HC7: Verplichte zorg in de psychiatrie
Geschiedenis:
- Dolhuizen (bewaaroorden)
- Opkomst geestesziekte en psychiatrie
- Voortdurende therapeutische experimenten
- Humaniseringstreven
- Krankzinnigenwet (1884)
Drie visies op dwang
- Tot 1960: Paternalistische benadering
- 1960-2000: Focus op autonomie
- Vanaf 2000: Voorbij paternalisme en autonomie
Paternalistische benadering
- Krankzinnigenwet (1884-1994)
- Bestwil principe
- Samenleving beschermen tegen afwijkend gedrag
- Dwang is acceptabel
- Problemen: geen autonomie voor de cliënt
Autonomie centraal
- Alleen ingrijpen bij gevaar
- Wet BOPZ (1994-2020)
- Problemen: te sterke nadruk op autonomie leidt tot verwaarlozing en
te laat ingrijpen, geen aandacht voor behoeften en motieven van de
cliënt
Weldoen vs autonomie
- Gaat uit van de vraag wanneer dwang gerechtvaardigd is
- Weinig aandacht voor (de relatie met) de patiënt en zijn/haar
behoeften en waarden
- Geen aandacht voor wederzijdse verwachtingen en morele
verplichtingen
Voorbij paternalisme en autonomie
- Zorgethische benadering
- Tronto (1993): op het meest algemene niveau moet zorg worden
begrepen als een soort activiteit die alles omvat wat wij doen om
onze wereld te handhaven, te continueren en te herstellen, zodat we
er zo goed mogelijk in kunnen leven
- Mensen zijn niet onafhankelijk maar geven betekenis aan hun leven
en identiteit in relatie en in interactie met anderen (Tronto, 1993)
Kortom
1. Paternalisme vastgelegd in de krankzinnigenwet
2. Autonomie en ingrijpen bij gevaar vastgelegd in de Wet BOPZ
3. Zorgethiek (voorbij paternalisme en autonomie)
, vastgelegd in de Wet verplichte GGZ?
Wvggz
- Het versterken van de rechtspositie van de cliënt
- Voorkomen van dwang en beperken van de duur van dwang
- Zorg op maat voor de cliënt met aandacht voor maatschappelijke
deelname
- Kwaliteit van zorg verhogen
Vier belangrijke principes
Gedrag als gevolg van de psychische stoornis leidt tot ‘ernstig nadeel’ en
- Subsidiariteit: geen minder bezwarende alternatieven met het
beoogde effect
- Proportionaliteit: het verlenen van verplichte zorg, gelet op het
beoogde doel is evenredig
- Doelmatigheid: naar verwachting is lenen verplichte zorg effectief
- Veiligheid van de te verlenen zorg
Melding en verkennend onderzoek
- Iedereen heeft de mogelijkheid om melding te doen als hij van
mening is dat iemand verplichte zorg nodig heeft
- De gemeente moet dit onderzoeken (verkennend onderzoek)
- Drie mogelijke uitkomsten: er is geen zorg nodig, er is behoefte aan
vrijwillige zorg, er moet verplichte zorg (een zorgmachtiging) worden
aangevraagd
, Zorgmachtiging en crisismaatregel
1. Mensen die al in behandeling zijn bij een zorginstelling
- Geneesheer-directeur kan de rechter verzoeken om een machtiging
tot verplichte zorg te verlenen
- Regie bij de geneesheer-directeur
2. Mensen met een psychische stoornis, maar niet in behandeling
- Het college van BenW krijgt de bevoegdheid om een geneesheer
directeur aan te wijzen om een zorgmachtiging voor te bereiden
- De gemeenten krijgen vangnetfunctie
3. Mensen in een crisissituatie
- De burgemeester kan een crisismaatregel opleggen
Voorbeeld
Mw. Van Kooten heeft al jarenlang last van psychoses. Het gaat vaak een
lange tijd goed doordat ze medicatie slikt maar er zijn momenten dat ze
daarmee stopt aangezien ze er dik van wordt en last heeft van
speekselvloed. Ze heeft nu veel last van stemmen en paranoïde wanen en
ze weigert alle medicatie. Ze verwaarloost zichzelf maar ook de buren
ervaren veel overlast. Er wordt een zorgmachtiging aangevraagd en in de
zorgmachtiging worden twee vormen van verplichte zorg aangekruist:
medicatie en opname. Tijdens het volgende bezoek zegt de behandelaar:
“Het gaat niet goed met u… dus of we gaan nu de medicatie toedienen of
we laten u opnemen!” Mw. Van Kooten wil absoluut niet opgenomen
worden en dus kiest ze ‘eieren voor haar geld’ en zegt: “nou geef me dan
maar die spuit!”
Is hier sprake van verplichte zorg?
Ja, dit is sprake van verplichte zorg volgens de Wet verplichte ggz
(Wvggz). Mw. Van Kooten weigert vrijwillig medicatie, haar toestand
verslechtert, en er is ernstig nadeel (zelfverwaarlozing, overlast, paranoïde
wanen). Onder druk van de keuze tussen opname of medicatie stemt ze in
met de medicatie. Dit valt onder verplichte zorg, omdat haar keuzevrijheid
beperkt wordt.
Geschiedenis:
- Dolhuizen (bewaaroorden)
- Opkomst geestesziekte en psychiatrie
- Voortdurende therapeutische experimenten
- Humaniseringstreven
- Krankzinnigenwet (1884)
Drie visies op dwang
- Tot 1960: Paternalistische benadering
- 1960-2000: Focus op autonomie
- Vanaf 2000: Voorbij paternalisme en autonomie
Paternalistische benadering
- Krankzinnigenwet (1884-1994)
- Bestwil principe
- Samenleving beschermen tegen afwijkend gedrag
- Dwang is acceptabel
- Problemen: geen autonomie voor de cliënt
Autonomie centraal
- Alleen ingrijpen bij gevaar
- Wet BOPZ (1994-2020)
- Problemen: te sterke nadruk op autonomie leidt tot verwaarlozing en
te laat ingrijpen, geen aandacht voor behoeften en motieven van de
cliënt
Weldoen vs autonomie
- Gaat uit van de vraag wanneer dwang gerechtvaardigd is
- Weinig aandacht voor (de relatie met) de patiënt en zijn/haar
behoeften en waarden
- Geen aandacht voor wederzijdse verwachtingen en morele
verplichtingen
Voorbij paternalisme en autonomie
- Zorgethische benadering
- Tronto (1993): op het meest algemene niveau moet zorg worden
begrepen als een soort activiteit die alles omvat wat wij doen om
onze wereld te handhaven, te continueren en te herstellen, zodat we
er zo goed mogelijk in kunnen leven
- Mensen zijn niet onafhankelijk maar geven betekenis aan hun leven
en identiteit in relatie en in interactie met anderen (Tronto, 1993)
Kortom
1. Paternalisme vastgelegd in de krankzinnigenwet
2. Autonomie en ingrijpen bij gevaar vastgelegd in de Wet BOPZ
3. Zorgethiek (voorbij paternalisme en autonomie)
, vastgelegd in de Wet verplichte GGZ?
Wvggz
- Het versterken van de rechtspositie van de cliënt
- Voorkomen van dwang en beperken van de duur van dwang
- Zorg op maat voor de cliënt met aandacht voor maatschappelijke
deelname
- Kwaliteit van zorg verhogen
Vier belangrijke principes
Gedrag als gevolg van de psychische stoornis leidt tot ‘ernstig nadeel’ en
- Subsidiariteit: geen minder bezwarende alternatieven met het
beoogde effect
- Proportionaliteit: het verlenen van verplichte zorg, gelet op het
beoogde doel is evenredig
- Doelmatigheid: naar verwachting is lenen verplichte zorg effectief
- Veiligheid van de te verlenen zorg
Melding en verkennend onderzoek
- Iedereen heeft de mogelijkheid om melding te doen als hij van
mening is dat iemand verplichte zorg nodig heeft
- De gemeente moet dit onderzoeken (verkennend onderzoek)
- Drie mogelijke uitkomsten: er is geen zorg nodig, er is behoefte aan
vrijwillige zorg, er moet verplichte zorg (een zorgmachtiging) worden
aangevraagd
, Zorgmachtiging en crisismaatregel
1. Mensen die al in behandeling zijn bij een zorginstelling
- Geneesheer-directeur kan de rechter verzoeken om een machtiging
tot verplichte zorg te verlenen
- Regie bij de geneesheer-directeur
2. Mensen met een psychische stoornis, maar niet in behandeling
- Het college van BenW krijgt de bevoegdheid om een geneesheer
directeur aan te wijzen om een zorgmachtiging voor te bereiden
- De gemeenten krijgen vangnetfunctie
3. Mensen in een crisissituatie
- De burgemeester kan een crisismaatregel opleggen
Voorbeeld
Mw. Van Kooten heeft al jarenlang last van psychoses. Het gaat vaak een
lange tijd goed doordat ze medicatie slikt maar er zijn momenten dat ze
daarmee stopt aangezien ze er dik van wordt en last heeft van
speekselvloed. Ze heeft nu veel last van stemmen en paranoïde wanen en
ze weigert alle medicatie. Ze verwaarloost zichzelf maar ook de buren
ervaren veel overlast. Er wordt een zorgmachtiging aangevraagd en in de
zorgmachtiging worden twee vormen van verplichte zorg aangekruist:
medicatie en opname. Tijdens het volgende bezoek zegt de behandelaar:
“Het gaat niet goed met u… dus of we gaan nu de medicatie toedienen of
we laten u opnemen!” Mw. Van Kooten wil absoluut niet opgenomen
worden en dus kiest ze ‘eieren voor haar geld’ en zegt: “nou geef me dan
maar die spuit!”
Is hier sprake van verplichte zorg?
Ja, dit is sprake van verplichte zorg volgens de Wet verplichte ggz
(Wvggz). Mw. Van Kooten weigert vrijwillig medicatie, haar toestand
verslechtert, en er is ernstig nadeel (zelfverwaarlozing, overlast, paranoïde
wanen). Onder druk van de keuze tussen opname of medicatie stemt ze in
met de medicatie. Dit valt onder verplichte zorg, omdat haar keuzevrijheid
beperkt wordt.
