SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE
EN TIJD
Examen:
Schriftelijk
Kennisvragen, inzichtsvragen en toepassingsvragen
Een vraag die je vooraf krijgt
Sociologische literatuuropdracht
25% van de punten
Uitgetypt meebrengen naar examen
Waarom sociologie in deze module?
Wat leert sociologie ons?
Tijd is (niet alleen) objectief, maar is door mensen gecreëerd, plaats en cultuurgebonden
Mensen meten tijd en organiseren zichzelf gebruik makend van tijd
Ruimte is niet (alleen) objectief, maar vooral een subjectief gegeven
Mensen geven plaats en ruimte betekenis en invulling
Inzicht in sociale processen van creatie, gebruik en betekenis-geving van tijd en ruimte is
cruciaal voor goede ontwerpen
Bedoeling van het vak
Hoe krijgt tijd sociale betekenis en is tijd (ook) een sociale constructie?
(Hoe) kan je tijd ontwerpen?
In sociologie van de sociale ruimte en tijd onderzoeken we vanuit een sociologisch perspectief
de betekenisgeving aan ruimte en tijd
Hoe? Twee parallelle sporen
Vanuit algemene sociologische kaders
Reflectiemateriaal aanreiken voor ontwerpopdracht
DEEL 1: TIJD ALS SOCIAAL CONSTRUCT
Onze westerse visie op tijd en meetbaarheid van tijd
De dwangmatigheid van onze huidige tijdsnotities
De economisering van tijd
Groeiende tijdsdruk in een versnellende samenleving
SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE EN TIJD 1
, Goede en perverse effecten
Verschillen in betekenis en gebruik van tijd voor verschillende groepen in de samenleving
DEEL 2: RUIMTE ALS SOCIAAL CONSTRUCT
Theorieën over ruimte en ruimtegebruik
Ruimte geen absoluut gegeven, maar door keuzes van mensen bepaalt
Privé of publiek?
Eigenaar, huurder, gebruiker of bezoeker?
Hoe gebruiken mensen een bepaalde ruimte?
Sociologie van plaats en ruimte
DEEL 3: OVER DE INTERACTIE TUSSEN TIJD EN SOCIALE RUIMTE
Tijd en plaats beïnvloeden elkaar
Welke ontwerpen willen
Versnellen?
Vertragen?
Rituelen een hun impact op tijd en ruimte
Belang van geluid (& stilte) als mediator
Belang van ontwerp van publieke ruimte
DEEL 1: TIJD ALS SOCIAAL CONSTRUCT
LES 1: HOE ONS HEDENDAAGS TIJDSBEGRIP TOT STAND KWAM
Basis (sociologische) kennis over onze westerse kijk op tijd en versnelling
Taal en reflectiekaders aanreiken voor ontwerpopdracht:
Tijd en ruimte
Interacties daartussen als kader voor ontwerp
Startpunt: de geschiedenis van ons tijdsbesef en tijdsmeting
Laeyendecker en veerman: het mechanisch uurwerk en het modern tijdsbesef
Paradox: eigenlijk kunnen we niet nauwkeurig bepalen wanneer mensen tijd beter konden
meten…
Maar we kunnen wel de impact ervan onderzoeken
Middeleeuwen: behoefte aan nauwkeuriger tijdsmeting
Tijdmeting via zonnewijzers en klepsydra’s
SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE EN TIJD 2
, Drie bevolkingsgroepen hadden nood aan nauwkeuriger meting
Monniken
vb. Cisterciënsers
Wetenschappers
Astronomie en ‘medische astrologie’
Handelaars/ ondernemers
Lengte arbeidstijd
Grenzen van de werkdag
Werkklokken
Tijdsignalen in de middeleeuwse stad
Stad complexer → tijdsignalen nodig
Religieus (missen, gebedstijd)
Openen/ sluiten stadspoorten
Markt begin/einde
Geluidssignalen: klokken
→ maar wie bepaalt het uur?
→ nood aan zichtbaar uitwerk
De mechanische klok: een geniale vondst
13-14e eeuw
hoe een klok aandrijven?
Klepsydra’s: water
beter: gewrichten
maar: niet gelijkmatig!
uitvinding escapement, haakrad of onrust
tijd in stukjes: gelijkmatige beweging
Klokken: deel van architecturaal ontwerp op centrale plaatsen in de stad
kerken
burgerlijke gebouwen
symbool van openheid, vooruitgang en stedelijke autonomie
tijd zichtbaar in de stad
uur verschilde van stad tot stad
en van klok tot klok
SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE EN TIJD 3
, voor thuis: zandloper
Tijd verandert van karakter
uurwerk verandert de tijd
juister: hoe mensen met tijd omgaan
tijdsbewustzijn groeit
tijd deelbaar, telbaar, hoorbaar
tijd kwam los van de natuur
tijd kwam op zichzelf te staan
tijd als een abstract begrip
tijd los van kerk, kloosters en god
begin secularisering
tijd door mensen gemaakt en onder beheer van mensen
Tijdsmeters als disciplineringsmiddel
mechanische uurwerken:
mensen tot een gedisciplineerde omgang met tijd te brengen
studietijd
religieuze tijd, voor missen en preken
maar zeker tijd in de economie
tijdsmeting voorwaarde voor kapitalisme
en van disciplinering van de arbeiders en bedienden
De waardestijging van tijd
tijd ‘waardeloos’ in agrarische samenleving
niet in economie
tijdsverspilling werd ‘zonde’
Weber: ‘innerweltiche Ascese’, calvinisme
18e eeuw, Benjamin Franklin: time is money
tijd en snelheid krijgen economische betekenis
→ verhoging levenstempo
Latere ontwikkelingen
van ‘macht over’ tijd naar ‘macht van de tijd’ over ons, hoe?
verdere verbreiding mechanisch uurwerk
SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE EN TIJD 4
EN TIJD
Examen:
Schriftelijk
Kennisvragen, inzichtsvragen en toepassingsvragen
Een vraag die je vooraf krijgt
Sociologische literatuuropdracht
25% van de punten
Uitgetypt meebrengen naar examen
Waarom sociologie in deze module?
Wat leert sociologie ons?
Tijd is (niet alleen) objectief, maar is door mensen gecreëerd, plaats en cultuurgebonden
Mensen meten tijd en organiseren zichzelf gebruik makend van tijd
Ruimte is niet (alleen) objectief, maar vooral een subjectief gegeven
Mensen geven plaats en ruimte betekenis en invulling
Inzicht in sociale processen van creatie, gebruik en betekenis-geving van tijd en ruimte is
cruciaal voor goede ontwerpen
Bedoeling van het vak
Hoe krijgt tijd sociale betekenis en is tijd (ook) een sociale constructie?
(Hoe) kan je tijd ontwerpen?
In sociologie van de sociale ruimte en tijd onderzoeken we vanuit een sociologisch perspectief
de betekenisgeving aan ruimte en tijd
Hoe? Twee parallelle sporen
Vanuit algemene sociologische kaders
Reflectiemateriaal aanreiken voor ontwerpopdracht
DEEL 1: TIJD ALS SOCIAAL CONSTRUCT
Onze westerse visie op tijd en meetbaarheid van tijd
De dwangmatigheid van onze huidige tijdsnotities
De economisering van tijd
Groeiende tijdsdruk in een versnellende samenleving
SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE EN TIJD 1
, Goede en perverse effecten
Verschillen in betekenis en gebruik van tijd voor verschillende groepen in de samenleving
DEEL 2: RUIMTE ALS SOCIAAL CONSTRUCT
Theorieën over ruimte en ruimtegebruik
Ruimte geen absoluut gegeven, maar door keuzes van mensen bepaalt
Privé of publiek?
Eigenaar, huurder, gebruiker of bezoeker?
Hoe gebruiken mensen een bepaalde ruimte?
Sociologie van plaats en ruimte
DEEL 3: OVER DE INTERACTIE TUSSEN TIJD EN SOCIALE RUIMTE
Tijd en plaats beïnvloeden elkaar
Welke ontwerpen willen
Versnellen?
Vertragen?
Rituelen een hun impact op tijd en ruimte
Belang van geluid (& stilte) als mediator
Belang van ontwerp van publieke ruimte
DEEL 1: TIJD ALS SOCIAAL CONSTRUCT
LES 1: HOE ONS HEDENDAAGS TIJDSBEGRIP TOT STAND KWAM
Basis (sociologische) kennis over onze westerse kijk op tijd en versnelling
Taal en reflectiekaders aanreiken voor ontwerpopdracht:
Tijd en ruimte
Interacties daartussen als kader voor ontwerp
Startpunt: de geschiedenis van ons tijdsbesef en tijdsmeting
Laeyendecker en veerman: het mechanisch uurwerk en het modern tijdsbesef
Paradox: eigenlijk kunnen we niet nauwkeurig bepalen wanneer mensen tijd beter konden
meten…
Maar we kunnen wel de impact ervan onderzoeken
Middeleeuwen: behoefte aan nauwkeuriger tijdsmeting
Tijdmeting via zonnewijzers en klepsydra’s
SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE EN TIJD 2
, Drie bevolkingsgroepen hadden nood aan nauwkeuriger meting
Monniken
vb. Cisterciënsers
Wetenschappers
Astronomie en ‘medische astrologie’
Handelaars/ ondernemers
Lengte arbeidstijd
Grenzen van de werkdag
Werkklokken
Tijdsignalen in de middeleeuwse stad
Stad complexer → tijdsignalen nodig
Religieus (missen, gebedstijd)
Openen/ sluiten stadspoorten
Markt begin/einde
Geluidssignalen: klokken
→ maar wie bepaalt het uur?
→ nood aan zichtbaar uitwerk
De mechanische klok: een geniale vondst
13-14e eeuw
hoe een klok aandrijven?
Klepsydra’s: water
beter: gewrichten
maar: niet gelijkmatig!
uitvinding escapement, haakrad of onrust
tijd in stukjes: gelijkmatige beweging
Klokken: deel van architecturaal ontwerp op centrale plaatsen in de stad
kerken
burgerlijke gebouwen
symbool van openheid, vooruitgang en stedelijke autonomie
tijd zichtbaar in de stad
uur verschilde van stad tot stad
en van klok tot klok
SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE EN TIJD 3
, voor thuis: zandloper
Tijd verandert van karakter
uurwerk verandert de tijd
juister: hoe mensen met tijd omgaan
tijdsbewustzijn groeit
tijd deelbaar, telbaar, hoorbaar
tijd kwam los van de natuur
tijd kwam op zichzelf te staan
tijd als een abstract begrip
tijd los van kerk, kloosters en god
begin secularisering
tijd door mensen gemaakt en onder beheer van mensen
Tijdsmeters als disciplineringsmiddel
mechanische uurwerken:
mensen tot een gedisciplineerde omgang met tijd te brengen
studietijd
religieuze tijd, voor missen en preken
maar zeker tijd in de economie
tijdsmeting voorwaarde voor kapitalisme
en van disciplinering van de arbeiders en bedienden
De waardestijging van tijd
tijd ‘waardeloos’ in agrarische samenleving
niet in economie
tijdsverspilling werd ‘zonde’
Weber: ‘innerweltiche Ascese’, calvinisme
18e eeuw, Benjamin Franklin: time is money
tijd en snelheid krijgen economische betekenis
→ verhoging levenstempo
Latere ontwikkelingen
van ‘macht over’ tijd naar ‘macht van de tijd’ over ons, hoe?
verdere verbreiding mechanisch uurwerk
SOCIOLOGIE VAN DE SOCIALE RUIMTE EN TIJD 4
