PUBLIEK
RECHT
Semester 1
1
, Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1. Wat is recht?
● Recht is niet per rechtvaardig → rechtvaardigheid is een subjectief begrip
Waarom is recht belangrijk?
● Recht ordent de maatschappij → vermijden van chaos
● Regelgeving: rust creëren (weten welke regels gevolgd moeten worden om iets te bereiken)
Recht ≠ moraal
● Moraal is gericht op de geestelijke vervolmaking van de mens als individu
● Niet afdwingbaar
● Juridische regels kunnen soms moreel zijn: bv. abortus kwestie, euthanasie
Recht ≠ godsdienstige regels
● Godsdienstige regels = regels van een soort opperwezen die de relatie tussen God en de
mensen moet regelen
● Worden soms als wet ingesteld: bv. de sharia
● Verschil met moraal:
○ Moraal is echt innerlijk, zeer individueel (bv. moreel tegen abortus: eens mee
betogen)
○ Godsdienstige regels gaan verder! (bv. godsdienstig tegen abortus: echt
implementeren naar eigen gedrag, bv. een hoofddoek dragen, een kruisje dragen,...)
Definitie:
Recht = het geheel der regels die op een bepaald tijdstip, in een bepaalde gemeenschap gelden en
op haar gezag zijn vastgesteld
● Geheel van regels: tussen de mensen & het apparaat dat regels maakt (bv. de overheid)
● Op een bepaald tijdstip: recht varieert in tijd en in context
● In een bepaalde gemeenschap / plaats
● Op haar gezag vastgesteld: recht heeft een dwingend karakter (bv. corona maatregelen)
Geheel van regels:
1) Gebodsbepalingen: “je moet”
● Opkomstplicht: geen stemplicht
● Leerplicht: vanaf 5 jaar
● Aangifteplicht van geboorte
● Dienstplicht: opgeschort in 1994
● Belastingplicht
2) Verbodsbepalingen: dingen die je niet mag doen
● Verbod op bigamie
● Oneerlijke handelspraktijken (bv. lokken van klanten in een winkel met producten die
ze niet hebben)
● Het strafrecht
2
, 3) Verlofbepalingen: je mag kiezen of je het gebruikt
● Indexering van woninghuur
● Huwelijksrecht: huwelijksstelsels (scheiding van goederen,...)
4) Louter technische regels: leggen plichten op met het oog op uniformiteit
● Dagvaarding, identiteitskaart, akten van burgerlijke stand
5) Individuele beslissingen: geen algemene draagwijdte
● Vonnissen of arresten, bouwvergunningen, benoemingen
Variëren in tijd en plaats:
Recht varieert in tijd en plaats
1789: Franse Revolutie → afrekening met de middeleeuwen
● Liberté, égalité et fraternité = vrijheid, gelijkheid en broederschap → basis voor nieuwe
politieke richtingen
Liberté Liberalisme: streven naar zoveel mogelijk vrijheid van het individu
● Partijen: Open VLD, LDD, MR, Spirit,...
● 1831: hoofdstuk “Rechten en Vrijheden” in de Grondwet
● Stokpaardje doorheen de jaren: belastingverlaging
Fraternité Christen Democratie: christelijke opvattingen, oog voor gemeenschap en
naastenliefde
● Partijen: CD&V, CDH
● Onze samenleving is doordrongen van het christendemocraten
gedachtengoed: bv. verbod op bigamie, echtscheidingsrecht,...
● Kantelpunt: 1990: abortuskwestie → abortus uit de strafwet halen
○ Koning Boudewijn kon de abortuswet niet goedkeuren omwille
van eigen christelijke overtuigingen
○ CD&V heeft Koning Boudewijn even aan de kant gezet d.m.v.
artikel in de grondwet: “als de koning niet in staat is om een wet
te tekenen, mag de regering korttijdig ingrijpen”
○ Kindergeld invoeren, anticonceptie wordt ingevoerd, abortus
wordt semi geaccepteerd
Égalité Socialisme: ieder moet dezelfde mogelijkheden krijgen
● ≠ communisme: iedereen moet helemaal gelijk behandeld worden
● Partijen: Vooruit, PS, PVDA, PTB
● Eind 19e eeuw:
○ Invloed van Karl Marx – tijd van Daens
○ Arbeiders verenigen zich: oprichting van de Spaarkas en het
Syndicaat
○ 1893: algemeen meervoudig stemrecht voor mannen
● Begin 20e eeuw:
○ Tijdens WOI: groot ongenoegen over de verhouding in het leger
tussen Franstalige elite en Vlaamse soldaten
○ 1917: Russische revolutie – Bolsjewieken (communisten) komen
3
, aan de macht
○ Belgische overheid gaat samenzitten met socialisten om een
Russisch scenario te vermijden
→ invoering algemeen enkelvoudig stemrecht mannen
→ eerstkomende verkiezingen met meer socialisten in parlement
→ ontwikkeling van arbeidsrecht en sociaal recht
Andere politieke stromingen:
Nationalisme:
● Kern: het volk moet zichzelf kunnen besturen
● Partijen: Vlaams Belang, NVA, FN, Verenigden DeFi
● Cordon Sanitaire:
○ Traditionele partijen willen het Vlaamse Blok uitsluiten en isoleren
○ Sinds Zwarte Zondag (1991), maar al eerder gestart door Agalev in 1989
■ Reden: Vlaams Blok wordt als extreem rechts en racistisch beschouwd
○ Nu: discussies pro en contra
● Periode tussen WO I en WO II:
○ Duitsland: Verslag van Versailles → armoede en frustraties → Hitler aan de macht →
wil om Duitsland terug trots en machtig te maken
○ België:
■ Problemen tussen Franstalige legerleiding & Vlaamse soldaten
■ Rechtszaken tegen Vlamingen die volledig in het Frans verliepen
→ grote onvrede bij Vlamingen → voedingsbodem voor Vlaams-
Nationalisme
● WO II:
○ Vlamingen krijgen van de Duitse bezetter de kans om samen te werken onder de
belofte van zelfbestuur
○ Nederlaag voor Duitsers én Vlamingen → 20 jaar lang nog nauwelijks van invloed
● Vanaf 1960:
○ Universiteit Leuven: lessen in het Frans → studentenprotest → opflakkering van
Vlaams Nationalisme → opleving van de Volksunie
○ Diverse staatshervormingen: meer bevoegdheden voor de gemeenschappen
○ MAAR Volksunie is niet radicaal genoeg voor sommigen → oprichting Vlaams Blok
(voorloper Vlaams Belang)
○ Volksunie raakt verscheurd
■ Links: Socialistische Vlaamse Nationalisten: Spirit
■ Rechts: Liberale Vlaamse Nationalisten: NVA
● Na WO II: “Wie de baas is over brandstof, wint de oorlog.”
○ Petroleum
○ Atoomenergie
● 1968: Oprichting van “De Club van Rome”
● 1972: Rapport “Er zijn grenzen aan de groei” → conclusie: de mens is in staat om zichzelf te
vernietigen
4
RECHT
Semester 1
1
, Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1. Wat is recht?
● Recht is niet per rechtvaardig → rechtvaardigheid is een subjectief begrip
Waarom is recht belangrijk?
● Recht ordent de maatschappij → vermijden van chaos
● Regelgeving: rust creëren (weten welke regels gevolgd moeten worden om iets te bereiken)
Recht ≠ moraal
● Moraal is gericht op de geestelijke vervolmaking van de mens als individu
● Niet afdwingbaar
● Juridische regels kunnen soms moreel zijn: bv. abortus kwestie, euthanasie
Recht ≠ godsdienstige regels
● Godsdienstige regels = regels van een soort opperwezen die de relatie tussen God en de
mensen moet regelen
● Worden soms als wet ingesteld: bv. de sharia
● Verschil met moraal:
○ Moraal is echt innerlijk, zeer individueel (bv. moreel tegen abortus: eens mee
betogen)
○ Godsdienstige regels gaan verder! (bv. godsdienstig tegen abortus: echt
implementeren naar eigen gedrag, bv. een hoofddoek dragen, een kruisje dragen,...)
Definitie:
Recht = het geheel der regels die op een bepaald tijdstip, in een bepaalde gemeenschap gelden en
op haar gezag zijn vastgesteld
● Geheel van regels: tussen de mensen & het apparaat dat regels maakt (bv. de overheid)
● Op een bepaald tijdstip: recht varieert in tijd en in context
● In een bepaalde gemeenschap / plaats
● Op haar gezag vastgesteld: recht heeft een dwingend karakter (bv. corona maatregelen)
Geheel van regels:
1) Gebodsbepalingen: “je moet”
● Opkomstplicht: geen stemplicht
● Leerplicht: vanaf 5 jaar
● Aangifteplicht van geboorte
● Dienstplicht: opgeschort in 1994
● Belastingplicht
2) Verbodsbepalingen: dingen die je niet mag doen
● Verbod op bigamie
● Oneerlijke handelspraktijken (bv. lokken van klanten in een winkel met producten die
ze niet hebben)
● Het strafrecht
2
, 3) Verlofbepalingen: je mag kiezen of je het gebruikt
● Indexering van woninghuur
● Huwelijksrecht: huwelijksstelsels (scheiding van goederen,...)
4) Louter technische regels: leggen plichten op met het oog op uniformiteit
● Dagvaarding, identiteitskaart, akten van burgerlijke stand
5) Individuele beslissingen: geen algemene draagwijdte
● Vonnissen of arresten, bouwvergunningen, benoemingen
Variëren in tijd en plaats:
Recht varieert in tijd en plaats
1789: Franse Revolutie → afrekening met de middeleeuwen
● Liberté, égalité et fraternité = vrijheid, gelijkheid en broederschap → basis voor nieuwe
politieke richtingen
Liberté Liberalisme: streven naar zoveel mogelijk vrijheid van het individu
● Partijen: Open VLD, LDD, MR, Spirit,...
● 1831: hoofdstuk “Rechten en Vrijheden” in de Grondwet
● Stokpaardje doorheen de jaren: belastingverlaging
Fraternité Christen Democratie: christelijke opvattingen, oog voor gemeenschap en
naastenliefde
● Partijen: CD&V, CDH
● Onze samenleving is doordrongen van het christendemocraten
gedachtengoed: bv. verbod op bigamie, echtscheidingsrecht,...
● Kantelpunt: 1990: abortuskwestie → abortus uit de strafwet halen
○ Koning Boudewijn kon de abortuswet niet goedkeuren omwille
van eigen christelijke overtuigingen
○ CD&V heeft Koning Boudewijn even aan de kant gezet d.m.v.
artikel in de grondwet: “als de koning niet in staat is om een wet
te tekenen, mag de regering korttijdig ingrijpen”
○ Kindergeld invoeren, anticonceptie wordt ingevoerd, abortus
wordt semi geaccepteerd
Égalité Socialisme: ieder moet dezelfde mogelijkheden krijgen
● ≠ communisme: iedereen moet helemaal gelijk behandeld worden
● Partijen: Vooruit, PS, PVDA, PTB
● Eind 19e eeuw:
○ Invloed van Karl Marx – tijd van Daens
○ Arbeiders verenigen zich: oprichting van de Spaarkas en het
Syndicaat
○ 1893: algemeen meervoudig stemrecht voor mannen
● Begin 20e eeuw:
○ Tijdens WOI: groot ongenoegen over de verhouding in het leger
tussen Franstalige elite en Vlaamse soldaten
○ 1917: Russische revolutie – Bolsjewieken (communisten) komen
3
, aan de macht
○ Belgische overheid gaat samenzitten met socialisten om een
Russisch scenario te vermijden
→ invoering algemeen enkelvoudig stemrecht mannen
→ eerstkomende verkiezingen met meer socialisten in parlement
→ ontwikkeling van arbeidsrecht en sociaal recht
Andere politieke stromingen:
Nationalisme:
● Kern: het volk moet zichzelf kunnen besturen
● Partijen: Vlaams Belang, NVA, FN, Verenigden DeFi
● Cordon Sanitaire:
○ Traditionele partijen willen het Vlaamse Blok uitsluiten en isoleren
○ Sinds Zwarte Zondag (1991), maar al eerder gestart door Agalev in 1989
■ Reden: Vlaams Blok wordt als extreem rechts en racistisch beschouwd
○ Nu: discussies pro en contra
● Periode tussen WO I en WO II:
○ Duitsland: Verslag van Versailles → armoede en frustraties → Hitler aan de macht →
wil om Duitsland terug trots en machtig te maken
○ België:
■ Problemen tussen Franstalige legerleiding & Vlaamse soldaten
■ Rechtszaken tegen Vlamingen die volledig in het Frans verliepen
→ grote onvrede bij Vlamingen → voedingsbodem voor Vlaams-
Nationalisme
● WO II:
○ Vlamingen krijgen van de Duitse bezetter de kans om samen te werken onder de
belofte van zelfbestuur
○ Nederlaag voor Duitsers én Vlamingen → 20 jaar lang nog nauwelijks van invloed
● Vanaf 1960:
○ Universiteit Leuven: lessen in het Frans → studentenprotest → opflakkering van
Vlaams Nationalisme → opleving van de Volksunie
○ Diverse staatshervormingen: meer bevoegdheden voor de gemeenschappen
○ MAAR Volksunie is niet radicaal genoeg voor sommigen → oprichting Vlaams Blok
(voorloper Vlaams Belang)
○ Volksunie raakt verscheurd
■ Links: Socialistische Vlaamse Nationalisten: Spirit
■ Rechts: Liberale Vlaamse Nationalisten: NVA
● Na WO II: “Wie de baas is over brandstof, wint de oorlog.”
○ Petroleum
○ Atoomenergie
● 1968: Oprichting van “De Club van Rome”
● 1972: Rapport “Er zijn grenzen aan de groei” → conclusie: de mens is in staat om zichzelf te
vernietigen
4
