Sociale psychologie:
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding
Wat is sociale psychologie?
(= de wetenschappelijke studie naar de manier waarop de gedachten, gevoelens en
het gedrag van mensen worden beïnvloed door de aanwezigheid van mensen )
- Mensen worden beïnvloed door de expliciete en impliciete aanwezigheid van
mensen. Expliciet wanneer iemand daadwerkelijk bij je in de buurt is en
impliciet als je aan iemand denkt.
- Sociale invloed (= het effect dat de woorden, daden of alleen aanwezigheid
van mensen op onze houding, gedachten, gevoelens of gedrag heeft ).
- Ook richt sociale psychologie zich niet op één individu los, zoals
persoonlijkheidspsychologie, maar op het individu in de context met andere
mensen.
- Construct (= de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen,
begrijpen en interpreteren). Als sociale psycholoog is je doel het construct
van een individu te achterhalen.
Perspectieven binnen de sociale psychologie:
1. Evolutionaire perspectief (= sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken
hoe genetische factoren over de eeuwen heen zijn aangepast om de
overlevings- of voortplantingskans te vergroten ).
- Darwin is grondlegger van dit idee met zijn natuurlijke selectie (=
eigenschappen gunstig voor overleven worden doorgegeven aan
nieuwe generaties ).
- Guppy experiment = een experiment waarin natuurlijke selectie voor
zowel overleving als voortplanting werd laten zien door guppies met
en zonder roofdier in een vijver te zetten. De guppys met roofdier,
camoufleerde zich met de omgeving om minder snel opgegeten te
worden. De guppies zonder roofdier, ontwikkelden zich zo snel mooi
mogelijk om meer kans te hebben op voortplanting.
- De evolutietheorie geeft voorbeelden om menselijk gedrag te
verklaren. We hebben veel met dieren gemeen, zoals
gezichtsuitdrukkingen. En sommige gewoontes zijn universeel, zoals
intersect. Intersect is bijvoorbeeld niet goed voor de voortplanting en
overleving en vanuit daar verklaren zij menselijk gedrag.
2. Socio-culturele perspectief (= sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken
naar de invloed van grotere sociale groepen ).
- Ze verklaren dat mensen verschillen omdat tradities of andere
gewoontes vaak van cultuur afhankelijk zijn. Denk aan eetgewoontes
of manier van groeten.
- Gedrag vanuit iemands cultuur verklaren wordt steeds belangrijker
omdat we meer in contact komen met mensen uit verschillende
culturen. Ook kan het helpen misverstanden te voorkomen.
, - Cross-cultureel onderzoek (= onderzoek doen naar factoren of
variabelen die voor beide culturen hetzelfde zijn of voor een cultuur
specifiek).
3. Sociaal leren perspectief (= sociaal leren verklaard gedrag door te kijken
naar vroegere leerervaringen die jouw toekomstige gedrag beïnvloeden )
- Het verklaart menselijk gedrag door te kijken in hoeverre mensen
gedrag imiteren van hun rolmodellen.
Interactie tussen de perspectieven:
- Taal is een voorbeeld van interactie tussen evolutie en socio-cultureel
perspectief. Taal is iets universeel, iedereen spreekt een taal. Maar welke taal
je spreekt is afhankelijk van de cultuur waarin je opgroeit.
Persoon X situatie:
- Kurt Lewin was erg geïnteresseerd in sociale psychologie. Hij stelde dan ook
dat je gedrag niet geheel aan een persoon kon verwijten, zonder de situatie
hierin mee te nemen: B=f(P x E).
- In een situatie waarin andere mensen zich bevinden gedragen we ons
moreler dan wanneer we alleen zijn, denk aan handen wassen of
neuspeuteren.
- Ook de normen van de situatie bepalen jouw gedrag. Je gedraagt je anders
rondom je vrienden dan bij je schoonouders.
Persoon X omgeving:
(= de omgeving waarin je opgroeit heeft een grote invloed op het gedrag dat je
vertoont).
- Kinderen die bijvoorbeeld opgroeien in een rijke omgeving, hebben meer de
mogelijkheid zich tot hun volle potentie te ontwikkelen.
Situatie X persoon:
(= wij als persoon hebben ook invloed op een situatie).
- Het voorbeeld van de dodenherdenking in 2010 waar één persoon ging
schreeuwen en voor paniek zorgde voor de hele situatie. Hier ligt het dus aan
de persoon, niet aan de situatie.
- Voorbeeld hiervan is het Stanford-prison experiment. Je kunt zeggen dat
de mensen die zich slecht gingen gedragen als bewaker van zichzelf, geen
goede personen waren. Maar hierin speelde de situatie een hele grote rol. Je
kunt dus niet altijd meteen naar de persoon wijzen.
Gestaltpsychologie:
- Zij kijken naar de subjectieve manier waarop mensen dingen waarnemen. Dit
kan voor veel mensen verschillen. Vaak is het wel zo dat mensen geloven dat
wat zij zien, de waarheid is.
, - Naïef realisme (= je bent ervan overtuigt dat jouw interpretatie van
gebeurtenissen de waarheid is). Dit kan ook in de vorm zijn van ruzie, je
gelooft vaak dat jouw standpunt alleen maar klopt.
- Dit naïeve realisme is te verklaren door twee menselijke motieven:
1. Zelf-verbeteringsmotief = mensen willen een goed gevoel hebben over
zichzelf.
2. Accuraatheidsmotief = mensen willen een correct beeld hebben over
zichzelf.
- Er is strijd tussen deze motieven, want wanneer je heel accuraat
naar jezelf kijkt, zul je niet altijd positief kunnen blijven. En
andersom.
- Bepaalde illusies helpen ons deze motieven overeen te laten stemmen:
1. Beter-dan-gemiddeld effect = de neiging om je eigen capaciteiten te
overschatten. Iemand vindt zichzelf vaak beter in autorijden dan de
gemiddelde Nederlander.
2. Onrealistisch optimisme = je onderschat de kans op slechte
gebeurtenissen die je zullen overkomen en overschat op goede
gebeurtenissen. We denken dat we nooit een auto-ongeluk zullen mee
maken, maar miljonair worden zou wel kunnen.
3. Vals consensus effect = je slechte eigenschappen generaliseren naar
iedereen. Iedereen komt weleens te laat bijv.
4. Vals uniciteit effect = goede eigenschappen alleen tot jezelf betrekken.
Alleen ik kan een marathon rennen.
- Hoewel de illusies onrealistisch zijn, helpt het ons om blij en
positief over onszelf te blijven. Mensen die deze illusies niet
ervaren, zijn dan ook vaak depressief.
Hoofdstuk 2: Methodologie
De problemen van sociaal psychologen:
1. Imago. Vaak wordt gedacht dat sociaal psychologisch onderzoek niet
bijzonder is en dat het gewoon gezond verstand is. Dit wordt ook wel
hindsight bias genoemd, het klinkt logisch dus je denkt achteraf dat je het
ook wel zo had kunnen voorspellen.
2. Slechte praktijken. Diederik Stapel heeft het imago van sociale psychologie
ook geschaad met zijn fraude-onderzoeken. Hierna is er wel kritischer naar
onderzoek gekeken en begon de replicatiecrisis (= het opnieuw uitvoeren van
onderzoeken om de data te controleren ). Nu gebruiken we andere methoden:
- Replicaties
- Meta-analyses = het samenvoegen van verschillende studies over
hetzelfde onderwerp
- Open science = het blootleggen van je onderzoeksproces op basis van
drie stappen:
1. Pre Registered = je legt je hypothese voor dat je aan je
onderzoek begint vast.
, 2. Open data = data is toegankelijk voor iedereen.
3. Open materials = de methode die jij hebt gebruikt, is
toegankelijk voor iedereen.
3. Onethisch onderzoek. De onderzoeken van Zimbardo en Milgram waren
natuurlijk onethisch en vielen onder sociale psychologie. Tegenwoordig zijn er
strenge regels voor ethiek:
- Informed consent
- Zoveel mogelijk misleiding voorkomen (ook wel deception)
- Deelnemers beschermen, vooral tegen pijn en ongemak
- Vertrouwelijkheid (privacy)
- Debriefing
- De institutional research board (IRB) zorgt ervoor dat deze
regels worden toegepast.
Basic and applied research:
- Basic (= onderzoek gericht op het beste onderwerp vinden op de vraag:
waarom gedragen mensen zich op deze manier?)
- Applied (= onderzoek gericht op het oplossen van een sociaal probleem )
Theorieën testen:
De opzet van een onderzoek gaat in vier stappen:
1. Onderzoeksvraag = een vraag die je wil onderzoeken.
2. Theorie = informatie verzamelen, bijvoorbeeld theorieën, die een voorspelling
kunnen vormen voor jouw vraag.
3. Hypothese = de voorspelling van jouw onderzoek.
4. Studie = de voorspelling testen. Drie verschillende manieren van onderzoek
doen worden benoemd: archiefanalyse, observaties en surveys.
Onderzoeksmethoden:
Correlationele methode = hoe hangen twee variabelen samen?
- Voor correlatie-onderzoek zijn er drie mogelijke resultaten:
1. Positief (1), er is een positief verband tussen de twee variabelen.
Wanneer variabel 1 omhoog gaat, gaat variabel 2 ook omhoog.
2. Negatief (-1), er is een negatief verband tussen de twee variabelen.
Wanneer variabel 1 omhoog gaat, gaat variabel 2 omlaag.
3. Geen (0), er is geen verband.
Experimenteel onderzoek = de ene variabel veroorzaakt de andere variabel.
- Je wijst hierin random mensen toe aan verschillende condities van de
variabelen.
- In dit geval kun je wel uitspraken doen over causaliteit (oorzaak-gevolg)
omdat je zelf de variabelen en het gemeten gedrag na elkaar laat komen.
- Onafhankelijke variabel = gemanipuleerd en oorzaak.
- Afhankelijk = gemeten en gevolg.
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding
Wat is sociale psychologie?
(= de wetenschappelijke studie naar de manier waarop de gedachten, gevoelens en
het gedrag van mensen worden beïnvloed door de aanwezigheid van mensen )
- Mensen worden beïnvloed door de expliciete en impliciete aanwezigheid van
mensen. Expliciet wanneer iemand daadwerkelijk bij je in de buurt is en
impliciet als je aan iemand denkt.
- Sociale invloed (= het effect dat de woorden, daden of alleen aanwezigheid
van mensen op onze houding, gedachten, gevoelens of gedrag heeft ).
- Ook richt sociale psychologie zich niet op één individu los, zoals
persoonlijkheidspsychologie, maar op het individu in de context met andere
mensen.
- Construct (= de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen,
begrijpen en interpreteren). Als sociale psycholoog is je doel het construct
van een individu te achterhalen.
Perspectieven binnen de sociale psychologie:
1. Evolutionaire perspectief (= sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken
hoe genetische factoren over de eeuwen heen zijn aangepast om de
overlevings- of voortplantingskans te vergroten ).
- Darwin is grondlegger van dit idee met zijn natuurlijke selectie (=
eigenschappen gunstig voor overleven worden doorgegeven aan
nieuwe generaties ).
- Guppy experiment = een experiment waarin natuurlijke selectie voor
zowel overleving als voortplanting werd laten zien door guppies met
en zonder roofdier in een vijver te zetten. De guppys met roofdier,
camoufleerde zich met de omgeving om minder snel opgegeten te
worden. De guppies zonder roofdier, ontwikkelden zich zo snel mooi
mogelijk om meer kans te hebben op voortplanting.
- De evolutietheorie geeft voorbeelden om menselijk gedrag te
verklaren. We hebben veel met dieren gemeen, zoals
gezichtsuitdrukkingen. En sommige gewoontes zijn universeel, zoals
intersect. Intersect is bijvoorbeeld niet goed voor de voortplanting en
overleving en vanuit daar verklaren zij menselijk gedrag.
2. Socio-culturele perspectief (= sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken
naar de invloed van grotere sociale groepen ).
- Ze verklaren dat mensen verschillen omdat tradities of andere
gewoontes vaak van cultuur afhankelijk zijn. Denk aan eetgewoontes
of manier van groeten.
- Gedrag vanuit iemands cultuur verklaren wordt steeds belangrijker
omdat we meer in contact komen met mensen uit verschillende
culturen. Ook kan het helpen misverstanden te voorkomen.
, - Cross-cultureel onderzoek (= onderzoek doen naar factoren of
variabelen die voor beide culturen hetzelfde zijn of voor een cultuur
specifiek).
3. Sociaal leren perspectief (= sociaal leren verklaard gedrag door te kijken
naar vroegere leerervaringen die jouw toekomstige gedrag beïnvloeden )
- Het verklaart menselijk gedrag door te kijken in hoeverre mensen
gedrag imiteren van hun rolmodellen.
Interactie tussen de perspectieven:
- Taal is een voorbeeld van interactie tussen evolutie en socio-cultureel
perspectief. Taal is iets universeel, iedereen spreekt een taal. Maar welke taal
je spreekt is afhankelijk van de cultuur waarin je opgroeit.
Persoon X situatie:
- Kurt Lewin was erg geïnteresseerd in sociale psychologie. Hij stelde dan ook
dat je gedrag niet geheel aan een persoon kon verwijten, zonder de situatie
hierin mee te nemen: B=f(P x E).
- In een situatie waarin andere mensen zich bevinden gedragen we ons
moreler dan wanneer we alleen zijn, denk aan handen wassen of
neuspeuteren.
- Ook de normen van de situatie bepalen jouw gedrag. Je gedraagt je anders
rondom je vrienden dan bij je schoonouders.
Persoon X omgeving:
(= de omgeving waarin je opgroeit heeft een grote invloed op het gedrag dat je
vertoont).
- Kinderen die bijvoorbeeld opgroeien in een rijke omgeving, hebben meer de
mogelijkheid zich tot hun volle potentie te ontwikkelen.
Situatie X persoon:
(= wij als persoon hebben ook invloed op een situatie).
- Het voorbeeld van de dodenherdenking in 2010 waar één persoon ging
schreeuwen en voor paniek zorgde voor de hele situatie. Hier ligt het dus aan
de persoon, niet aan de situatie.
- Voorbeeld hiervan is het Stanford-prison experiment. Je kunt zeggen dat
de mensen die zich slecht gingen gedragen als bewaker van zichzelf, geen
goede personen waren. Maar hierin speelde de situatie een hele grote rol. Je
kunt dus niet altijd meteen naar de persoon wijzen.
Gestaltpsychologie:
- Zij kijken naar de subjectieve manier waarop mensen dingen waarnemen. Dit
kan voor veel mensen verschillen. Vaak is het wel zo dat mensen geloven dat
wat zij zien, de waarheid is.
, - Naïef realisme (= je bent ervan overtuigt dat jouw interpretatie van
gebeurtenissen de waarheid is). Dit kan ook in de vorm zijn van ruzie, je
gelooft vaak dat jouw standpunt alleen maar klopt.
- Dit naïeve realisme is te verklaren door twee menselijke motieven:
1. Zelf-verbeteringsmotief = mensen willen een goed gevoel hebben over
zichzelf.
2. Accuraatheidsmotief = mensen willen een correct beeld hebben over
zichzelf.
- Er is strijd tussen deze motieven, want wanneer je heel accuraat
naar jezelf kijkt, zul je niet altijd positief kunnen blijven. En
andersom.
- Bepaalde illusies helpen ons deze motieven overeen te laten stemmen:
1. Beter-dan-gemiddeld effect = de neiging om je eigen capaciteiten te
overschatten. Iemand vindt zichzelf vaak beter in autorijden dan de
gemiddelde Nederlander.
2. Onrealistisch optimisme = je onderschat de kans op slechte
gebeurtenissen die je zullen overkomen en overschat op goede
gebeurtenissen. We denken dat we nooit een auto-ongeluk zullen mee
maken, maar miljonair worden zou wel kunnen.
3. Vals consensus effect = je slechte eigenschappen generaliseren naar
iedereen. Iedereen komt weleens te laat bijv.
4. Vals uniciteit effect = goede eigenschappen alleen tot jezelf betrekken.
Alleen ik kan een marathon rennen.
- Hoewel de illusies onrealistisch zijn, helpt het ons om blij en
positief over onszelf te blijven. Mensen die deze illusies niet
ervaren, zijn dan ook vaak depressief.
Hoofdstuk 2: Methodologie
De problemen van sociaal psychologen:
1. Imago. Vaak wordt gedacht dat sociaal psychologisch onderzoek niet
bijzonder is en dat het gewoon gezond verstand is. Dit wordt ook wel
hindsight bias genoemd, het klinkt logisch dus je denkt achteraf dat je het
ook wel zo had kunnen voorspellen.
2. Slechte praktijken. Diederik Stapel heeft het imago van sociale psychologie
ook geschaad met zijn fraude-onderzoeken. Hierna is er wel kritischer naar
onderzoek gekeken en begon de replicatiecrisis (= het opnieuw uitvoeren van
onderzoeken om de data te controleren ). Nu gebruiken we andere methoden:
- Replicaties
- Meta-analyses = het samenvoegen van verschillende studies over
hetzelfde onderwerp
- Open science = het blootleggen van je onderzoeksproces op basis van
drie stappen:
1. Pre Registered = je legt je hypothese voor dat je aan je
onderzoek begint vast.
, 2. Open data = data is toegankelijk voor iedereen.
3. Open materials = de methode die jij hebt gebruikt, is
toegankelijk voor iedereen.
3. Onethisch onderzoek. De onderzoeken van Zimbardo en Milgram waren
natuurlijk onethisch en vielen onder sociale psychologie. Tegenwoordig zijn er
strenge regels voor ethiek:
- Informed consent
- Zoveel mogelijk misleiding voorkomen (ook wel deception)
- Deelnemers beschermen, vooral tegen pijn en ongemak
- Vertrouwelijkheid (privacy)
- Debriefing
- De institutional research board (IRB) zorgt ervoor dat deze
regels worden toegepast.
Basic and applied research:
- Basic (= onderzoek gericht op het beste onderwerp vinden op de vraag:
waarom gedragen mensen zich op deze manier?)
- Applied (= onderzoek gericht op het oplossen van een sociaal probleem )
Theorieën testen:
De opzet van een onderzoek gaat in vier stappen:
1. Onderzoeksvraag = een vraag die je wil onderzoeken.
2. Theorie = informatie verzamelen, bijvoorbeeld theorieën, die een voorspelling
kunnen vormen voor jouw vraag.
3. Hypothese = de voorspelling van jouw onderzoek.
4. Studie = de voorspelling testen. Drie verschillende manieren van onderzoek
doen worden benoemd: archiefanalyse, observaties en surveys.
Onderzoeksmethoden:
Correlationele methode = hoe hangen twee variabelen samen?
- Voor correlatie-onderzoek zijn er drie mogelijke resultaten:
1. Positief (1), er is een positief verband tussen de twee variabelen.
Wanneer variabel 1 omhoog gaat, gaat variabel 2 ook omhoog.
2. Negatief (-1), er is een negatief verband tussen de twee variabelen.
Wanneer variabel 1 omhoog gaat, gaat variabel 2 omlaag.
3. Geen (0), er is geen verband.
Experimenteel onderzoek = de ene variabel veroorzaakt de andere variabel.
- Je wijst hierin random mensen toe aan verschillende condities van de
variabelen.
- In dit geval kun je wel uitspraken doen over causaliteit (oorzaak-gevolg)
omdat je zelf de variabelen en het gemeten gedrag na elkaar laat komen.
- Onafhankelijke variabel = gemanipuleerd en oorzaak.
- Afhankelijk = gemeten en gevolg.
