Samenvatting: Bestrijding witwassen & terrorismefinanciering
Inhoud
Hoofdstuk 1: wat witwassen is ................................................................................................................ 2
Hoofdstuk 2: de strijd tegen witwassen .................................................................................................. 5
Hoofdstuk 3: de FATF .............................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 4: Europa en witwasbestrijding ............................................................................................. 9
Hoofdstuk 5: de bestrijding van terrorisme .......................................................................................... 12
Hoofdstuk 6: waarom agressieve tax planning een CDD-issue is.......................................................... 15
Hoofdstuk 7: sanctiemaatregelen ......................................................................................................... 20
Hoofdstuk 8: de antiwitwaswetgeving in Nederland ............................................................................ 23
Hoofdstuk 9: Wet ter voorkomen van witwassen en financieren van terrorisme................................ 25
Hoofdstuk 10: clientonderzoek ............................................................................................................. 28
Hoofdstuk 11: melden van ongebruikelijke transacties ........................................................................ 36
Hoofdstuk 13: due diligence voor trade finance en correspondent banking ....................................... 43
Hoofdstuk 14: de anti-witwaswetgeving en de verschuivingseffecten ................................................ 47
Hoofdstuk 15: toezicht en compliance .................................................................................................. 48
,Hoofdstuk 1: wat witwassen is
Definitie van witwassen
Het geheel van handelingen dat nodig is om gelden die afkomstig zijn van criminaliteit een
ogenschijnlijk legale herkomst te geven
Key woorden: criminaliteit, illegaal verkregen geld een legale herkomst te geven, medeplichtig aan,
poging tot, hulp aan, het geven van raad aan, verhelen of verhullen van de werkelijke aard bij de
overheid, contant geld maar ook (luxe) goederen.
Key message: het gaat erom dat niet te verantwoorden inkomsten (crimineel geld) op een of andere
manier verantwoord kunnen worden (als eerlijk verdiend geld). Het financieel stelsel is hierin een
onmisbare schakel als ‘toegangspoort’ omdat contant geld wordt omgezet in giraal geld. Ook vormt
het een noodzakelijke schakel in het nationale en internationale verkeer.
Kenmerken van witwassen
- Het verbreken van het boekhoudkundige spoor ‘paper trail’, waardoor de herkomst niet
meer te traceren is (=belangrijkste randvoorwaarden witwasproces, als criminelen hier niet
in slagen, is kans op ontdekking aanzienlijk)
- Aanvoer van grote hoeveelheden kleine coupures (straathandel waar geringe hoeveelheden
bijv. drugs wordt verkocht door gebruikers afgerekend in briefjes van EUR 5) Crimineel heeft
hierbij een volume probleem en wilt dit daarom omwisselen in grote coupures ‘voorwas’.
- Vreemde valuta’s
- Omwisselen van grote coupures in 1 valuta
- Geld storten op een of meer bankrekeningen
- De legitimiteit van de omzet op de bankrekeningen
- Het vinden van afschermingsconstructies
- Het vinden van betrouwbare zaakwaarnemers en katvangers (criminelen maken vaak gebruik
van katvangers of stromannen (een persoon die optreedt onder eigen naam maar handelt als
werktuig van een ander. Hij heeft wel de eigendom van een pand maar is niet feitelijk
beschikkingsbevoegd) omdat dit personen zijn die slechts in schijn op eigen naam handelen,
zodat de werkelijke begunstigde zich aan de aandacht van justitiële autoriteiten kan
onttrekken)
Fasen witwasproces (criminele inkomsten wit te wassen)
• Plaatsing (placement) – Veelal contant geld wordt omgezet in grotere coupures en ook vaak
in een andere valuta. Dit geldt wordt vervolgens op een rekening gestort
• Versluiering (layering) – Hierbij wordt het geld herhaaldelijk in delen overgeboekt,
opgenomen en gestort om ervoor te zorgen dat men het criminele spoor bijster raakt
• Rechtvaardiging (justification) – Er wordt door de crimineel een schijnhandeling verricht om
de criminele opbrengsten een ‘legale herkomst’ te geven.
• Integratie (integration) – geld wordt in het economisch verkeer geïnvesteerd als geld van
legale herkomst.
Uitleg per fasen:
• Plaatsing (placement): Het wit te wassen geld wordt voor het eerst in het financiële systeem
gebracht. Hierbij kan je denken aan het omwisselen van enorme volumes kleine coupures in
, grote coupures (voorwas) maar in deze fase kan je ook denken aan het omzetten van contant
geld naar goud, diamanten, waardepapieren of cheques. Dus handelingen waarbij gebruik wordt
gemaakt van het legale betalingsverkeer waarbij men zich moet wenden tot een bank,
wisselkantoor of andere financiële instellingen of beroepsgroep zoals accountants, advocaten,
notarussen. Kenmerken:
- Ongebruikelijk hoog rendement voor een zakelijke activiteit met weinig risico
- Onrealistische uitleg door cliënten voor mutaties op de rekening
- Activiteiten van slapende rekening
- Gebruikmaken van diverse bedrijven waarvan de eigenaar steeds dezelfde is
- Kenmerkend voor deze fase is het in het betalingsverkeer brengen van contant geld.
• Versluiering (layering): Alle chartale en girale transacties in het betalingsverkeer worden bi elkaar
gebracht en vaak vermengt met elkaar waardoor de ware criminele herkomst wordt versluierd
en bijna niet te traceren is (geld vanuit verschillende rekeningen worden over en weer geboekt,
contanten opgenomen weer opnieuw gestort en dan weer opgenomen). Vaak wordt gebruik
gemaakt van het internationale betalingsverkeer, waarbij rekeningen van banken bij banken
(nostrorekeningen/rekeningen die banken bij andere banken in het buitenland aanhouden en
vostrorekeningen/rekeningen ten name van andere, veelal buitenlandse banken die de bank in
haar eigen boeken aanhoudt) een essentieel onderdeel zijn. Kenmerken:
- Paper rail wordt hier verbroken/criminele herkomst nauwelijks meer te traceren
- Ongebruikelijke overboekingen van of naar het buitenland/Internationaal betalingsverkeer
- Vanuit meerdere banken reeks geldsommen opnemen/bijstorten op verschillende
rekeningen
- Paper rail is het verbreken van het boekhoudkundig (niet crimineel!!) spoor
- Kenmerkend voor versluieringsfase is het herhaaldelijk verbreken van de paper trail
• Rechtvaardiging (legitimatiefase/justification): Door de crimineel wordt een schijnhandeling
verricht om criminele opbrengsten een ‘legale herkomst’ te geven. Bepaalde geldstromen
worden dus op papier gezet en enkele geldstromen zullen achterwege gelaten worden zodat het
lijkt alsof het crimineel verkregen geld via legale wijze is verkregen. Vb. schijn dat geld gekomen
is via arbeid, beleggingen, verhuur van een pand of door een opdracht uitgevoerd bij een
derde/vastgelegd in een contract. Kenmerken:
- Administratie roept vraagtekens op
- Zeer winstgevend bedrijf waar bijna geen activiteit plaatsvindt
- Een loan back constructie als leningsovereenkomst voor het opstarten van een bedrijf. Dus
de witwasser doet alsof hij geld leent van of uitleent aan een derde, waarbij de derde de
witwasser zelf is. Hij gaat een lening aan met zichzelf om legale geldstromen te generen
‘lening aan x, fictieve facturen’.
- Je schrijft bedragen bij op de bankrekening onder de noemer ‘gereden ritten’ als je een
taxibedrijf hebt.
- Dekmantel, bijvoorbeeld voor handel in XTC is je dekmantel een taxi bedrijf
• Integratie- of bestemmingsfase (integration): In deze fase is men erin geslaagd het geld, geheel
of ten dele, in de legale economie op te nemen waarbij de herkomst (bijna) niet meer getraceerd
kan worden. Het vaststellen van een criminele herkomst is in deze fase bijna onmogelijk.
Kenmerken:
- Er kan soms nog sprake zijn van het (wederom) verbreken van de paper trail
- Onlogische of geen uitleg over herkomst van het geld
- Geen aantoonbaar bewijs overleggen van legitimiteit herkomst van het geld
- Ongebruikelijke geldbewegingen tussen rekeningen
- Ongebruikelijke overboeking van gelden van of naar buitenlands rechtsgebied
, De poging tot verbreking van de papertrail (=boekhoudkundig spoor/traceren criminele herkomst)
kan in iedere fasen, maar in de praktijk gebeurt dit vaak in de versluieringsfase, rechtvaardigingsfase
en integratiefase. In de versluieringsfase en rechtvaardigingsfase kan deze poging tijdig worden
onderkend, maar in de integratiefase is dat niet of nauwelijks het geval.
Kosten wit wassen kunnen oplopen tot 50% van het wit te wassen vermogen en wordt steeds meer.
Crimineel geld vs. zwart geld
Verschil crimineel geld en zwart geld: crimineel geld is van een misdrijf afkomstig/illegaal. Zwart geld
is meestal legaal verdiend waarover geen belasting is betaald/verzwijgen van inkomsten tegenover
de belastingdienst. Verzwijging is ook een strafbaar feit doordat de belastingaangifte valselijk is
ondertekend. Zwartgeld moet wel nationaal als internationaal worden gezien als gronddelict voor
witwassen.
Crimineel geld vs. terreurgeld
Verschil crimineel geld en terreurgeld (terrorismefinanciering). Bij crimineelgeld is altijd sprake van
de opbrengsten van criminaliteit vaak veel geld/hoge opbrengsten, zoals drugsgeld, mensensmokkel,
fraude. Terreurgeld hoeft niet altijd crimineel geld te zijn en een grote omvang te hebben, maar kan
ook een legale herkomst hebben. Dus ligt het niet alleen aan de oorsprong maar ook in de besteding
van de gelden/waarden. Terreurgeld wordt aangewend voor financiering van terroristische
activiteiten en witgewassen crimineelgeld wordt in de legale economie geïnvesteerd. Een ander
verschil is dat witwassen vaak betrekking heeft op grote sommen geld en terrorismefinanciering met
relatief kleine sommen geld kan plaatsvinden
Overeenkomsten:
• Financiering van terreurdaden kan ook plaatsvinden door middel van criminaliteit zoals
drugshandel.
• Bij beide is het van belang dat de criminele herkomst en bestemming wordt verhuld
• De organisatie zal de paper trail willen afschermen
Belangrijkste verschillen
Witwasgelden Terreurgelden
Oorsprong Criminele activiteiten Criminele activiteiten en legale
activiteiten.
Verhulling Oorsprong van het geld Oorsprong en bestemming van
het geld
Bedrag Omvangrijke bedragen Omvang hoeft niet groot te zijn
Besteding Legale gelden en goederen Terreurdaden
Doelstelling Winst maken, eigen financiële 1. Intimideren bevolking
infrastructuur 2. afdwingen bij een regering
of internationale organisatie
bepaalde handelingen te doen
of na te laten. Meestal dmv
geweld of bedreiging met
geweld
Inhoud
Hoofdstuk 1: wat witwassen is ................................................................................................................ 2
Hoofdstuk 2: de strijd tegen witwassen .................................................................................................. 5
Hoofdstuk 3: de FATF .............................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 4: Europa en witwasbestrijding ............................................................................................. 9
Hoofdstuk 5: de bestrijding van terrorisme .......................................................................................... 12
Hoofdstuk 6: waarom agressieve tax planning een CDD-issue is.......................................................... 15
Hoofdstuk 7: sanctiemaatregelen ......................................................................................................... 20
Hoofdstuk 8: de antiwitwaswetgeving in Nederland ............................................................................ 23
Hoofdstuk 9: Wet ter voorkomen van witwassen en financieren van terrorisme................................ 25
Hoofdstuk 10: clientonderzoek ............................................................................................................. 28
Hoofdstuk 11: melden van ongebruikelijke transacties ........................................................................ 36
Hoofdstuk 13: due diligence voor trade finance en correspondent banking ....................................... 43
Hoofdstuk 14: de anti-witwaswetgeving en de verschuivingseffecten ................................................ 47
Hoofdstuk 15: toezicht en compliance .................................................................................................. 48
,Hoofdstuk 1: wat witwassen is
Definitie van witwassen
Het geheel van handelingen dat nodig is om gelden die afkomstig zijn van criminaliteit een
ogenschijnlijk legale herkomst te geven
Key woorden: criminaliteit, illegaal verkregen geld een legale herkomst te geven, medeplichtig aan,
poging tot, hulp aan, het geven van raad aan, verhelen of verhullen van de werkelijke aard bij de
overheid, contant geld maar ook (luxe) goederen.
Key message: het gaat erom dat niet te verantwoorden inkomsten (crimineel geld) op een of andere
manier verantwoord kunnen worden (als eerlijk verdiend geld). Het financieel stelsel is hierin een
onmisbare schakel als ‘toegangspoort’ omdat contant geld wordt omgezet in giraal geld. Ook vormt
het een noodzakelijke schakel in het nationale en internationale verkeer.
Kenmerken van witwassen
- Het verbreken van het boekhoudkundige spoor ‘paper trail’, waardoor de herkomst niet
meer te traceren is (=belangrijkste randvoorwaarden witwasproces, als criminelen hier niet
in slagen, is kans op ontdekking aanzienlijk)
- Aanvoer van grote hoeveelheden kleine coupures (straathandel waar geringe hoeveelheden
bijv. drugs wordt verkocht door gebruikers afgerekend in briefjes van EUR 5) Crimineel heeft
hierbij een volume probleem en wilt dit daarom omwisselen in grote coupures ‘voorwas’.
- Vreemde valuta’s
- Omwisselen van grote coupures in 1 valuta
- Geld storten op een of meer bankrekeningen
- De legitimiteit van de omzet op de bankrekeningen
- Het vinden van afschermingsconstructies
- Het vinden van betrouwbare zaakwaarnemers en katvangers (criminelen maken vaak gebruik
van katvangers of stromannen (een persoon die optreedt onder eigen naam maar handelt als
werktuig van een ander. Hij heeft wel de eigendom van een pand maar is niet feitelijk
beschikkingsbevoegd) omdat dit personen zijn die slechts in schijn op eigen naam handelen,
zodat de werkelijke begunstigde zich aan de aandacht van justitiële autoriteiten kan
onttrekken)
Fasen witwasproces (criminele inkomsten wit te wassen)
• Plaatsing (placement) – Veelal contant geld wordt omgezet in grotere coupures en ook vaak
in een andere valuta. Dit geldt wordt vervolgens op een rekening gestort
• Versluiering (layering) – Hierbij wordt het geld herhaaldelijk in delen overgeboekt,
opgenomen en gestort om ervoor te zorgen dat men het criminele spoor bijster raakt
• Rechtvaardiging (justification) – Er wordt door de crimineel een schijnhandeling verricht om
de criminele opbrengsten een ‘legale herkomst’ te geven.
• Integratie (integration) – geld wordt in het economisch verkeer geïnvesteerd als geld van
legale herkomst.
Uitleg per fasen:
• Plaatsing (placement): Het wit te wassen geld wordt voor het eerst in het financiële systeem
gebracht. Hierbij kan je denken aan het omwisselen van enorme volumes kleine coupures in
, grote coupures (voorwas) maar in deze fase kan je ook denken aan het omzetten van contant
geld naar goud, diamanten, waardepapieren of cheques. Dus handelingen waarbij gebruik wordt
gemaakt van het legale betalingsverkeer waarbij men zich moet wenden tot een bank,
wisselkantoor of andere financiële instellingen of beroepsgroep zoals accountants, advocaten,
notarussen. Kenmerken:
- Ongebruikelijk hoog rendement voor een zakelijke activiteit met weinig risico
- Onrealistische uitleg door cliënten voor mutaties op de rekening
- Activiteiten van slapende rekening
- Gebruikmaken van diverse bedrijven waarvan de eigenaar steeds dezelfde is
- Kenmerkend voor deze fase is het in het betalingsverkeer brengen van contant geld.
• Versluiering (layering): Alle chartale en girale transacties in het betalingsverkeer worden bi elkaar
gebracht en vaak vermengt met elkaar waardoor de ware criminele herkomst wordt versluierd
en bijna niet te traceren is (geld vanuit verschillende rekeningen worden over en weer geboekt,
contanten opgenomen weer opnieuw gestort en dan weer opgenomen). Vaak wordt gebruik
gemaakt van het internationale betalingsverkeer, waarbij rekeningen van banken bij banken
(nostrorekeningen/rekeningen die banken bij andere banken in het buitenland aanhouden en
vostrorekeningen/rekeningen ten name van andere, veelal buitenlandse banken die de bank in
haar eigen boeken aanhoudt) een essentieel onderdeel zijn. Kenmerken:
- Paper rail wordt hier verbroken/criminele herkomst nauwelijks meer te traceren
- Ongebruikelijke overboekingen van of naar het buitenland/Internationaal betalingsverkeer
- Vanuit meerdere banken reeks geldsommen opnemen/bijstorten op verschillende
rekeningen
- Paper rail is het verbreken van het boekhoudkundig (niet crimineel!!) spoor
- Kenmerkend voor versluieringsfase is het herhaaldelijk verbreken van de paper trail
• Rechtvaardiging (legitimatiefase/justification): Door de crimineel wordt een schijnhandeling
verricht om criminele opbrengsten een ‘legale herkomst’ te geven. Bepaalde geldstromen
worden dus op papier gezet en enkele geldstromen zullen achterwege gelaten worden zodat het
lijkt alsof het crimineel verkregen geld via legale wijze is verkregen. Vb. schijn dat geld gekomen
is via arbeid, beleggingen, verhuur van een pand of door een opdracht uitgevoerd bij een
derde/vastgelegd in een contract. Kenmerken:
- Administratie roept vraagtekens op
- Zeer winstgevend bedrijf waar bijna geen activiteit plaatsvindt
- Een loan back constructie als leningsovereenkomst voor het opstarten van een bedrijf. Dus
de witwasser doet alsof hij geld leent van of uitleent aan een derde, waarbij de derde de
witwasser zelf is. Hij gaat een lening aan met zichzelf om legale geldstromen te generen
‘lening aan x, fictieve facturen’.
- Je schrijft bedragen bij op de bankrekening onder de noemer ‘gereden ritten’ als je een
taxibedrijf hebt.
- Dekmantel, bijvoorbeeld voor handel in XTC is je dekmantel een taxi bedrijf
• Integratie- of bestemmingsfase (integration): In deze fase is men erin geslaagd het geld, geheel
of ten dele, in de legale economie op te nemen waarbij de herkomst (bijna) niet meer getraceerd
kan worden. Het vaststellen van een criminele herkomst is in deze fase bijna onmogelijk.
Kenmerken:
- Er kan soms nog sprake zijn van het (wederom) verbreken van de paper trail
- Onlogische of geen uitleg over herkomst van het geld
- Geen aantoonbaar bewijs overleggen van legitimiteit herkomst van het geld
- Ongebruikelijke geldbewegingen tussen rekeningen
- Ongebruikelijke overboeking van gelden van of naar buitenlands rechtsgebied
, De poging tot verbreking van de papertrail (=boekhoudkundig spoor/traceren criminele herkomst)
kan in iedere fasen, maar in de praktijk gebeurt dit vaak in de versluieringsfase, rechtvaardigingsfase
en integratiefase. In de versluieringsfase en rechtvaardigingsfase kan deze poging tijdig worden
onderkend, maar in de integratiefase is dat niet of nauwelijks het geval.
Kosten wit wassen kunnen oplopen tot 50% van het wit te wassen vermogen en wordt steeds meer.
Crimineel geld vs. zwart geld
Verschil crimineel geld en zwart geld: crimineel geld is van een misdrijf afkomstig/illegaal. Zwart geld
is meestal legaal verdiend waarover geen belasting is betaald/verzwijgen van inkomsten tegenover
de belastingdienst. Verzwijging is ook een strafbaar feit doordat de belastingaangifte valselijk is
ondertekend. Zwartgeld moet wel nationaal als internationaal worden gezien als gronddelict voor
witwassen.
Crimineel geld vs. terreurgeld
Verschil crimineel geld en terreurgeld (terrorismefinanciering). Bij crimineelgeld is altijd sprake van
de opbrengsten van criminaliteit vaak veel geld/hoge opbrengsten, zoals drugsgeld, mensensmokkel,
fraude. Terreurgeld hoeft niet altijd crimineel geld te zijn en een grote omvang te hebben, maar kan
ook een legale herkomst hebben. Dus ligt het niet alleen aan de oorsprong maar ook in de besteding
van de gelden/waarden. Terreurgeld wordt aangewend voor financiering van terroristische
activiteiten en witgewassen crimineelgeld wordt in de legale economie geïnvesteerd. Een ander
verschil is dat witwassen vaak betrekking heeft op grote sommen geld en terrorismefinanciering met
relatief kleine sommen geld kan plaatsvinden
Overeenkomsten:
• Financiering van terreurdaden kan ook plaatsvinden door middel van criminaliteit zoals
drugshandel.
• Bij beide is het van belang dat de criminele herkomst en bestemming wordt verhuld
• De organisatie zal de paper trail willen afschermen
Belangrijkste verschillen
Witwasgelden Terreurgelden
Oorsprong Criminele activiteiten Criminele activiteiten en legale
activiteiten.
Verhulling Oorsprong van het geld Oorsprong en bestemming van
het geld
Bedrag Omvangrijke bedragen Omvang hoeft niet groot te zijn
Besteding Legale gelden en goederen Terreurdaden
Doelstelling Winst maken, eigen financiële 1. Intimideren bevolking
infrastructuur 2. afdwingen bij een regering
of internationale organisatie
bepaalde handelingen te doen
of na te laten. Meestal dmv
geweld of bedreiging met
geweld
