Inhoudsopgave
H1: Centraal zenuwstelsel ........................................................................................................................................... 3
1.1 Inleiding (begrippen) ............................................................................................................................................. 3
1.2 Evolutie zenuwstelsel: lichaamsplan .......................................................................................................................... 5
1.3 Embryologie zenuwstelsel .......................................................................................................................................... 6
1.4 Anatomie CZS: hersenen ............................................................................................................................................ 7
1.5 Anatomie CZS: ruggenmerg ..................................................................................................................................... 11
1.6 Anatomie CZS: CSV ................................................................................................................................................... 14
1.7 Voorbeeld examen vraag ..................................................................................................................................... 15
1.8 Fysiologie CZS........................................................................................................................................................... 16
1.9 Fysiologie CZS: neurotransmitters in hersenen ........................................................................................................ 17
1.10 Sensorisch zenuwstelsel ......................................................................................................................................... 18
1.11 Sensorisch zenuwstelsel: stimuli ............................................................................................................................ 19
1.12 Sensorische zenuwstelsel: stimulus-receptor-neuron ............................................................................................ 20
1.13 Somatosensorische zenuwstelsel: huid .................................................................................................................. 22
1.14 Sensorische zenuwstelsel: somatosensorisch zenuwstelsel ................................................................................... 23
1.15 Somatosensorische zenuwstelsel: pijn ................................................................................................................... 23
1.16 Somatosensorisch zenuwstelsel spierspindel: Groep Ia ......................................................................................... 25
1.17 Somatosensorisch zenuwstelsel spierspindel: γ en α motor .................................................................................. 26
1.18 Somatosensorisch zenuwstelsel: Golgi peesorgaan: groep Ib................................................................................ 28
1.19 Somatosensorisch zenuwstelsel ............................................................................................................................. 29
H2: Reuk, smaak, gehoor, evenwicht ......................................................................................................................... 31
2.1 Sensorische zenuwstelsel zintuigen ......................................................................................................................... 31
2.2 Zintuigen: reuk ......................................................................................................................................................... 31
2.3 Zintuigen: smaak ................................................................................................................................................. 33
2.4 Zintuigen: gehoor ..................................................................................................................................................... 35
2.5 Zintuigen: evenwicht ................................................................................................................................................ 41
H3: Het oog (zicht)..................................................................................................................................................... 44
3.1 Ogen......................................................................................................................................................................... 44
3.2 Evolutie v/h oog ....................................................................................................................................................... 45
3.3 Ogen II...................................................................................................................................................................... 48
3.4 Zien .......................................................................................................................................................................... 48
3.5 Ogen & zien: intra-oculaire oogspieren ................................................................................................................ 50
1
, 3.6 Oog: aanpassing aan lichtintensiteit ....................................................................................................................... 51
3.7 Extra-oculaire oogspieren ........................................................................................................................................ 52
3.8 Evenwicht ................................................................................................................................................................. 53
3.9 Licht ......................................................................................................................................................................... 56
3.10 Kleurenzicht ........................................................................................................................................................... 57
3.11 Kleurenblindheid .................................................................................................................................................... 58
H4: Oog (zicht) (2) ..................................................................................................................................................... 60
4.1 Zien .......................................................................................................................................................................... 60
4.2 Kleurenzien .............................................................................................................................................................. 66
4.3 Binoculair zicht ......................................................................................................................................................... 67
4.4 Blindheid ............................................................................................................................................................. 68
4.5 Complexiteit v/d hersenen ....................................................................................................................................... 69
4.6 Hersengolven ........................................................................................................................................................... 70
4.7 Fysiologie/ psychologie raakvlakken........................................................................................................................ 71
2
, Anatomie/ fysiologie zenuwstelsel
H1: Centraal zenuwstelsel
1.1 Inleiding (begrippen)
Zenuwstelsel = het belangrijkste controlesysteem v/h menselijk lichaam, bestaande uit hersenen, ruggemerg
en een netwerk van zenuwen dat zich uitstrekt over het ganse lichaam
• Viscerale receptoren à bevinden zicht in of op de receptoren
• Somatisch receptoren à afkomstig v/h lichaamsopp.
• Receptoren à stimuli opvangen v/d omgeving en doorsturen à afferente sensorische brengen info
naar de hersenen
• In de hersenen à informatie verwerking + efferente opdrachten naar de verschillende zenuwstelsels
Pos. of neg. feedback systeem:
• Vb.: een hond komt naar je toe en je wordt bang, dan gaat er een signaal naar je hersenen worden
gestuurd zodat je uit te weggaat en als die verder naar je komt, komt er een pos. feedback systeem
dat je vertelt dat je moet lopen
• Voorbeeld:
o Een pijl en boog kosten samen €1,20. De boog kost €1 meer dan de pijl. De pijl kost… euro.
o Systeem 1 (lui systeem) zegt 20 cent maar systeem 2 (controlend systeem) zegt 10 cent.
1.1.1 Zenuwcellen
Neuroglia (CZS):
• 50% v/d massa v/d hersenen
• 10 gliale cellen per neuron
• Astrocyten = regeling v/d omgeving van neuronen
• Microglia cellen = immunologische functie
3
, • Ependymale cellen = boorden hersenholtes en ruggenmerg af en spelen een rol in de vorming van
cerebrospinaal vocht
• Oligodendrocyten = myelineschede
Neuronen (eigenlijke zenuwcellen):
• Lange levensduur
• Amitotisch (= delen niet meer)
• Cellichaam (CZS en PZS in ganglia)
• Uitlopers à dendrieten of receptieve uitlopers en axonen (lengte van mm tot m), gebundeld =
zenuwvezel omgeven door myelineschede à voortgeleiding v/d impuls: 150 m/s gemyeliniseerd en
1 m/s niet-gemyeliniseerd
• Myelineschede à schede gevormd rond alle geleiders om ervoor te zorgen dat de geleiding snel
gebeurt
Indeling naargelangen de vorm (99% zijn multipolair):
Indeling naargelangen de functie:
• Sensorische of afferente (= info naar de hersenen) neuronen (meestal unipolair)
o Sensorische receptor naar CZS
o Cellichamen in sensorische ganglia buiten CZS
• Motorische of efferente neuronen (meestal multipolair)
o Van CZS naar effectoren (spieren, klieren)
o Cellichamen in CZS
• Interneuronen (CZS, 99% v/d neuronen, multipolair)
1.1.2 Zenuwcellen en synaps
*Alle zenuwcellen maken een synaps à in het presnynaps zitten neuronen in vesicles die door kunnen
gegeven worden aan een volgende receptor (postsynaptische dendriet) en zo kan info doorgegeven worden
4
H1: Centraal zenuwstelsel ........................................................................................................................................... 3
1.1 Inleiding (begrippen) ............................................................................................................................................. 3
1.2 Evolutie zenuwstelsel: lichaamsplan .......................................................................................................................... 5
1.3 Embryologie zenuwstelsel .......................................................................................................................................... 6
1.4 Anatomie CZS: hersenen ............................................................................................................................................ 7
1.5 Anatomie CZS: ruggenmerg ..................................................................................................................................... 11
1.6 Anatomie CZS: CSV ................................................................................................................................................... 14
1.7 Voorbeeld examen vraag ..................................................................................................................................... 15
1.8 Fysiologie CZS........................................................................................................................................................... 16
1.9 Fysiologie CZS: neurotransmitters in hersenen ........................................................................................................ 17
1.10 Sensorisch zenuwstelsel ......................................................................................................................................... 18
1.11 Sensorisch zenuwstelsel: stimuli ............................................................................................................................ 19
1.12 Sensorische zenuwstelsel: stimulus-receptor-neuron ............................................................................................ 20
1.13 Somatosensorische zenuwstelsel: huid .................................................................................................................. 22
1.14 Sensorische zenuwstelsel: somatosensorisch zenuwstelsel ................................................................................... 23
1.15 Somatosensorische zenuwstelsel: pijn ................................................................................................................... 23
1.16 Somatosensorisch zenuwstelsel spierspindel: Groep Ia ......................................................................................... 25
1.17 Somatosensorisch zenuwstelsel spierspindel: γ en α motor .................................................................................. 26
1.18 Somatosensorisch zenuwstelsel: Golgi peesorgaan: groep Ib................................................................................ 28
1.19 Somatosensorisch zenuwstelsel ............................................................................................................................. 29
H2: Reuk, smaak, gehoor, evenwicht ......................................................................................................................... 31
2.1 Sensorische zenuwstelsel zintuigen ......................................................................................................................... 31
2.2 Zintuigen: reuk ......................................................................................................................................................... 31
2.3 Zintuigen: smaak ................................................................................................................................................. 33
2.4 Zintuigen: gehoor ..................................................................................................................................................... 35
2.5 Zintuigen: evenwicht ................................................................................................................................................ 41
H3: Het oog (zicht)..................................................................................................................................................... 44
3.1 Ogen......................................................................................................................................................................... 44
3.2 Evolutie v/h oog ....................................................................................................................................................... 45
3.3 Ogen II...................................................................................................................................................................... 48
3.4 Zien .......................................................................................................................................................................... 48
3.5 Ogen & zien: intra-oculaire oogspieren ................................................................................................................ 50
1
, 3.6 Oog: aanpassing aan lichtintensiteit ....................................................................................................................... 51
3.7 Extra-oculaire oogspieren ........................................................................................................................................ 52
3.8 Evenwicht ................................................................................................................................................................. 53
3.9 Licht ......................................................................................................................................................................... 56
3.10 Kleurenzicht ........................................................................................................................................................... 57
3.11 Kleurenblindheid .................................................................................................................................................... 58
H4: Oog (zicht) (2) ..................................................................................................................................................... 60
4.1 Zien .......................................................................................................................................................................... 60
4.2 Kleurenzien .............................................................................................................................................................. 66
4.3 Binoculair zicht ......................................................................................................................................................... 67
4.4 Blindheid ............................................................................................................................................................. 68
4.5 Complexiteit v/d hersenen ....................................................................................................................................... 69
4.6 Hersengolven ........................................................................................................................................................... 70
4.7 Fysiologie/ psychologie raakvlakken........................................................................................................................ 71
2
, Anatomie/ fysiologie zenuwstelsel
H1: Centraal zenuwstelsel
1.1 Inleiding (begrippen)
Zenuwstelsel = het belangrijkste controlesysteem v/h menselijk lichaam, bestaande uit hersenen, ruggemerg
en een netwerk van zenuwen dat zich uitstrekt over het ganse lichaam
• Viscerale receptoren à bevinden zicht in of op de receptoren
• Somatisch receptoren à afkomstig v/h lichaamsopp.
• Receptoren à stimuli opvangen v/d omgeving en doorsturen à afferente sensorische brengen info
naar de hersenen
• In de hersenen à informatie verwerking + efferente opdrachten naar de verschillende zenuwstelsels
Pos. of neg. feedback systeem:
• Vb.: een hond komt naar je toe en je wordt bang, dan gaat er een signaal naar je hersenen worden
gestuurd zodat je uit te weggaat en als die verder naar je komt, komt er een pos. feedback systeem
dat je vertelt dat je moet lopen
• Voorbeeld:
o Een pijl en boog kosten samen €1,20. De boog kost €1 meer dan de pijl. De pijl kost… euro.
o Systeem 1 (lui systeem) zegt 20 cent maar systeem 2 (controlend systeem) zegt 10 cent.
1.1.1 Zenuwcellen
Neuroglia (CZS):
• 50% v/d massa v/d hersenen
• 10 gliale cellen per neuron
• Astrocyten = regeling v/d omgeving van neuronen
• Microglia cellen = immunologische functie
3
, • Ependymale cellen = boorden hersenholtes en ruggenmerg af en spelen een rol in de vorming van
cerebrospinaal vocht
• Oligodendrocyten = myelineschede
Neuronen (eigenlijke zenuwcellen):
• Lange levensduur
• Amitotisch (= delen niet meer)
• Cellichaam (CZS en PZS in ganglia)
• Uitlopers à dendrieten of receptieve uitlopers en axonen (lengte van mm tot m), gebundeld =
zenuwvezel omgeven door myelineschede à voortgeleiding v/d impuls: 150 m/s gemyeliniseerd en
1 m/s niet-gemyeliniseerd
• Myelineschede à schede gevormd rond alle geleiders om ervoor te zorgen dat de geleiding snel
gebeurt
Indeling naargelangen de vorm (99% zijn multipolair):
Indeling naargelangen de functie:
• Sensorische of afferente (= info naar de hersenen) neuronen (meestal unipolair)
o Sensorische receptor naar CZS
o Cellichamen in sensorische ganglia buiten CZS
• Motorische of efferente neuronen (meestal multipolair)
o Van CZS naar effectoren (spieren, klieren)
o Cellichamen in CZS
• Interneuronen (CZS, 99% v/d neuronen, multipolair)
1.1.2 Zenuwcellen en synaps
*Alle zenuwcellen maken een synaps à in het presnynaps zitten neuronen in vesicles die door kunnen
gegeven worden aan een volgende receptor (postsynaptische dendriet) en zo kan info doorgegeven worden
4
