Politicologie H4 samenvatting (zeer gedetailleerd)

Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H4

Hoofdstuk 4: Macht in weinig handen


Centrale vragen begin hoofdstuk
Waarom is elites bestuderen belangrijk?
Volgens het document is de studie van elites in de kern de "studie van macht en dus van de
samenleving". Dit is de centrale reden die wordt genoemd.

Het document licht dit als volgt toe:

1. Machtsstructuren onderzoeken:

 Een van de expliciete doelen van elitestudies is "Machtsstructuren in een
samenleving te onderzoeken". Dit concept van macht is breed en zorgt ervoor
dat de studie van elites een "divers, complex onderzoeksdomein" is,
zoals Parry opmerkt. De complexiteit en "vaagheid" van het concept 'elite'
maken het stellen van goede onderzoeksvragen essentieel.

2. Inzicht in stratificatie:

 De studie van elites verwerft ook inzichten in de stratificatie van een
samenleving. Stratificatie wordt gedefinieerd als 'de verdeling van mensen in
lagen op basis van hun sociale positie, rijkdom of macht'. Door elites te
bestuderen, begrijpen we dus hoe deze lagen zijn opgebouwd en wie zich aan de
top bevindt.

3. Fundamentele aanname over bestuur:

 De belangrijkheid van elitestudies vloeit voort uit de aanname van vroege
denkers als Mosca, Pareto en Michels. Zij stelden dat in alle samenlevingen er
een kleine klasse is die regeert en een grote klasse die geregeerd wordt. De
studie van elites helpt ons dus te begrijpen hoe dit universele principe van
bestuur functioneert.

4. Inzicht in politieke besluitvorming (Belgische context):

 Hoewel elites niet altijd problematisch zijn (bijvoorbeeld in een democratie waar
een kleine groep beslist voor het volk door arbeidsverdeling), is het belangrijk om
hun rol te begrijpen. De macht van de politieke elite mag volgens Jacobsohn niet
worden onderschat. Het document benadrukt dat België een elitair politiek
systeem is, gekenmerkt als een particratische, neocorporatistische, federale
pacificatiedemocratie. Dit betekent dat:

 Particratisch: partijen veel macht hebben (bijv. partijvoorzitters bepalen
ministers).

 Neocorporatistisch: belangengroepen overleggen mee met de overheid
(bijv. vakbonden in loononderhandelingen).

 Federaal: macht verdeeld is tussen niveaus.

1

,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H4

 Pacificatiedemocratie: conflicten worden opgelost door overleg en
compromissen. De studie van elites is dus cruciaal om te
begrijpen hoe de macht in een systeem als het Belgische wordt
uitgeoefend en door wie, en om de centrale vraag te beantwoorden: 'Hoe
moeten elites ons regeren?' Dit laatste wordt vanuit twee invalshoeken
bekeken: theoretisch-filosofische/normatieve beschouwingen en
concreet/actueel eliteonderzoek.



Wat zijn elites?
Het begrip 'elite' heeft vaak een negatieve connotatie, geassocieerd met ongelijkheid en
superioriteit, maar het is wel een heel gangbaar begrip. Elk maatschappelijk segment kent
elites, denk aan "eliterenners" of "toppolitici". Elites zijn diegenen die in een bepaald domein het
best presteren, hoewel wat 'presteren' precies inhoudt, steeds anders wordt bepaald.

Volgens het document is de studie van elites in essentie de studie van macht en daarmee van
de samenleving zelf. Denkers als Mosca, Pareto en Michels stelden dat in alle samenlevingen
een kleine klasse regeert en een grote klasse geregeerd wordt.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen:

 Politieke elites

 Niet-politieke elites

De interpretatie van elites verschilt:

 Sommigen stellen dat elites per definitie over disproportioneel veel macht beschikken.

 Anderen nuanceren dit met één of meerdere elementen.

 De relatie tussen de elite en de niet-elite (de 'massa') is van groot belang.

Definitie volgens Lasswell & Kaplan: Zij definiëren een elite als een groep mensen die een groot
deel van de macht binnen een grotere groep uitoefent. Ze onderscheiden hierbij:

1. the mid elite

2. the elite

3. the mass

De politieke elite wordt specifiek gezien als een groep mensen die gemeenschappelijke
kenmerken delen en daardoor in staat zijn macht uit te oefenen over anderen.

Criteria van Meisel: Meisel stelt dat een groep alleen een elite is als deze voldoet aan drie (of
vier) C's:

1. Group of consciousness: De leden van de groep zien zichzelf als een groep met een
eigen identiteit en belangen.

2. Coherence: De groep vertoont een zekere samenhang en solidariteit.


2

,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H4

3. Conspiracy: Er is een wil tot gemeenschappelijk handelen.

4. Continuity (een toevoeging in de literatuur): De elite moet voortgang kennen.

Het document vermeldt ook dat het Belgische systeem als een elitair politiek systeem kan
worden beschouwd, gekenmerkt door zijn particratische, neocorporatistische, federale en
pacificatiedemocratische aard.

Dit omvat de gedetailleerde beschrijving van elites zoals die in jouw document wordt
gepresenteerd!

Laten we nu verdergaan met de volgende vraag: "Wat zijn de voornaamste scholen en auteurs in
de studie van elites?"

Wat zijn de voornaamste scholen en auteurs in de studie van elites?
De studie van elites kent verschillende scholen en belangrijke auteurs, zoals beschreven in het
document:

1. Klassieke Elitisten (De Elitisme School) Deze school gaat ervan uit dat een beperkte groep
continu over macht beschikt en dat het ontstaan van een dominante elite onvermijdelijk is. Ze
benadrukken dat macht cumulatief is.

 Auteurs:

 Vilfredo Pareto: Een van de grondleggers.

 Gaetano Mosca: Een andere belangrijke auteur die bijdroeg aan de vroege
elitistische theorieën.

 Robert Michels: Bekend van zijn 'ijzeren wet van de oligarchie', die stelt dat zelfs
in democratische organisaties de macht in handen komt van een kleine
leidinggevende elite. Deze auteurs gingen ervan uit dat hun theorieën objectieve
bijdragen leverden aan de politiek, met als algemene wet dat de samenleving
door een elite wordt bestuurd. Het elitisme wordt eerder gezien als
een paradigma (onderling verbonden concepten die niet grondig zijn
gespecificeerd) dan als een afgebakende theorie.

2. Pluralisme School Het pluralisme is een school die de spreiding van macht in een
samenleving benadrukt.

 Auteurs:

 John Locke & Montesquieu: Worden genoemd als de 'roots' van het pluralisme.

 James Madison: Wordt beschouwd als de 'father of the constitution' en schreef
in de Federalist Papers over een systematische ontwikkeling van het pluralisme.
Zijn model, de Madisonian democracy, stelt dat verschillende minderheden
samen heersen en dat macht verdeeld wordt om te voorkomen dat één groep te
veel controle krijgt, door middel van checks and balances.

 Robert Dahl: Een bekende pluralist die in zijn studie 'Who governs?' in New
Haven aantoonde dat, ondanks politieke privileges en economische voordelen,
er geen permanente elite was die de politiek kon domineren. Hij introduceerde

3

, Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H4

de term polyarchie ('ruled by many' i.p.v. 'rule by all'), wat betekent dat meerdere
groepen en burgers meebeslissen en de macht verdeeld is.

3. Neopluralisme Dit is een modificatie van het pluralisme, dat trouw blijft aan de pluralistische
principes, maar nuance aanbrengt op basis van kritiek van marxisten en elitisten.

 Auteur:

 Charles Lindblom: Een bekende neopluralist, die kritiek had op het vrije-
marktsysteem dat er niet in slaagt niet-economische waarden te verdelen om
sociale rechtvaardigheid te bereiken.

4. Marxisten Hoewel niet als een aparte 'eliteschool' behandeld, worden marxisten wel
genoemd in de context van het debat over elites, vooral in contrast met de elitisten. Marxisten
stellen dat alle autonomie aan de economie ligt, terwijl elitisten alle autonomie aan de politiek
toekennen. Volgens marxisten is de elite primair een economische groep, in tegenstelling tot de
elitisten die ook andere elites erkennen (bijv. top van de administratie van een politieke partij).

Hedendaags eliteonderzoek: Het document vermeldt ook recent onderzoek, zoals:

 Robert Putnam (1976): bekend van zijn 'comparative study of political elites'.

 Biggs & Higley: auteurs van het recentere standaardwerk 'the Palgrave handbook of
political elites', dat een overzicht geeft van de literatuur over elites en ingaat op wat
elites doen ná hun vorming.



Wat is pluralisme, elitisme en neocorporatisme?
Laten we deze drie belangrijke concepten, zoals beschreven in het document, gedetailleerd
bekijken:

Pluralisme

 Definitie: Pluralisme verwijst naar de spreiding van macht in een samenleving. Het is
gehechtheid aan diversiteit en multipliciteit.

 Kenmerken:

 Het veronderstelt het bestaan van concurrentie in een meerpartijenstelsel.

 Macht is verspreid over verschillende instituties.

 De normatieve basis is dat diversiteit en spreiding gezond en nodig zijn om alle
belangen aan bod te laten komen.

 Volgens Schmitter is een pluralistische samenleving verdeeld in bepaalde (niet-
hiërarchische, concurrerende) groeperingen die niet in het bijzonder door de
overheid worden herkend of gecontroleerd, en geen monopolie uitoefenen.

 Auteurs & Concepten:

 James Madison: Zijn Madisonian democracy model is de eerste systematische
ontwikkeling van de principes van pluralisme, waarbij macht wordt verdeeld om

4