Media en Journalistiek College (1-7)
L.M.A. H
2025-2026
Vrije Universiteit Amsterdam
, 1
Inhoudsopgave
Media en Journalistiek College (1-7).................................................................................... 0
Media en Journalistiek College 1....................................................................................... 2
Hoofdstuk 1 Journalistieke Cultuur in Nederland......................................................... 7
Hoofdstuk 10 Journalistieke Cultuur in Nederland....................................................... 9
Media en Journalistiek College 2..................................................................................... 12
Hoofdstuk 15 Journalistieke Cultuur in Nederland..................................................... 16
"Non-News Websites Expose People to More Political Content Than News Websites:
Evidence from Browsing Data in Three Countries" Wojcieszak................................. 19
"‘Checking’ and googling: Stages of news consumption among young adults" door
Antunovic et al. (2016)............................................................................................... 22
Media en Journalistiek College 3..................................................................................... 25
Hoofdstuk 6 Journalistieke Cultuur in Nederland....................................................... 28
Hoofdstuk 8 Journalistieke Cultuur in Nederland....................................................... 30
"Accountability in Journalism" door Susanne Fengler................................................ 32
Media en Journalistiek College 4..................................................................................... 35
"Defining 'Fake News': A typology of scholarly definitions" door Tandoc Jr., Lim, en
Ling (2018)................................................................................................................. 40
"Fake news as a two-dimensional phenomenon: a framework and research agenda"
door Egelhofer en Lecheler (2019).............................................................................43
Media en Journalistiek College 5..................................................................................... 46
Hoofdstuk 16 Journalistieke Cultuur in Nederland..................................................... 54
Hoofdstuk 18 Journalistieke Cultuur in Nederland..................................................... 57
"This Is What the News Won’t Show You: YouTube Creators and the Reactionary
Politics of Micro-celebrity" door Rebecca Lewis (2020)............................................. 61
Media en Journalistiek College 6..................................................................................... 64
"The Rise of Social Journalism: An Explorative Case Study of a Youth-oriented
Instagram News Account" door Jonathan Hendrickx (2023)......................................71
"The TikTok news challenge: The influence of the news organization on the editorial
decision-making of TikTok editors" (Verstappen & Opgenhaffen, 2025).................... 74
Media en Journalistiek College 7 (responsie).................................................................. 77
Key definities.................................................................................................................... 79
Alle rijtjes en opsommingen............................................................................................. 82
, 2
Media en Journalistiek College 1
De media veranderd, 5 jaar geleden was het anders, maar toch is het lastig om aan te
duiden wat er echt veranderd is. Maakt het uit of iets op een website staat of in een krant?
Waar ligt de grens?
De journalistiek wetenschap kan worden onderverdeeld in drie benaderingen: productie,
inhoud, gebruik:
Productie → hoe komt de media tot stand: Journalisten zijn vatbaar voor wedstrijden,
weddenschappen over wie beter gepubliceerd worden. (het boord met live informatie over
de publicatie) → klinkt als een soort performance based publiceren wat problematisch kan
zijn → (performance paradox)
Inhoud van journalistiek in de vormen van (mis)informatie, wat vorm context bevat de
informatie die je ziet.
Gebruik kijkt naar de output van bijvoorbeeld de clicks en interacties met mediavormen,
voornamelijk afkomstig uit surveys en data.
Gebruik van bepaalde metaforen doet het misschien beter dan andere, verschillende koppen
voor verschillende gebruikers (algoritmes). (dit kon vroeger nog niet) Beide zijn dus
veranderingen in de media in de afgelopen tijd.
Continuïteit → Journalistiek als platform om over
maatschappelijke relevante onderwerpen te informeren
en een mening te vormen (en de politiek te controleren)
Driehoek van Journalistiek naar politiek naar publiek en
terug. (Checks and balances naar elkaar) →
Continuïteit en verandering → vier periodes
(1) Opbouw van een professionele standaard
(1850-1918)
De industriële revolutie maakt massaproductie van
kranten mogelijk; de pers groeit uit tot een massamedium.
De liberale vooruitgangsidealen → Journalistiek moest op een onpartijdige wijze de politiek
volgen om het publiek te voorzien van informatie om actief burgerschap mogelijk te maken.
(waakhond) (De grondwet was geschreven, er was nu een overheid en geen almachtige
monarch meer)
Angelsaksische benadering → de smaak van van het publiek werd richtinggevend voor de
vorm en inhoud van de journalistiek (dit kwam overwaaien vanuit de UK en VS), kranten
werden commerciëler. (Dit naast het fungeren als waakhond tegenover de politiek)
Franse benadering → legt de nadruk op een meer subjectieve en geëngageerde manier van
verslaggeving. Journalisten die deze benadering volgen, zien hun werk als een
quasi-literaire en sterk gepolitiseerde vorm van burgerschap. Zij beschouwen journalistiek
niet als een neutrale doorgeefluik van feiten, maar als een middel om actief deel te nemen
aan het publieke en politieke debat. Journalistiek wordt daarmee een expressieve praktijk,
waarin de journalist zijn of haar eigen visie en interpretatie mag laten doorklinken, in plaats
van strikt te streven naar objectiviteit of onpartijdigheid.
De ontwikkeling van professionele, gestandaardiseerde routines en conventies in de
journalistiek:
, 3
1. Hoor en wederhoor → altijd beide partijen aan het woord laten.
2. Feiten checken → verificatie van informatie vóór publicatie.
3. Scheiden van nieuws en commentaar → feitelijke berichtgeving gescheiden van
opinie/duiding.
4. Afstand bewaren tot bronnen → onafhankelijkheid benadrukken.
5. Standaardvormen schrijven:
- Omgekeerde piramide → belangrijkste info bovenaan, details verderop.
- Meer persoonlijke stijlen zoals reportage, analyse en column → maken
nieuws aantrekkelijker en gevarieerder.
Journalistiek werd dus meer een maatschappelijke taak (informeren naar burgers)
(2) Politiek maatschappelijke sturing (1918-1960)
Na WO I → Nederland raakt sterk verzuild: samenleving verdeeld in blokken (katholiek,
protestants, socialistisch, liberaal). Elk van die groepen had eigen kranten. Journalistiek
functioneerde dus vooral als spreekbuis van een zuil: kranten bevestigden de standpunten
van hun achterban. (loyaliteit naar eigen zuil stond centraal, objectiviteit minder?)
Na WO II: nadruk op sociale verantwoordelijkheid
- Journalistiek werd gezien als dienst aan de samenleving: informeren, opbouwen,
bijdragen aan democratische wederopbouw.
- Media moesten brengen wat de samenleving ten goede kwam, niet wat sensationeel
of puur commercieel aantrekkelijk was.
- Acceptatie van Pluriformiteit: Omdat de samenleving verzuild was, accepteerde men
dat er verschillende perspectieven naast elkaar konden bestaan. Kritiek was
toegestaan, maar moest opbouwend zijn en respect tonen voor de rol van andere
groepen.
- Er was een morele rem op sensationele berichtgeving (geen schandaaljournalistiek).
Onafhankelijkheid van commerciële belangen werd expliciet benadrukt: journalistiek
moest niet te koop zijn.
- Oprichting van de Journalistieke Raad van Tucht (1946): een beroepsorgaan waar
klachten over journalistiek konden worden behandeld. Dit versterkte het idee van
journalistiek als beroep met een maatschappelijke taak.
(3) Kritische autonomie (1960-1989)
Welvaartsgroei & ontzuiling: na de wederopbouw werd de samenleving opener en minder
strak georganiseerd rond zuilen.
Groeiende mediamarkt:
- Opkomst televisie (NOS, later commerciële buitenlandse zenders).
- Bloei van dagbladen: oplages stijgen, meer variatie.
- Openbreken van het omroepbestel: nieuwkomers zoals TROS en Veronica trekken
een breder en jonger publiek.
Journalistiek verwerft professionele autonomie als waakhond
- Kritische onafhankelijke macht in politiek en samenleving
- Opereren in publiek belang: nieuws gerichtheid, betrouwbaarheid,objectiviteit ,sociale
verantwoordelijkheid
Vernieuwing qua vormgeving & vertelvormen
Nieuwe vormen om drempel voor publiek zo laag mogelijk te maken (maar niet te
commercieel):
- Tijdschriften: meer beeld, human interest, service-informatie
- Meer televisie-logische vormen: actualiteitenrubrieken (Brandpunt, Achter het
Nieuws),
L.M.A. H
2025-2026
Vrije Universiteit Amsterdam
, 1
Inhoudsopgave
Media en Journalistiek College (1-7).................................................................................... 0
Media en Journalistiek College 1....................................................................................... 2
Hoofdstuk 1 Journalistieke Cultuur in Nederland......................................................... 7
Hoofdstuk 10 Journalistieke Cultuur in Nederland....................................................... 9
Media en Journalistiek College 2..................................................................................... 12
Hoofdstuk 15 Journalistieke Cultuur in Nederland..................................................... 16
"Non-News Websites Expose People to More Political Content Than News Websites:
Evidence from Browsing Data in Three Countries" Wojcieszak................................. 19
"‘Checking’ and googling: Stages of news consumption among young adults" door
Antunovic et al. (2016)............................................................................................... 22
Media en Journalistiek College 3..................................................................................... 25
Hoofdstuk 6 Journalistieke Cultuur in Nederland....................................................... 28
Hoofdstuk 8 Journalistieke Cultuur in Nederland....................................................... 30
"Accountability in Journalism" door Susanne Fengler................................................ 32
Media en Journalistiek College 4..................................................................................... 35
"Defining 'Fake News': A typology of scholarly definitions" door Tandoc Jr., Lim, en
Ling (2018)................................................................................................................. 40
"Fake news as a two-dimensional phenomenon: a framework and research agenda"
door Egelhofer en Lecheler (2019).............................................................................43
Media en Journalistiek College 5..................................................................................... 46
Hoofdstuk 16 Journalistieke Cultuur in Nederland..................................................... 54
Hoofdstuk 18 Journalistieke Cultuur in Nederland..................................................... 57
"This Is What the News Won’t Show You: YouTube Creators and the Reactionary
Politics of Micro-celebrity" door Rebecca Lewis (2020)............................................. 61
Media en Journalistiek College 6..................................................................................... 64
"The Rise of Social Journalism: An Explorative Case Study of a Youth-oriented
Instagram News Account" door Jonathan Hendrickx (2023)......................................71
"The TikTok news challenge: The influence of the news organization on the editorial
decision-making of TikTok editors" (Verstappen & Opgenhaffen, 2025).................... 74
Media en Journalistiek College 7 (responsie).................................................................. 77
Key definities.................................................................................................................... 79
Alle rijtjes en opsommingen............................................................................................. 82
, 2
Media en Journalistiek College 1
De media veranderd, 5 jaar geleden was het anders, maar toch is het lastig om aan te
duiden wat er echt veranderd is. Maakt het uit of iets op een website staat of in een krant?
Waar ligt de grens?
De journalistiek wetenschap kan worden onderverdeeld in drie benaderingen: productie,
inhoud, gebruik:
Productie → hoe komt de media tot stand: Journalisten zijn vatbaar voor wedstrijden,
weddenschappen over wie beter gepubliceerd worden. (het boord met live informatie over
de publicatie) → klinkt als een soort performance based publiceren wat problematisch kan
zijn → (performance paradox)
Inhoud van journalistiek in de vormen van (mis)informatie, wat vorm context bevat de
informatie die je ziet.
Gebruik kijkt naar de output van bijvoorbeeld de clicks en interacties met mediavormen,
voornamelijk afkomstig uit surveys en data.
Gebruik van bepaalde metaforen doet het misschien beter dan andere, verschillende koppen
voor verschillende gebruikers (algoritmes). (dit kon vroeger nog niet) Beide zijn dus
veranderingen in de media in de afgelopen tijd.
Continuïteit → Journalistiek als platform om over
maatschappelijke relevante onderwerpen te informeren
en een mening te vormen (en de politiek te controleren)
Driehoek van Journalistiek naar politiek naar publiek en
terug. (Checks and balances naar elkaar) →
Continuïteit en verandering → vier periodes
(1) Opbouw van een professionele standaard
(1850-1918)
De industriële revolutie maakt massaproductie van
kranten mogelijk; de pers groeit uit tot een massamedium.
De liberale vooruitgangsidealen → Journalistiek moest op een onpartijdige wijze de politiek
volgen om het publiek te voorzien van informatie om actief burgerschap mogelijk te maken.
(waakhond) (De grondwet was geschreven, er was nu een overheid en geen almachtige
monarch meer)
Angelsaksische benadering → de smaak van van het publiek werd richtinggevend voor de
vorm en inhoud van de journalistiek (dit kwam overwaaien vanuit de UK en VS), kranten
werden commerciëler. (Dit naast het fungeren als waakhond tegenover de politiek)
Franse benadering → legt de nadruk op een meer subjectieve en geëngageerde manier van
verslaggeving. Journalisten die deze benadering volgen, zien hun werk als een
quasi-literaire en sterk gepolitiseerde vorm van burgerschap. Zij beschouwen journalistiek
niet als een neutrale doorgeefluik van feiten, maar als een middel om actief deel te nemen
aan het publieke en politieke debat. Journalistiek wordt daarmee een expressieve praktijk,
waarin de journalist zijn of haar eigen visie en interpretatie mag laten doorklinken, in plaats
van strikt te streven naar objectiviteit of onpartijdigheid.
De ontwikkeling van professionele, gestandaardiseerde routines en conventies in de
journalistiek:
, 3
1. Hoor en wederhoor → altijd beide partijen aan het woord laten.
2. Feiten checken → verificatie van informatie vóór publicatie.
3. Scheiden van nieuws en commentaar → feitelijke berichtgeving gescheiden van
opinie/duiding.
4. Afstand bewaren tot bronnen → onafhankelijkheid benadrukken.
5. Standaardvormen schrijven:
- Omgekeerde piramide → belangrijkste info bovenaan, details verderop.
- Meer persoonlijke stijlen zoals reportage, analyse en column → maken
nieuws aantrekkelijker en gevarieerder.
Journalistiek werd dus meer een maatschappelijke taak (informeren naar burgers)
(2) Politiek maatschappelijke sturing (1918-1960)
Na WO I → Nederland raakt sterk verzuild: samenleving verdeeld in blokken (katholiek,
protestants, socialistisch, liberaal). Elk van die groepen had eigen kranten. Journalistiek
functioneerde dus vooral als spreekbuis van een zuil: kranten bevestigden de standpunten
van hun achterban. (loyaliteit naar eigen zuil stond centraal, objectiviteit minder?)
Na WO II: nadruk op sociale verantwoordelijkheid
- Journalistiek werd gezien als dienst aan de samenleving: informeren, opbouwen,
bijdragen aan democratische wederopbouw.
- Media moesten brengen wat de samenleving ten goede kwam, niet wat sensationeel
of puur commercieel aantrekkelijk was.
- Acceptatie van Pluriformiteit: Omdat de samenleving verzuild was, accepteerde men
dat er verschillende perspectieven naast elkaar konden bestaan. Kritiek was
toegestaan, maar moest opbouwend zijn en respect tonen voor de rol van andere
groepen.
- Er was een morele rem op sensationele berichtgeving (geen schandaaljournalistiek).
Onafhankelijkheid van commerciële belangen werd expliciet benadrukt: journalistiek
moest niet te koop zijn.
- Oprichting van de Journalistieke Raad van Tucht (1946): een beroepsorgaan waar
klachten over journalistiek konden worden behandeld. Dit versterkte het idee van
journalistiek als beroep met een maatschappelijke taak.
(3) Kritische autonomie (1960-1989)
Welvaartsgroei & ontzuiling: na de wederopbouw werd de samenleving opener en minder
strak georganiseerd rond zuilen.
Groeiende mediamarkt:
- Opkomst televisie (NOS, later commerciële buitenlandse zenders).
- Bloei van dagbladen: oplages stijgen, meer variatie.
- Openbreken van het omroepbestel: nieuwkomers zoals TROS en Veronica trekken
een breder en jonger publiek.
Journalistiek verwerft professionele autonomie als waakhond
- Kritische onafhankelijke macht in politiek en samenleving
- Opereren in publiek belang: nieuws gerichtheid, betrouwbaarheid,objectiviteit ,sociale
verantwoordelijkheid
Vernieuwing qua vormgeving & vertelvormen
Nieuwe vormen om drempel voor publiek zo laag mogelijk te maken (maar niet te
commercieel):
- Tijdschriften: meer beeld, human interest, service-informatie
- Meer televisie-logische vormen: actualiteitenrubrieken (Brandpunt, Achter het
Nieuws),
