Staatsrecht 3
Week 1
Inleiding, reikwijdte, beperkingen, negatieve verplichtingen
Grondrechten = Fundamentele rechtsnormen die de strekking hebben het individu
persoonlijke vrijheid en een menswaardig bestaan te verzekeren en die de handelingsvrijheid
van met name de overheid beperken.
Elementen;
- Subjecten van grondrechten → Grondrechten zijn voor individuen, niet alleen
natuurlijke personen en ondernemingen. Grondrechten zijn niet voor
overheidsorganen. Grondrechten zijn niet alleen voor natuurlijke personen,
ook voor groepen.
- Universaliteit → deel van het positieve recht, ongeacht of je daarvan overtuigd
bent. Dit zorgt voor verschil in codificatie en reikwijdte (GW vs EVRM).
Grondrechten zijn niet per definitie universeel.
- Horizontale werking → Niet alleen de overheid maar ook voor burgers
onderling
- Negatieve en positieve verplichtingen → beperken van de handelingsvrijheid
van de overheid. Dit kan passief en actief.
- Fundamentele rechtsnormen → 1) GW heeft een hoge hiërarchische positie 2)
Hebben invloed op alle andere normen
- Grondslagen voor grondrechten → Menselijke waardigheid & Democratie.
Menselijke waardigheid impliceert dat de mens als zodanig drager is van
grondrechten. De mens ontvangt deze rechten en hoeft deze niet eerst te
verdienen.Vrije wil en redelijkheid. De moderne democratische staat
veronderstelt gelijkheid tussen burgers en het bestaan van grondrechten om
goed te kunnen functioneren.
Klassieke grondrechten:
- Negatieve verplichting
- Overheidsonthouding
- Een burger kan er in een juridische procedure rechten aan ontlenen
Sociale, economische en culturele grondrechten:
- Positieve verplichting
- Zorgplichten van de overheid
- Een burger kan er in een juridische procedure niet direct rechten aan ontlenen
Let op! Dit onderscheid is niet zwart-wit.
,Algemene beperkingen = Beperkingen die voortvloeien als bijeffect van een regelgeving,
zonder dat die regelgeving is gericht op de beperking van een grondrecht.
Bijzondere beperkingen = Beperkingen die maatregelen van de overheid zijn die ertoe
strekken een grondrecht te beperken
Grondwet deel I
Stappenplan ; is er sprake van een schending?
1. Valt de handeling onder de reikwijdte?
● Wat beschermt deze bepaling?
● Wanneer is er sprake van dit element bv godsdienst Kirpan?
● Is er ook sprake van een uiting van bv de godsdienst Kirpan?
○ een nauw en direct verband - “a sufficiently close and direct nexus” -
te bestaan tussen die gedraging en de desbetreffende godsdienst of
levensovertuiging
→ Zo nee, dan is er geen sprake van een schending
2. Is er sprake van inbreuk?
● Leer van de redelijke uitleg
3. Kan inbreuk worden gerechtvaardigd?
Beperkingssystematiek Grondwet
- Competentievoorschriften (Bv art 8 en 11 GW)
● Wie is bevoegd om het grondrecht te beperken?
● Wet in formele zin moet specifiek nodig zijn om te beperken of delegatie!
● CRvB Wangslijm politiemedewerkers; alle politiemedewerkers die op een
plaats delict zijn, dienen hun wangslijm af te geven. Als een politiemedewerker
daar niet aan mee wil werken, kan tegen hem worden gezegd dat hij niet meer
daar mag werken. Art 11 GW meent dat het verplichten van DNA afgeven niet
wettelijk juist is. Er is geen sprake van vrijwilligheid als er hevige gevolgen aan
zitten. De wettelijke grondslag van art 11 GW was er niet dat deze beperking
regelde.
- Doelcriteria (Bv art 9 Grondwet)
- Procedure- of vormvoorschriften (Bv art 12 Grondwet)
Kernrechtbenadering (discussiepunt)
= Het maken van onderscheid tussen de essentie van het GW en datgene wat daar
meer omheen ligt.
- Bv; art 52 lid 1 Handvest EU → De wezenlijke inhoud van die rechten en
vrijheden eerbiedigt
- Is de kern geraakt? Dan is er sowieso een schending! (Is dus een discussiepunt en nu
niet aangenomen)
- Doel; strenger regime wanneer de kern is geraakt
, Discussie over de kernrechtbenadering
Herziening Grondwet 1983: afwijzing van de kernrechtbenadering
● Want het is moeilijk om de kern te bepalen
● Maar, RvS incidenteel in advisering: ‘In het algemeen mag in geen enkele
beperkingsbevoegdheid de bevoegdheid worden gelezen het grondrecht illusoir te
maken’
● Meningen zijn bv;
1. De kernrechtbenadering is problematisch want het bepalen van de kern is slecht
te omlijnen
2. Indien een proportionaliteitseis onderdeel is van de beperkingssystematiek, zou
de kernrechtbenadering niet tot een andere uitkomst leiden.
EVRM
Gesloten door de Raad van Europa en niet door de Europese Raad
Interpretatie van het EVRM
● EHRM hanteert als uitgangspunt dat het EVRM een living instrument is → het moet
meegaan met de maatschappelijke ontwikkelingen.
● Meta-theologische benadering → Het EHRM kijkt naar de waarde die ten
grondslag ligt aan het EVRM als verdrag
EVRM: beperkingssystematiek
- Klassieke beperkingssystematiek
- Artikel 8-11
- Geen (recht is absoluut en beperking is dus niet mogelijk)
- Artikel 3
- Let op: is het ook notstandsfest? Art. 15 EVRM, het is absoluut maar geeft ruimte
om bij oorlog wel te rechtvaardigen
- Eigen beperkingssystematiek
- Bijzonder streng: art. 2, 4 lid 2 en 3 en 5
- Art. 1 EP
- Bepalingen met een clausulering
- Formele clausuleringen = Beperken de bevoegdheid van de overheid door
middel van competentievoorschriften, waarbij specifiek orgaan de bevoegdheid
toebedeeld krijgt om het grondrecht te beperken (art. 10 lid 1 Gw).
- Materiële clausuleringen = Zien op het doel van de beperking en de verhouding
tussen de ernst van de beperking en het belang dat ermee is gediend.
- Inherente beperkingen (beperkingen zijn onder bepaalde omstandigheden wel mogelijk
uit jurisprudentie)
- Art. 6, 13 en 14
Week 1
Inleiding, reikwijdte, beperkingen, negatieve verplichtingen
Grondrechten = Fundamentele rechtsnormen die de strekking hebben het individu
persoonlijke vrijheid en een menswaardig bestaan te verzekeren en die de handelingsvrijheid
van met name de overheid beperken.
Elementen;
- Subjecten van grondrechten → Grondrechten zijn voor individuen, niet alleen
natuurlijke personen en ondernemingen. Grondrechten zijn niet voor
overheidsorganen. Grondrechten zijn niet alleen voor natuurlijke personen,
ook voor groepen.
- Universaliteit → deel van het positieve recht, ongeacht of je daarvan overtuigd
bent. Dit zorgt voor verschil in codificatie en reikwijdte (GW vs EVRM).
Grondrechten zijn niet per definitie universeel.
- Horizontale werking → Niet alleen de overheid maar ook voor burgers
onderling
- Negatieve en positieve verplichtingen → beperken van de handelingsvrijheid
van de overheid. Dit kan passief en actief.
- Fundamentele rechtsnormen → 1) GW heeft een hoge hiërarchische positie 2)
Hebben invloed op alle andere normen
- Grondslagen voor grondrechten → Menselijke waardigheid & Democratie.
Menselijke waardigheid impliceert dat de mens als zodanig drager is van
grondrechten. De mens ontvangt deze rechten en hoeft deze niet eerst te
verdienen.Vrije wil en redelijkheid. De moderne democratische staat
veronderstelt gelijkheid tussen burgers en het bestaan van grondrechten om
goed te kunnen functioneren.
Klassieke grondrechten:
- Negatieve verplichting
- Overheidsonthouding
- Een burger kan er in een juridische procedure rechten aan ontlenen
Sociale, economische en culturele grondrechten:
- Positieve verplichting
- Zorgplichten van de overheid
- Een burger kan er in een juridische procedure niet direct rechten aan ontlenen
Let op! Dit onderscheid is niet zwart-wit.
,Algemene beperkingen = Beperkingen die voortvloeien als bijeffect van een regelgeving,
zonder dat die regelgeving is gericht op de beperking van een grondrecht.
Bijzondere beperkingen = Beperkingen die maatregelen van de overheid zijn die ertoe
strekken een grondrecht te beperken
Grondwet deel I
Stappenplan ; is er sprake van een schending?
1. Valt de handeling onder de reikwijdte?
● Wat beschermt deze bepaling?
● Wanneer is er sprake van dit element bv godsdienst Kirpan?
● Is er ook sprake van een uiting van bv de godsdienst Kirpan?
○ een nauw en direct verband - “a sufficiently close and direct nexus” -
te bestaan tussen die gedraging en de desbetreffende godsdienst of
levensovertuiging
→ Zo nee, dan is er geen sprake van een schending
2. Is er sprake van inbreuk?
● Leer van de redelijke uitleg
3. Kan inbreuk worden gerechtvaardigd?
Beperkingssystematiek Grondwet
- Competentievoorschriften (Bv art 8 en 11 GW)
● Wie is bevoegd om het grondrecht te beperken?
● Wet in formele zin moet specifiek nodig zijn om te beperken of delegatie!
● CRvB Wangslijm politiemedewerkers; alle politiemedewerkers die op een
plaats delict zijn, dienen hun wangslijm af te geven. Als een politiemedewerker
daar niet aan mee wil werken, kan tegen hem worden gezegd dat hij niet meer
daar mag werken. Art 11 GW meent dat het verplichten van DNA afgeven niet
wettelijk juist is. Er is geen sprake van vrijwilligheid als er hevige gevolgen aan
zitten. De wettelijke grondslag van art 11 GW was er niet dat deze beperking
regelde.
- Doelcriteria (Bv art 9 Grondwet)
- Procedure- of vormvoorschriften (Bv art 12 Grondwet)
Kernrechtbenadering (discussiepunt)
= Het maken van onderscheid tussen de essentie van het GW en datgene wat daar
meer omheen ligt.
- Bv; art 52 lid 1 Handvest EU → De wezenlijke inhoud van die rechten en
vrijheden eerbiedigt
- Is de kern geraakt? Dan is er sowieso een schending! (Is dus een discussiepunt en nu
niet aangenomen)
- Doel; strenger regime wanneer de kern is geraakt
, Discussie over de kernrechtbenadering
Herziening Grondwet 1983: afwijzing van de kernrechtbenadering
● Want het is moeilijk om de kern te bepalen
● Maar, RvS incidenteel in advisering: ‘In het algemeen mag in geen enkele
beperkingsbevoegdheid de bevoegdheid worden gelezen het grondrecht illusoir te
maken’
● Meningen zijn bv;
1. De kernrechtbenadering is problematisch want het bepalen van de kern is slecht
te omlijnen
2. Indien een proportionaliteitseis onderdeel is van de beperkingssystematiek, zou
de kernrechtbenadering niet tot een andere uitkomst leiden.
EVRM
Gesloten door de Raad van Europa en niet door de Europese Raad
Interpretatie van het EVRM
● EHRM hanteert als uitgangspunt dat het EVRM een living instrument is → het moet
meegaan met de maatschappelijke ontwikkelingen.
● Meta-theologische benadering → Het EHRM kijkt naar de waarde die ten
grondslag ligt aan het EVRM als verdrag
EVRM: beperkingssystematiek
- Klassieke beperkingssystematiek
- Artikel 8-11
- Geen (recht is absoluut en beperking is dus niet mogelijk)
- Artikel 3
- Let op: is het ook notstandsfest? Art. 15 EVRM, het is absoluut maar geeft ruimte
om bij oorlog wel te rechtvaardigen
- Eigen beperkingssystematiek
- Bijzonder streng: art. 2, 4 lid 2 en 3 en 5
- Art. 1 EP
- Bepalingen met een clausulering
- Formele clausuleringen = Beperken de bevoegdheid van de overheid door
middel van competentievoorschriften, waarbij specifiek orgaan de bevoegdheid
toebedeeld krijgt om het grondrecht te beperken (art. 10 lid 1 Gw).
- Materiële clausuleringen = Zien op het doel van de beperking en de verhouding
tussen de ernst van de beperking en het belang dat ermee is gediend.
- Inherente beperkingen (beperkingen zijn onder bepaalde omstandigheden wel mogelijk
uit jurisprudentie)
- Art. 6, 13 en 14
