Communicatie, misinformatie en weerstand
Inhoudsopgave
Communicatie, misinformatie en weerstand ............................................................................1
Hoorcollege 1: prebunking – inoculation theory and interventions..........................................2
Hoorcollege 2: ................................................................................................................... 18
Hoorcollege 3 .................................................................................................................... 30
Hoorcollege 4 .................................................................................................................... 42
Hoorcollege 5 .................................................................................................................... 53
Hoorcollege 6 .................................................................................................................... 61
1
,Hoorcollege 1: prebunking – inoculation theory and interventions
Programma
- Block 1: Publieke Communicatie
- Block 2: Persoonlijke Communicatie - Hoe reageer ik op misinformatie in een
interpersoonlijke context?
- Individuele opdracht kun je beginnen na periode 1 (als je een idee hebt van alle
interventies die mogelijk zijn).
Misinformatie over gezondheid
Kernvraag misinformatie: does it do anything? What happens when people are exposed to
misinformation? It is something we can find in the real world? Is it relevant?
Voorbeeld: e-sigarettenmerk drijft de spot met waarschuwingslabels voor tabakscontrole.
- Achtergrond: Het is wettelijk verplicht om een waarschuwingslabel toe te voegen op
tabaksproducten. E-sigarettenmerk blu voegt [naast deze verplichte labels] hun eigen
labels toe, zoals “Important: Contains Flavour” → ze kunnen de wet niet vermijden, maar
hier wel de spot mee drijven/grapjes over maken.
- Onderzoek: wat gebeurt er als ze dit doen? Hoeveel onthouden mensen de
gezondheidsrisico’s? In het onderzoek van Keller-Hamilton et al (2019) kreeg één groep
een label [van blu] te zien met de officiële waarschuwing én een grapje, en één groep
alleen de officiële waarschuwing.
- Resultaten: de groep met alleen de officiële waarschuwing, onthield vooral dat nicotine
ongezond en verslavend is; terwijl de groep met de officiële waarschuwing en het grapje
afgeleid waren en minder aandacht besteedde aan de waarschuwing.
- Conclusie: blootstelling aan misinformatie betekent dat ze je kunnen misleiden en
afleiden van de feiten.
2
,Voorbeeld: ‘Health halo’ – natuurlijk, biologisch, en zonder toevoegingen.
• Achtergrond: het halo-effect is het creëren van een ‘health halo’ rondom een product
dat eigenlijk ongezond is en de indruk wekken dat een bepaald voedingsmiddel goed
voor je is (bijv. door gebruik te maken van de ‘aarde’ en ‘additive-free’).
• Onderzoek: Byron et al (2016) vroegen aan mensen of het sigarettenmerk American
Spirit gezonder was dan andere merken (survey). Gratale et al (2018) onderzochten de
invloed van American Spirit advertenties op de attitudes en intenties van de consument
(experiment).
• Resultaten: deelnemers beschouwden American Spirit sigaretten als minder schadelijk
dan andere sigaretten, hoewel de advertentie disclaimers bevatte waarin expliciet werd
gesteld dat deze sigaretten niet veiliger zijn (Byron et al, 2016). Daarbij zijn mensen
(rokers) die de American Spirit advertentie te zien krijgen meer
geneigd om dit merk te roken (Gratale, 2018).
• Conclusie: mensen hebben de neiging om zich anders te gaan
gedragen als ze blootgesteld worden aan misinformatie.
Voorbeeld: ‘Health halo’ – Fructose
3
, • Achtergrond: Danone adverteerde FruchtZwerge toetjes
met “… het enige kindermelkproduct waarin kristalsuiker
is vervangen door natuurlijk zoetheid uit fruit…”. → MAAR
fruitsuiker is niet gezonder dan normale suiker, het maakt
het product niet gezonder en er zijn geen
gezondheidsvoordelen. Door met deze woorden te
adverteren kunnen ze consument misleiden om het
product te kopen.
o In het Duits ‘Fruchtzucker (fruitsuiker)’ de gewone
term voor fructose em ‘fruit’ symboliseerd
gezondheid.
• Onderzoek: Sütterlin & Siegrist (2015) onderzochten de
invloed van het toevoegen van het woord ‘fruit’ op de attitudes van de consument. Hierbij
kreeg één groep een doos cornflakes te zien met een ‘gewone’ voedingswaardentabel
met ‘suiker’, en de andere groep kreeg dezelfde voedingswaardentabel te zien met het
woord ‘fruit suiker’.
• Resultaten: de groep met ‘fruit suiker’ vonden de cornflakes gezonder en voedzamer →
er werd een ‘health halo’ gecreëerd door het woord ‘fruit’ toe te voegen.
Voorbeeld: Is the sun to blame? Or is it sunscreen? – Toxische chemicaliën
• Achtergrond: Dr. Elizabeth Plourde gebruikt haar doktertitel om misinformatie te
verspreiden over zonnebrandcrème (ook al weet ze hier niets van): “If you put on
sunscreen, you will find parts of it in your brain/testicles/etc.”.
• Onderzoek: Vraga et al (2022) onderzochten de effecten van een video over
nieuwsgeletterdheid en realtime correcties op onjuiste informatie in video’s over
zonnebrandcrème en huidkanker: wat als we mensen blootstellen aan misinformatie
over zonnebrandcrème? En de interviews van Dr. Plourde?
• Resultaten: misinformatie beïnvloedde overtuigingen, maar was niet sterk genoeg om
iets te veranderen aan het gedrag (zie tabel).
4
Inhoudsopgave
Communicatie, misinformatie en weerstand ............................................................................1
Hoorcollege 1: prebunking – inoculation theory and interventions..........................................2
Hoorcollege 2: ................................................................................................................... 18
Hoorcollege 3 .................................................................................................................... 30
Hoorcollege 4 .................................................................................................................... 42
Hoorcollege 5 .................................................................................................................... 53
Hoorcollege 6 .................................................................................................................... 61
1
,Hoorcollege 1: prebunking – inoculation theory and interventions
Programma
- Block 1: Publieke Communicatie
- Block 2: Persoonlijke Communicatie - Hoe reageer ik op misinformatie in een
interpersoonlijke context?
- Individuele opdracht kun je beginnen na periode 1 (als je een idee hebt van alle
interventies die mogelijk zijn).
Misinformatie over gezondheid
Kernvraag misinformatie: does it do anything? What happens when people are exposed to
misinformation? It is something we can find in the real world? Is it relevant?
Voorbeeld: e-sigarettenmerk drijft de spot met waarschuwingslabels voor tabakscontrole.
- Achtergrond: Het is wettelijk verplicht om een waarschuwingslabel toe te voegen op
tabaksproducten. E-sigarettenmerk blu voegt [naast deze verplichte labels] hun eigen
labels toe, zoals “Important: Contains Flavour” → ze kunnen de wet niet vermijden, maar
hier wel de spot mee drijven/grapjes over maken.
- Onderzoek: wat gebeurt er als ze dit doen? Hoeveel onthouden mensen de
gezondheidsrisico’s? In het onderzoek van Keller-Hamilton et al (2019) kreeg één groep
een label [van blu] te zien met de officiële waarschuwing én een grapje, en één groep
alleen de officiële waarschuwing.
- Resultaten: de groep met alleen de officiële waarschuwing, onthield vooral dat nicotine
ongezond en verslavend is; terwijl de groep met de officiële waarschuwing en het grapje
afgeleid waren en minder aandacht besteedde aan de waarschuwing.
- Conclusie: blootstelling aan misinformatie betekent dat ze je kunnen misleiden en
afleiden van de feiten.
2
,Voorbeeld: ‘Health halo’ – natuurlijk, biologisch, en zonder toevoegingen.
• Achtergrond: het halo-effect is het creëren van een ‘health halo’ rondom een product
dat eigenlijk ongezond is en de indruk wekken dat een bepaald voedingsmiddel goed
voor je is (bijv. door gebruik te maken van de ‘aarde’ en ‘additive-free’).
• Onderzoek: Byron et al (2016) vroegen aan mensen of het sigarettenmerk American
Spirit gezonder was dan andere merken (survey). Gratale et al (2018) onderzochten de
invloed van American Spirit advertenties op de attitudes en intenties van de consument
(experiment).
• Resultaten: deelnemers beschouwden American Spirit sigaretten als minder schadelijk
dan andere sigaretten, hoewel de advertentie disclaimers bevatte waarin expliciet werd
gesteld dat deze sigaretten niet veiliger zijn (Byron et al, 2016). Daarbij zijn mensen
(rokers) die de American Spirit advertentie te zien krijgen meer
geneigd om dit merk te roken (Gratale, 2018).
• Conclusie: mensen hebben de neiging om zich anders te gaan
gedragen als ze blootgesteld worden aan misinformatie.
Voorbeeld: ‘Health halo’ – Fructose
3
, • Achtergrond: Danone adverteerde FruchtZwerge toetjes
met “… het enige kindermelkproduct waarin kristalsuiker
is vervangen door natuurlijk zoetheid uit fruit…”. → MAAR
fruitsuiker is niet gezonder dan normale suiker, het maakt
het product niet gezonder en er zijn geen
gezondheidsvoordelen. Door met deze woorden te
adverteren kunnen ze consument misleiden om het
product te kopen.
o In het Duits ‘Fruchtzucker (fruitsuiker)’ de gewone
term voor fructose em ‘fruit’ symboliseerd
gezondheid.
• Onderzoek: Sütterlin & Siegrist (2015) onderzochten de
invloed van het toevoegen van het woord ‘fruit’ op de attitudes van de consument. Hierbij
kreeg één groep een doos cornflakes te zien met een ‘gewone’ voedingswaardentabel
met ‘suiker’, en de andere groep kreeg dezelfde voedingswaardentabel te zien met het
woord ‘fruit suiker’.
• Resultaten: de groep met ‘fruit suiker’ vonden de cornflakes gezonder en voedzamer →
er werd een ‘health halo’ gecreëerd door het woord ‘fruit’ toe te voegen.
Voorbeeld: Is the sun to blame? Or is it sunscreen? – Toxische chemicaliën
• Achtergrond: Dr. Elizabeth Plourde gebruikt haar doktertitel om misinformatie te
verspreiden over zonnebrandcrème (ook al weet ze hier niets van): “If you put on
sunscreen, you will find parts of it in your brain/testicles/etc.”.
• Onderzoek: Vraga et al (2022) onderzochten de effecten van een video over
nieuwsgeletterdheid en realtime correcties op onjuiste informatie in video’s over
zonnebrandcrème en huidkanker: wat als we mensen blootstellen aan misinformatie
over zonnebrandcrème? En de interviews van Dr. Plourde?
• Resultaten: misinformatie beïnvloedde overtuigingen, maar was niet sterk genoeg om
iets te veranderen aan het gedrag (zie tabel).
4
