.1 Disciplines ................................................................................................. 8
1.1.1 Traditionele indeling van wetenschappen .............................................. 8
1.2 Interdisciplinair onderzoek .......................................................................... 9
1.2.1 Transdisciplinair onderzoek .................................................................. 9
1.3 Vijf vormen van wetenschappelijke samenwerking ...................................... 10
1.3.1 Relatie met andere vormen van disciplinariteit..................................... 11
1.3.2 Plaatsing van de vijf types ................................................................... 11
1.4 Types kennis & Epistemologie .................................................................... 12
1.4.1 Kennis: indeling volgens wijze van ontstaan en overdracht .................... 12
1.4.2 Epistemologische aspecten ............................................................... 13
1.4.3 Mode 0,1 en 2 .................................................................................... 15
1.4.4 Validiteit in een mode-2 perspectief .................................................... 17
1.5 Kennis naar onderwerp: systeem-, doel- en transformatiekennis ................. 18
1.5.1 Systeemkennis .................................................................................. 19
1.5.2 Doelkennis ........................................................................................ 19
1.5.3 Transformatiekennis .......................................................................... 19
1.5.4 Wederzijdse afhankelijkheid ............................................................... 20
2 Waarom en de meerwaarde van interdisciplinair onderzoek? .............................. 21
2.1 Wicked problems ..................................................................................... 21
2.2 De meerwaarde van interdisciplinair onderzoek .......................................... 22
2.2.1 Vier dimensies van meerwaarde ......................................................... 22
2.2.2 Gezamenlijke kennisontwikkeling voor maatschappelijke vraagstukken . 23
2.3 Wetenschappelijke innovatie door interdisciplinair onderzoek ..................... 24
2.3.1 Spin-off in nieuwe projecten ............................................................... 24
2.3.2 Persoonlijke ontwikkeling ................................................................... 24
2.3.3 Persoonlijke meerwaarde ................................................................... 25
1
,Anouk Vanhenden 2025-2026
3 Research Design ............................................................................................. 26
3.1 Onderzoeksparadigma’s ........................................................................... 26
3.2 Kwantitatief onderzoek ............................................................................. 26
3.2.1 Experimenteel onderzoek ................................................................... 27
3.2.2 Surveyonderzoek ............................................................................... 27
3.2.3 Voordelen en nadelen van kwantitatief onderzoek met respondenten .... 27
3.3 Kwalitatief onderzoek................................................................................ 28
3.3.1 Methoden en hulpmiddelen................................................................ 28
3.3.2 Typen kwalitatief onderzoek ............................................................... 28
3.3.3 Voordelen en nadelen van kwalitatief onderzoek met respondenten ...... 28
3.3.4 Dataverzameling in kwalitatief onderzoek ............................................ 29
3.4 Mixed Methods Research .......................................................................... 30
3.4.1 Drie manieren om data te combineren ................................................ 30
3.4.2 Mogelijke resultaten van mixed methods onderzoek ............................. 31
3.4.3 Mixed Methods Research: Sterktes en uitdagingen ............................... 31
4 Onderzoeksfasen: probleem én oplossingsgericht ............................................. 34
4.1 Organisatorische aspecten ....................................................................... 34
4.1.1 Stap 1: Organiseer integratie ............................................................... 34
4.1.2 Stap 2: Formuleer gemeenschappelijke onderzoeksvragen en
projectdoelen.................................................................................................. 35
4.1.3 Stap 3: Identificeer deelnemers en hun rollen ...................................... 35
4.1.4 Stap 4: Kom tot overeenstemming over integratieve concepten en
epistemologie ................................................................................................. 35
4.1.5 Stap 5: Creëer frequent contact en een sfeer van vertrouwen ................ 36
4.1.6 Stap 6: Plan voor extra tijd .................................................................. 36
4.1.7 Stap 7: Zorg voor goed leiderschap en management ............................. 36
4.1.8 Stap 8: Plan voor tastbare projectresultaten en publicaties ................... 36
4.1.9 Stap 9: Creëer een ondersteunende onderzoeksomgeving .................... 37
4.1.10 Stap 10: Stel evaluatiecriteria op en leer van ervaringen ....................... 37
4.2 Methodologische aspecten ....................................................................... 37
4.2.1 Zeven groepen van tools ..................................................................... 38
4.2.2 Vier fasen van geïntegreerde beoordeling ............................................ 38
2
,Anouk Vanhenden 2025-2026
4.3 Framework ............................................................................................... 39
4.3.1 Participatieve tools ............................................................................ 39
4.3.2 Scenario-analyse............................................................................... 40
4.3.3 Accounting tools (zoals CBA, LCA, MFA) .............................................. 40
4.3.4 Indicatorensets ................................................................................. 40
4.4 Systeemdenken........................................................................................ 41
4.4.1 Meerdere perspectieven: hoe we kijken bepaalt wat we zien ................. 41
4.4.2 Wat is een systeem? .......................................................................... 41
4.4.3 Systeemdenken: een andere manier van kijken, denken en handelen .... 43
4.4.4 Eigenschappen van een systeemdenker .............................................. 45
4.4.5 Waarom systeemdenken moeilijk is .................................................... 46
4.4.6 Concrete tools voor systeemopbouw .................................................. 47
4.5 Participatie .............................................................................................. 49
4.5.1 Actorenanalyse ................................................................................. 49
4.5.2 Gemeenschappelijke doelen .............................................................. 49
4.5.3 Verschillende groepen ....................................................................... 49
4.5.4 Procesarchitectuur ............................................................................ 49
4.5.5 Rechtvaardigheid............................................................................... 50
5 Ervaren succesfactoren en belemmeringen ....................................................... 51
5.1 Succesfactoren ........................................................................................ 51
5.1.1 Competenties: wie werkt mee en hoe? ................................................ 51
5.1.2 Methodieken: hoe werk je samen? ...................................................... 51
5.1.3 Wetenschappelijke erkenning: hoe wordt het gewaardeerd? ................. 52
5.2 Belemmeringen voor interdisciplinariteit .................................................... 53
5.2.1 Gebrek aan prestige binnen de klassieke academie.............................. 53
5.2.2 Paradigmatische verschillen en spraakverwarring ................................ 53
5.2.3 Institutionele barrières ....................................................................... 54
5.2.4 Samenwerking vraagt om een gedeelde basis ...................................... 54
5.2.5 Ontbreken en verdeling van geld ......................................................... 54
5.2.6 Ontbreken van competenties ............................................................. 55
5.2.7 Moeizame mobilisatie van stakeholders .............................................. 55
5.2.8 Kwaliteit van transdisciplinair onderzoek ............................................. 56
3
, Anouk Vanhenden 2025-2026
5.2.9 Wetenschappelijk publiceren ............................................................. 56
6 Groepsvoorstellingen over indicatoren .............................................................. 57
6.1 World café ............................................................................................... 57
6.1.1 Methodologie .................................................................................... 57
6.1.2 Voorbeelden van onderzoeksvragen bij een milieuprobleem ................. 58
6.1.3 Theoretisch kader/ Framework ........................................................... 58
6.1.4 Mode van kennisproductie ................................................................. 58
6.1.5 Systeemdenken ................................................................................. 59
6.1.6 Kennisvormen ................................................................................... 59
6.1.7 Meerwaarde van de methodologie ...................................................... 60
6.1.8 Wanneer gebruiken we de World Café-methode? ................................. 61
6.2 Q-methodology ........................................................................................ 63
6.2.1 Methodologie .................................................................................... 63
6.2.2 Voorbeelden van onderzoeksvragen bij een milieuprobleem: ................ 64
6.2.3 Theoretisch kader/ Framework ........................................................... 64
6.2.4 Mode van kennisproductie ................................................................. 65
6.2.5 Kennisvormen ................................................................................... 65
6.2.6 Meerwaarde van de methodologie ...................................................... 66
6.2.7 Wanneer gebruiken we deze methode? ............................................... 67
6.3 Social Network Analysis (SNA) ................................................................... 69
6.3.1 Methodologie .................................................................................... 69
6.3.2 Voorbeelden van onderzoeksvragen bij een milieuprobleem ................. 70
6.3.3 Theoretisch kader/ Framework ........................................................... 71
6.3.4 Mode van kennisproductie ................................................................. 71
6.3.5 Systeemdenken ................................................................................. 71
6.3.6 Kennisvormen ................................................................................... 72
6.3.7 Meerwaarde van de methodologie ...................................................... 72
6.3.8 Wanneer gebruiken we deze methode? ............................................... 72
6.4 Delphi-methode en indicatorset ................................................................ 75
6.4.1 Methodologie .................................................................................... 75
6.4.2 Voorbeelden van onderzoeksvragen bij een milieuprobleem: ................ 76
6.4.3 Theoretisch kader/ Framework van De Ridder ...................................... 77
4
Samenvatting: Methoden en technieken
voor interdisciplinair onderzoek
Inhoud
1 Disciplinariteit................................................................................................... 8
1.1 Disciplines ................................................................................................. 8
1.1.1 Traditionele indeling van wetenschappen .............................................. 8
1.2 Interdisciplinair onderzoek .......................................................................... 9
1.2.1 Transdisciplinair onderzoek .................................................................. 9
1.3 Vijf vormen van wetenschappelijke samenwerking ...................................... 10
1.3.1 Relatie met andere vormen van disciplinariteit..................................... 11
1.3.2 Plaatsing van de vijf types ................................................................... 11
1.4 Types kennis & Epistemologie .................................................................... 12
1.4.1 Kennis: indeling volgens wijze van ontstaan en overdracht .................... 12
1.4.2 Epistemologische aspecten ............................................................... 13
1.4.3 Mode 0,1 en 2 .................................................................................... 15
1.4.4 Validiteit in een mode-2 perspectief .................................................... 17
1.5 Kennis naar onderwerp: systeem-, doel- en transformatiekennis ................. 18
1.5.1 Systeemkennis .................................................................................. 19
1.5.2 Doelkennis ........................................................................................ 19
1.5.3 Transformatiekennis .......................................................................... 19
1.5.4 Wederzijdse afhankelijkheid ............................................................... 20
2 Waarom en de meerwaarde van interdisciplinair onderzoek? .............................. 21
2.1 Wicked problems ..................................................................................... 21
2.2 De meerwaarde van interdisciplinair onderzoek .......................................... 22
2.2.1 Vier dimensies van meerwaarde ......................................................... 22
2.2.2 Gezamenlijke kennisontwikkeling voor maatschappelijke vraagstukken . 23
2.3 Wetenschappelijke innovatie door interdisciplinair onderzoek ..................... 24
2.3.1 Spin-off in nieuwe projecten ............................................................... 24
2.3.2 Persoonlijke ontwikkeling ................................................................... 24
2.3.3 Persoonlijke meerwaarde ................................................................... 25
1
,Anouk Vanhenden 2025-2026
3 Research Design ............................................................................................. 26
3.1 Onderzoeksparadigma’s ........................................................................... 26
3.2 Kwantitatief onderzoek ............................................................................. 26
3.2.1 Experimenteel onderzoek ................................................................... 27
3.2.2 Surveyonderzoek ............................................................................... 27
3.2.3 Voordelen en nadelen van kwantitatief onderzoek met respondenten .... 27
3.3 Kwalitatief onderzoek................................................................................ 28
3.3.1 Methoden en hulpmiddelen................................................................ 28
3.3.2 Typen kwalitatief onderzoek ............................................................... 28
3.3.3 Voordelen en nadelen van kwalitatief onderzoek met respondenten ...... 28
3.3.4 Dataverzameling in kwalitatief onderzoek ............................................ 29
3.4 Mixed Methods Research .......................................................................... 30
3.4.1 Drie manieren om data te combineren ................................................ 30
3.4.2 Mogelijke resultaten van mixed methods onderzoek ............................. 31
3.4.3 Mixed Methods Research: Sterktes en uitdagingen ............................... 31
4 Onderzoeksfasen: probleem én oplossingsgericht ............................................. 34
4.1 Organisatorische aspecten ....................................................................... 34
4.1.1 Stap 1: Organiseer integratie ............................................................... 34
4.1.2 Stap 2: Formuleer gemeenschappelijke onderzoeksvragen en
projectdoelen.................................................................................................. 35
4.1.3 Stap 3: Identificeer deelnemers en hun rollen ...................................... 35
4.1.4 Stap 4: Kom tot overeenstemming over integratieve concepten en
epistemologie ................................................................................................. 35
4.1.5 Stap 5: Creëer frequent contact en een sfeer van vertrouwen ................ 36
4.1.6 Stap 6: Plan voor extra tijd .................................................................. 36
4.1.7 Stap 7: Zorg voor goed leiderschap en management ............................. 36
4.1.8 Stap 8: Plan voor tastbare projectresultaten en publicaties ................... 36
4.1.9 Stap 9: Creëer een ondersteunende onderzoeksomgeving .................... 37
4.1.10 Stap 10: Stel evaluatiecriteria op en leer van ervaringen ....................... 37
4.2 Methodologische aspecten ....................................................................... 37
4.2.1 Zeven groepen van tools ..................................................................... 38
4.2.2 Vier fasen van geïntegreerde beoordeling ............................................ 38
2
,Anouk Vanhenden 2025-2026
4.3 Framework ............................................................................................... 39
4.3.1 Participatieve tools ............................................................................ 39
4.3.2 Scenario-analyse............................................................................... 40
4.3.3 Accounting tools (zoals CBA, LCA, MFA) .............................................. 40
4.3.4 Indicatorensets ................................................................................. 40
4.4 Systeemdenken........................................................................................ 41
4.4.1 Meerdere perspectieven: hoe we kijken bepaalt wat we zien ................. 41
4.4.2 Wat is een systeem? .......................................................................... 41
4.4.3 Systeemdenken: een andere manier van kijken, denken en handelen .... 43
4.4.4 Eigenschappen van een systeemdenker .............................................. 45
4.4.5 Waarom systeemdenken moeilijk is .................................................... 46
4.4.6 Concrete tools voor systeemopbouw .................................................. 47
4.5 Participatie .............................................................................................. 49
4.5.1 Actorenanalyse ................................................................................. 49
4.5.2 Gemeenschappelijke doelen .............................................................. 49
4.5.3 Verschillende groepen ....................................................................... 49
4.5.4 Procesarchitectuur ............................................................................ 49
4.5.5 Rechtvaardigheid............................................................................... 50
5 Ervaren succesfactoren en belemmeringen ....................................................... 51
5.1 Succesfactoren ........................................................................................ 51
5.1.1 Competenties: wie werkt mee en hoe? ................................................ 51
5.1.2 Methodieken: hoe werk je samen? ...................................................... 51
5.1.3 Wetenschappelijke erkenning: hoe wordt het gewaardeerd? ................. 52
5.2 Belemmeringen voor interdisciplinariteit .................................................... 53
5.2.1 Gebrek aan prestige binnen de klassieke academie.............................. 53
5.2.2 Paradigmatische verschillen en spraakverwarring ................................ 53
5.2.3 Institutionele barrières ....................................................................... 54
5.2.4 Samenwerking vraagt om een gedeelde basis ...................................... 54
5.2.5 Ontbreken en verdeling van geld ......................................................... 54
5.2.6 Ontbreken van competenties ............................................................. 55
5.2.7 Moeizame mobilisatie van stakeholders .............................................. 55
5.2.8 Kwaliteit van transdisciplinair onderzoek ............................................. 56
3
, Anouk Vanhenden 2025-2026
5.2.9 Wetenschappelijk publiceren ............................................................. 56
6 Groepsvoorstellingen over indicatoren .............................................................. 57
6.1 World café ............................................................................................... 57
6.1.1 Methodologie .................................................................................... 57
6.1.2 Voorbeelden van onderzoeksvragen bij een milieuprobleem ................. 58
6.1.3 Theoretisch kader/ Framework ........................................................... 58
6.1.4 Mode van kennisproductie ................................................................. 58
6.1.5 Systeemdenken ................................................................................. 59
6.1.6 Kennisvormen ................................................................................... 59
6.1.7 Meerwaarde van de methodologie ...................................................... 60
6.1.8 Wanneer gebruiken we de World Café-methode? ................................. 61
6.2 Q-methodology ........................................................................................ 63
6.2.1 Methodologie .................................................................................... 63
6.2.2 Voorbeelden van onderzoeksvragen bij een milieuprobleem: ................ 64
6.2.3 Theoretisch kader/ Framework ........................................................... 64
6.2.4 Mode van kennisproductie ................................................................. 65
6.2.5 Kennisvormen ................................................................................... 65
6.2.6 Meerwaarde van de methodologie ...................................................... 66
6.2.7 Wanneer gebruiken we deze methode? ............................................... 67
6.3 Social Network Analysis (SNA) ................................................................... 69
6.3.1 Methodologie .................................................................................... 69
6.3.2 Voorbeelden van onderzoeksvragen bij een milieuprobleem ................. 70
6.3.3 Theoretisch kader/ Framework ........................................................... 71
6.3.4 Mode van kennisproductie ................................................................. 71
6.3.5 Systeemdenken ................................................................................. 71
6.3.6 Kennisvormen ................................................................................... 72
6.3.7 Meerwaarde van de methodologie ...................................................... 72
6.3.8 Wanneer gebruiken we deze methode? ............................................... 72
6.4 Delphi-methode en indicatorset ................................................................ 75
6.4.1 Methodologie .................................................................................... 75
6.4.2 Voorbeelden van onderzoeksvragen bij een milieuprobleem: ................ 76
6.4.3 Theoretisch kader/ Framework van De Ridder ...................................... 77
4
