Literatuur Casusbeschrijving
Inhoudsopgave
NVO Richtlijn Casusbeschrijving, (2023). ....................................................................................... 3
1. Vraagstelling en Klachtanalyse ..................................................................................................... 3
1a. Personalia ............................................................................................................................. 3
1b. Klacht en hulpvraag in dialoog met kind/cliëntsysteem ........................................................ 3
1c. Afstemming van verwachtingen en diagnostisch scenario .................................................... 4
2. Probleemanalyse ......................................................................................................................... 5
2a. Beschrijving en clustering van problemen ................................................................................ 5
2b. Risico- en protectieve factoren ............................................................................................. 5
2c. Ernsttaxatie en aansluiting klacht- en probleemanalyse ...................................................... 6
2d. Reflectie op hulpvragen ........................................................................................................ 6
3. Diagnostisch Perspectief .............................................................................................................. 7
3a. Hypothesevorming................................................................................................................ 7
3b. Theoretische verantwoording met literatuur ......................................................................... 7
3c. Onderbouwing naar individuele casus .................................................................................. 7
3d. Operationalisatie in onderzoekshypothesen ........................................................................ 7
4. Toetsing ....................................................................................................................................... 8
4a. Instrumenten ......................................................................................................................... 8
4b. Criteria ................................................................................................................................... 9
4c. Resultaten ............................................................................................................................ 10
5. Diagnostische Conclusie.............................................................................................................11
5a. Samenvatting en integratie van onderzoeksresultaten ............................................................ 11
5b. Aansluiting bij klacht en vraagstelling..................................................................................... 11
5c. Aansluiting bij gewenste verandering ..................................................................................... 11
6. Interventieperspectief .................................................................................................................12
6a. Theorie en referentie ............................................................................................................. 12
6b. Onderbouwing en uitleg ........................................................................................................ 12
6c. Gewenste doelen en verandering, betrokkenheid cliëntsysteem ............................................. 12
7. Planning van interventies .............................................................................................................14
7a Doelen — in termen van verbeterd functioneren van het cliëntsysteem .................................... 14
7b Hulpverleningswijze: inhoud, werkwijze en organisatie ............................................................ 14
7c Planning van de evaluatie ....................................................................................................... 14
8. Uitvoering van interventies en bijstelling .......................................................................................15
8a Feitelijk verloop van 7b en 7c (wat te beschrijven).................................................................... 15
8b Aanpassingen in planning en argumenten ............................................................................... 15
8c Veranderingen bij cliënt/cliëntsysteem ................................................................................... 15
9. Evaluatie van de behandeling ......................................................................................................16
9a Evaluatie van e[ecten en beoordeling van behaalde doelstellingen.......................................... 16
9b Verklaring van e[ect of het uitblijven daarvan ......................................................................... 16
9c Evaluatie tevredenheid en vervolg........................................................................................... 16
1
, 10. Reflectie ...................................................................................................................................17
10a Reflectie op de casus ........................................................................................................... 17
10b Reflectie op de gevolgde werkwijze ....................................................................................... 17
10c Reflectie op het eigen leerproces (erg belangrijk) ................................................................... 17
Algemene aandachtspunten bij het schrijven van een casusverslag ..................................................18
Voorbeeldverslag ........................................................................................................................ 19
Kennisclips ................................................................................................................................. 21
Kennisclip 1: HGD versus diagnostische cyclus ................................................................................21
Kennisclip 2: klachtanalyse .............................................................................................................22
Kennisclip 3: probleemanalyse........................................................................................................24
Kennisclip 4: diagnostisch perspectief .............................................................................................27
Kennisclip 5: toetsing ......................................................................................................................29
Kennisclip 6: diagnostische conclusie/ integratief beeld ...................................................................31
Kennisclip 7: adviesgesprek ............................................................................................................33
Kennisclip 8: interventieperspectief .................................................................................................34
Kennisclip 9: planning, uitvoering en eveluatie van interventies .........................................................35
Kennisclip 10: reflectie....................................................................................................................38
De Bruyne t al. (2003). De Diagnostische Cyclus: Een Praktijkleer (9e druk, ed.). Acco ..................... 40
H3: De diagnostische cyclus ...........................................................................................................40
H4: De aanmelding .........................................................................................................................53
H5: Klachtanalyse ..........................................................................................................................70
H7: Probleemanalyse .....................................................................................................................82
H8: Verklaringsanalyse ................................................................................................................. 102
H9 Indicatieanalyse ...................................................................................................................... 126
H10: Advisering in de Diagnostische Cyclus ................................................................................... 132
Pameijer, N. K., & Van Beukering, J. T. E., (2015). Handelingsgerichte Diagnostiek in het Onderwijs:
Een Praktijkmodel voor Diagnostiek en Advisering (3e druk, ed.). Acco. ........................................ 137
H4: Intakefase .............................................................................................................................. 138
H5: Strategiefase .......................................................................................................................... 150
H6: Onderzoeksfase ..................................................................................................................... 168
H7: Integratie- en Aanbevelingsfase; 7.1 t/m 7.4, en 7.8 .................................................................. 182
H8: Adviesfase ............................................................................................................................. 194
Download I.1 “Formulieren bij de fasen van HGD” .......................................................................... 202
Download 5.7 “Voorbeelden van hypothesen en de Checklist Richtlijnen Hypothesen” .................... 220
2
,NVO Richtlijn Casusbeschrijving, (2023).
1. Vraagstelling en Klachtanalyse
1a. Personalia
Doel: schets van de persoon en zijn/haar context.
Vermeld:
• Algemene gegevens: gefingeerde naam/initiaal, leeftijd, geslacht.
• School/opleiding en huidige gezinssamenstelling.
• Verblijf- en opvoedingssituatie (bijv. thuis, instelling, pleeggezin).
• Etnische/culturele achtergrond en belangrijke opvoeders.
• Medische informatie: eventuele medicatie of diagnoses.
• Gezagssituatie: bij wie ligt het ouderlijk gezag?
• Hulpverleningssetting: bv. specialistische GGz, jeugdzorg, school voor SBO, enz.
• Bijzonderheden in gezin en omgeving die relevant zijn voor de context van de
cliënt.
Dit kan in een schema of in lopende tekst.
1b. Klacht en hulpvraag in dialoog met kind/cliëntsysteem
Doel: beschrijven van de reden van aanmelding, de klacht en de beleving van het
probleem. Het gaat om de subjectieve beleving van problemen
Stap 1: Reden van aanmelding
• Wie meldt aan? (ouder, school, jeugdarts, cliënt zelf)
• Wat is de directe aanleiding?
Stap 2: Klachtanalyse
• Beschrijf het probleem zoals ervaren door de cliënt/het systeem.
• Gebruik informatie uit intakegesprekken.
• Benoem verschillen in beleving tussen betrokkenen (ouders, leerkracht, kind).
• Vermeld bron van informatie (van wie komt welk perspectief?).
• Noteer of het kind zelf aanwezig was bij de intake.
Stap 3: Gedragsbeschrijving
• Concreet en feitelijk: wat is het probleemgedrag, in welke situaties, hoe vaak, sinds
wanneer?
• Wie zijn erbij betrokken?
• Hoe reageert de omgeving?
• Zijn er positieve consequenties voor het kind bij dit gedrag (ontwijkgedrag,
aandacht, etc.)?
3
, Stap 4: Formuleer hulpvragen
• In de bewoordingen van de cliënt.
• Sluit aan op de klachten.
• Zowel expliciete als impliciete hulpvragen benoemen.
• Voorbeelden:
o “Wat is er met mijn kind aan de hand?”
o “Hoe kan ik mijn kind helpen om weer naar school te durven?”
o “Heeft mijn kind autisme?”
1c. Afstemming van verwachtingen en diagnostisch scenario
Doel: verkennen van de visies en verwachtingen van het cliëntsysteem en bepalen van
het diagnostisch plan.
Inhoud:
• Wat zijn de wensen, verwachtingen en verklaringen (attributies) van
cliënt/ouders/leerkracht?
• Ervaringen met eerdere hulpverlening.
• Wat ziet men zelf als mogelijke oplossing of wat juist niet?
Vervolg:
• Formuleer samen met het cliëntsysteem de hulpvragen, en label deze:
o Onderkennend: wat is er aan de hand? (type probleem/stoornis)
o Verklarend: waarom is dit probleem er en wat houdt het in stand?
o Indicerend (veranderingsgericht): hoe kan de cliënt het best geholpen
worden?
Belangrijk:
• Check of de setting geschikt is om deze vragen te beantwoorden.
• Indien niet (bijv. school kan geen DSM-diagnostiek uitvoeren): benoem wat wel
onderzocht kan worden (bijv. interacties, gedragscontext).
• Niet alle hulpvragen die hier geformuleerd zijn hoeven direct onderzocht te worden;
de definitieve selectie volgt later in de probleemanalyse.
4
Inhoudsopgave
NVO Richtlijn Casusbeschrijving, (2023). ....................................................................................... 3
1. Vraagstelling en Klachtanalyse ..................................................................................................... 3
1a. Personalia ............................................................................................................................. 3
1b. Klacht en hulpvraag in dialoog met kind/cliëntsysteem ........................................................ 3
1c. Afstemming van verwachtingen en diagnostisch scenario .................................................... 4
2. Probleemanalyse ......................................................................................................................... 5
2a. Beschrijving en clustering van problemen ................................................................................ 5
2b. Risico- en protectieve factoren ............................................................................................. 5
2c. Ernsttaxatie en aansluiting klacht- en probleemanalyse ...................................................... 6
2d. Reflectie op hulpvragen ........................................................................................................ 6
3. Diagnostisch Perspectief .............................................................................................................. 7
3a. Hypothesevorming................................................................................................................ 7
3b. Theoretische verantwoording met literatuur ......................................................................... 7
3c. Onderbouwing naar individuele casus .................................................................................. 7
3d. Operationalisatie in onderzoekshypothesen ........................................................................ 7
4. Toetsing ....................................................................................................................................... 8
4a. Instrumenten ......................................................................................................................... 8
4b. Criteria ................................................................................................................................... 9
4c. Resultaten ............................................................................................................................ 10
5. Diagnostische Conclusie.............................................................................................................11
5a. Samenvatting en integratie van onderzoeksresultaten ............................................................ 11
5b. Aansluiting bij klacht en vraagstelling..................................................................................... 11
5c. Aansluiting bij gewenste verandering ..................................................................................... 11
6. Interventieperspectief .................................................................................................................12
6a. Theorie en referentie ............................................................................................................. 12
6b. Onderbouwing en uitleg ........................................................................................................ 12
6c. Gewenste doelen en verandering, betrokkenheid cliëntsysteem ............................................. 12
7. Planning van interventies .............................................................................................................14
7a Doelen — in termen van verbeterd functioneren van het cliëntsysteem .................................... 14
7b Hulpverleningswijze: inhoud, werkwijze en organisatie ............................................................ 14
7c Planning van de evaluatie ....................................................................................................... 14
8. Uitvoering van interventies en bijstelling .......................................................................................15
8a Feitelijk verloop van 7b en 7c (wat te beschrijven).................................................................... 15
8b Aanpassingen in planning en argumenten ............................................................................... 15
8c Veranderingen bij cliënt/cliëntsysteem ................................................................................... 15
9. Evaluatie van de behandeling ......................................................................................................16
9a Evaluatie van e[ecten en beoordeling van behaalde doelstellingen.......................................... 16
9b Verklaring van e[ect of het uitblijven daarvan ......................................................................... 16
9c Evaluatie tevredenheid en vervolg........................................................................................... 16
1
, 10. Reflectie ...................................................................................................................................17
10a Reflectie op de casus ........................................................................................................... 17
10b Reflectie op de gevolgde werkwijze ....................................................................................... 17
10c Reflectie op het eigen leerproces (erg belangrijk) ................................................................... 17
Algemene aandachtspunten bij het schrijven van een casusverslag ..................................................18
Voorbeeldverslag ........................................................................................................................ 19
Kennisclips ................................................................................................................................. 21
Kennisclip 1: HGD versus diagnostische cyclus ................................................................................21
Kennisclip 2: klachtanalyse .............................................................................................................22
Kennisclip 3: probleemanalyse........................................................................................................24
Kennisclip 4: diagnostisch perspectief .............................................................................................27
Kennisclip 5: toetsing ......................................................................................................................29
Kennisclip 6: diagnostische conclusie/ integratief beeld ...................................................................31
Kennisclip 7: adviesgesprek ............................................................................................................33
Kennisclip 8: interventieperspectief .................................................................................................34
Kennisclip 9: planning, uitvoering en eveluatie van interventies .........................................................35
Kennisclip 10: reflectie....................................................................................................................38
De Bruyne t al. (2003). De Diagnostische Cyclus: Een Praktijkleer (9e druk, ed.). Acco ..................... 40
H3: De diagnostische cyclus ...........................................................................................................40
H4: De aanmelding .........................................................................................................................53
H5: Klachtanalyse ..........................................................................................................................70
H7: Probleemanalyse .....................................................................................................................82
H8: Verklaringsanalyse ................................................................................................................. 102
H9 Indicatieanalyse ...................................................................................................................... 126
H10: Advisering in de Diagnostische Cyclus ................................................................................... 132
Pameijer, N. K., & Van Beukering, J. T. E., (2015). Handelingsgerichte Diagnostiek in het Onderwijs:
Een Praktijkmodel voor Diagnostiek en Advisering (3e druk, ed.). Acco. ........................................ 137
H4: Intakefase .............................................................................................................................. 138
H5: Strategiefase .......................................................................................................................... 150
H6: Onderzoeksfase ..................................................................................................................... 168
H7: Integratie- en Aanbevelingsfase; 7.1 t/m 7.4, en 7.8 .................................................................. 182
H8: Adviesfase ............................................................................................................................. 194
Download I.1 “Formulieren bij de fasen van HGD” .......................................................................... 202
Download 5.7 “Voorbeelden van hypothesen en de Checklist Richtlijnen Hypothesen” .................... 220
2
,NVO Richtlijn Casusbeschrijving, (2023).
1. Vraagstelling en Klachtanalyse
1a. Personalia
Doel: schets van de persoon en zijn/haar context.
Vermeld:
• Algemene gegevens: gefingeerde naam/initiaal, leeftijd, geslacht.
• School/opleiding en huidige gezinssamenstelling.
• Verblijf- en opvoedingssituatie (bijv. thuis, instelling, pleeggezin).
• Etnische/culturele achtergrond en belangrijke opvoeders.
• Medische informatie: eventuele medicatie of diagnoses.
• Gezagssituatie: bij wie ligt het ouderlijk gezag?
• Hulpverleningssetting: bv. specialistische GGz, jeugdzorg, school voor SBO, enz.
• Bijzonderheden in gezin en omgeving die relevant zijn voor de context van de
cliënt.
Dit kan in een schema of in lopende tekst.
1b. Klacht en hulpvraag in dialoog met kind/cliëntsysteem
Doel: beschrijven van de reden van aanmelding, de klacht en de beleving van het
probleem. Het gaat om de subjectieve beleving van problemen
Stap 1: Reden van aanmelding
• Wie meldt aan? (ouder, school, jeugdarts, cliënt zelf)
• Wat is de directe aanleiding?
Stap 2: Klachtanalyse
• Beschrijf het probleem zoals ervaren door de cliënt/het systeem.
• Gebruik informatie uit intakegesprekken.
• Benoem verschillen in beleving tussen betrokkenen (ouders, leerkracht, kind).
• Vermeld bron van informatie (van wie komt welk perspectief?).
• Noteer of het kind zelf aanwezig was bij de intake.
Stap 3: Gedragsbeschrijving
• Concreet en feitelijk: wat is het probleemgedrag, in welke situaties, hoe vaak, sinds
wanneer?
• Wie zijn erbij betrokken?
• Hoe reageert de omgeving?
• Zijn er positieve consequenties voor het kind bij dit gedrag (ontwijkgedrag,
aandacht, etc.)?
3
, Stap 4: Formuleer hulpvragen
• In de bewoordingen van de cliënt.
• Sluit aan op de klachten.
• Zowel expliciete als impliciete hulpvragen benoemen.
• Voorbeelden:
o “Wat is er met mijn kind aan de hand?”
o “Hoe kan ik mijn kind helpen om weer naar school te durven?”
o “Heeft mijn kind autisme?”
1c. Afstemming van verwachtingen en diagnostisch scenario
Doel: verkennen van de visies en verwachtingen van het cliëntsysteem en bepalen van
het diagnostisch plan.
Inhoud:
• Wat zijn de wensen, verwachtingen en verklaringen (attributies) van
cliënt/ouders/leerkracht?
• Ervaringen met eerdere hulpverlening.
• Wat ziet men zelf als mogelijke oplossing of wat juist niet?
Vervolg:
• Formuleer samen met het cliëntsysteem de hulpvragen, en label deze:
o Onderkennend: wat is er aan de hand? (type probleem/stoornis)
o Verklarend: waarom is dit probleem er en wat houdt het in stand?
o Indicerend (veranderingsgericht): hoe kan de cliënt het best geholpen
worden?
Belangrijk:
• Check of de setting geschikt is om deze vragen te beantwoorden.
• Indien niet (bijv. school kan geen DSM-diagnostiek uitvoeren): benoem wat wel
onderzocht kan worden (bijv. interacties, gedragscontext).
• Niet alle hulpvragen die hier geformuleerd zijn hoeven direct onderzocht te worden;
de definitieve selectie volgt later in de probleemanalyse.
4
