Samenvatting - Kennislijn (recht en macht)

Notities recht en macht
Les 1: Inleiding, rechtsstaat, vrijwilligheid & dwang
Rechtsbronnen:

- Wet
- Jurisprudentie
- Gewoonte
- Internationaal verdrag



Indeling van recht in rechtsgebieden

- Nationaal recht
o Burgerlijk recht (privaat recht); tussen burgers onderling
(familierecht, enz.), zelf onderzoek en bewijs verzamelen voor de
zaak
o Strafrecht (publiek recht); tussen burger en overheid (officier van
justitie, OM), politie en justitie doet onderzoek naar de zaak
o Bestuursrecht (publiek recht); tussen burger en overheid, geen straf
(aanvraag van uitkering of vergunningen)
o Staatsrecht (publiek recht); van de overheid, voor de overheid,
regels die de staat inrichten
- Internationaal recht



Rechtsstaat: een staat waarbij de overheidsmacht wordt begrensd.
Begrenzing door:

- Legaliteitsbeginsel: geen bevoegdheid zonder wet
o Zowel de overheid (het hoogste bevoegde gezag in een land) als de
burgers (de inwoners van een land) van een staat zijn gebonden aan
de wet.
o Als de overheid dwang wil toepassen (= ingrijpen in de rechten en
vrijheden van de burgers) dan moet de bevoegdheid daartoe in de
wet staan.

Rechtsbronnen:

 Verdrag
 Wet
 Jurisprudentie
 Gewoonterecht

- Scheiding van machten (trias politica)
o De macht van de staat is verdeeld in drie machten:
 De wetgevende macht
 De uitvoerende/bestuurlijke macht

,  De rechterlijke macht
o Welke organisaties horen bij de wetgevende, bestuurlijke en
rechterlijke macht bij:
 De rijksoverheid:
Wetgevende: Eerste en Tweede kamer (Staten-generaal) en
regering (koning en ministers), Bestuurlijke: regering (koning
en ministers), Rechterlijke: rechterlijke organisatie
 De provincie:
Wetgevende: Provinciale staten, Bestuurlijke: Gedeputeerde
staten + Commissaris van de Koning, Rechterlijke: rechterlijke
organisatie
 De gemeente
Wetgevende: Gemeenteraad, Bestuurlijke: College van
Burgemeester en Wethouders (College B&W), Rechterlijke:
rechterlijke organisatie

- Grondrechten
o Basisrechten van burgers
Waar vinden we de grondrechten?
 In de grondwet
 In de internationale verdragen
o Soorten grondrechten
 Klassieke grondrechten (overheid passief)
 Beschermen de burger tegen de overheid
 Burgers kunnen zich hierop beroepen bij de rechter
 Sociale grondrechten (overheid actief)
 De overheid moet zorgen voor de burger
 Burgers kunnen zich niet hierop beroepen bij de rechter

- Rechterlijke controle
o De rechters toetsen de rechtmatigheid van het overheidshandelen.
De rechters moeten onafhankelijk en onpartijdig zijn.
 Rechters worden voor het leven benoemd (onafhankelijk)
 Rechters doen uitspraken zonder invloed van de andere
machten (onpartijdig)

- Democratie
o De burgers kiezen wie het land regeert (volksheerschappij)
Kenmerken:
 Er is een volksvertegenwoordiging (parlement, provinciale
staten en gemeenteraad)
 Er is een actief en passief kiesrecht
 Er zijn vrije, eerlijke en geheime verkiezingen
 Vreedzame wisseling van de macht
 Controle op de overheid mogelijk (openbaarheid v.h. bestuur,
NGO’s, vrije media)

,  De rechten en de mening van de minderheid worden
gerespecteerd

Zelfbeschikkingsrecht in de zorg

Het recht om te beslissen over:

- Je lichaam
- Je privacy
- Je vrijheid in bewegen

Deze rechten vinden we in:

- De internationale verdragen, zoals IVBPR en EVRM, als mensenrechten
(universeel)
- De Grondwet als grondrechten (alleen van toepassing voor de burgers van
Nederland)



Dwang in de zorg

- Betekenis dwang: iemand wordt tegen zijn wil in genoodzaakt om iets te
doen of te laten.
- In de zorg: er wordt tegen de wil van iemand een inbreuk gedaan op zijn
zelfbeschikkingsrecht.
De rechtvaardiging voor dwang is vastgelegd in de wet.



Rechtmatig en rechtvaardig

- Rechtmatig: in overeenstemming met het recht (wet en regels) -> objectief
- Rechtvaardig: eerlijk, billijk -> subjectief?
Om iets rechtvaardig te laten zijn, moet het ten eerste rechtmatig zijn.



Subsidiariteit, proportionaliteit, doelmatigheid

- Drie belangrijke beginselen die je in acht moet nemen bij het toepassen
van dwang
o Maatstaven om te toetsen of je rechtvaardig handelt bij het
toepassen van dwang
 Subsidiariteit: als er een andere oplossing mogelijk is, dan
geen dwang toepassen
 Proportionaliteit: als dwang noodzakelijk is, dan de minst
ingrijpende toepassen
 Doelmatigheid: het gekozen dwangmiddel is naar verwachting
effectief

, Les 2: Woonrecht en huurrecht
Huurwoning

- Rechten en plichten als huurder
o Recht op woongenot (quiet enjoyment)
 Je hebt recht op rustig en ongestoord gebruik van de woning.
De verhuurder mag dit niet zomaar beperken.
o Recht op een goed onderhouden woning
 De verhuurder is verantwoordelijk voor groot onderhoud,
zoals
 Herstel van constructieve gebreken
 Vervanging van grote installaties (CV-ketel, riolering)
 Herstel van lekkages en waterschade
 Schilderwerk buitenkant
o Recht op privacy
 De verhuurder mag de woning niet zonder toestemming
betreden, behalve in noodgevallen.
o Recht op wettelijke bescherming bij opzegging
 Een verhuurder kan een huurcontract niet zomaar beëindigen.
Hij moet een geldige wettelijke reden hebben, zoals:
 Dringend eigen gebruik
 Wanbetaling
 Slecht huurderschap
En zelfs dan moet hij het via de rechter laten toetsen
als jij niet akkoord gaat.
o Recht op huurprijsbescherming
 Voor woningen met een geliberaliseerde huur oftewel vrije
sector gelden minder regels, maar:
 Bij sociale huur kun je bezwaar maken tegen de hoge
huur via de Huurcommissie
 Jaarlijkse huurverhoging is begrensd
o Recht op herstel kleine gebreken als verhuurder weigert
 Als de verhuurder nalatig blijft, kun je in sommige gevallen
zelf laten repareren en de rekening (binnen redelijke grenzen)
verrekenen.



o Huur op tijd betalen
 Je bent verplicht de huur volledig en op tijd te betalen.
o De woning gebruiken als een ‘goed huurder’