Samenvatting Hoorcollege’s Geschiedenis van de Psychologie
Week 1 (HC1)
HC1: Introductie en Mechanismen
De dualiteit van lichaam en geest is wat psychologie zo interessant maakt.
De wetenschap van psychologie werd voor het eerst opgezet door Wundt en James. Zij begonnen
voor het eerst met onderzoek naar gedrag los van geneeskunde en filosofie.
Psychologie is een zich ontwikkelende wetenschap, om meer kennis te hebben van hoe het zich
ontwikkeld is kennis van geschiedenis belangrijk.
Het is moeilijk om over vroegere theorieën te zeggen dat ze fout waren/slechter dan wat we nu
weten. Die theorieën probeerde namelijk iets van toen te omvatten of omschrijven met de kennis
die ze toen hadden. Je kan dus niet met de kennis en omgeving van nu terug blikken en stellen dat
dat allemaal fout was.
Filosofie en wetenschap gaan hand in hand; als je onderzoek gaat doen gebruik je ook filosofie voor
bijvoorbeeld het vormen van een theorie/hypothese. Daarom is het belangrijk om kennis te hebben
van filosofie die ten grondslag ligt aan de psychologie.
Aristoteles:
- De eerste filosoof die het woord ziel/geest gebruikte (=anima).
- Hij was ervan overtuigd dat alle dingen een ziel hebben. Deze ziel was niet iets immaterieels
maar eerder in de vorm van een essentie, een plaats en een doel. De ziel was dus iets
tastbaars; volgens hem kan je het niet over het object hebben zonder het over de vorm te
hebben bijvoorbeeld.
- Hij stelde dat dingen bewegen omdat ze hun doel (=Telos) nastreven;
VB: Het doel van een eikel is om een grote eikenboom te worden, dit doel zit al in de eikel.
- Dingen zijn zo omdat ze zo horen te zijn.
- Teleologische verklaring/wereldmodel.
De middeleeuwen:
- Het was in deze tijd moeilijk om een opleiding te krijgen, hiervoor moest je vaak naar een
klooster. School was aan de kerk verbonden. Hierdoor was kennis van Griekse en Romeinse
oudheid deels onbeschikbaar.
- Daarnaast vond de kerk deze kennis over de oudheid zinloos; God was de verklaring voor
alles. Verder onderzoek was volgens hun onnodig. Nieuwsgierigheid was een zonde (lust).
- Er was hierdoor maar weinig vooruitgang in wetenschappelijk inzicht. Al zijn er wel een
aantal grote Universiteiten opgericht in de middeleeuwen.
- Latere vergaring van de kennis over de oudheid werd verkregen via het middel-oosten; daar
was er geen onderdrukking van de kerk.
,Late middeleeuwen en Renaissance:
- Wetenschappers werden ervan overtuigd dat ze niet op autoriteit konden varen, maar zelf
moesten nadenken. Hierdoor kwamen er veel nieuwe ontdekkingen:
o Bloedcirculatie
o Hersenen
o Ontdekkingstochten naar andere continenten
→ De oude Grieken bleken het vaak fout te hebben.
- Het was dus opvallen dat het opnieuw lezen van de boeken van de oude Grieken er eigenlijk
juist voor zorgde dat men erachter kwam dat ze helemaal geen gelijk hadden.
- Er kwam langzamerhand een overgang van Telos naar mechanismen; waarom vs. Hoe. De
vraagstelling ging met de tijd meer richting het “hoe”. Verklaringen werden gezocht in
termen van een mechanisme, in plaats van een functie of doel.
VB: Waarom bewegen de wijzers van een klok;
Telos (waarom): zodat mensen de tijd kunnen zien en op tijd kunnen komen.
Mechanisme (hoe): vanwege de veren en de tandwielen in het uurwerk.
Beide antwoorden zijn juist maar ze benaderen een andere kant van de vraag, per situatie
verschilt het welk perspectief op de vraag nuttiger is. Als je deze vraag wilt beantwoorden
aan een klein kind dan zal deze niet veel hebben aan informatie over veren en tandwielen.
- Er kwam zelfs een mechanisering van het wereldbeeld:
Ptolomaeus bedacht ooit het wereld beeld. Hij stelde dat de aarde het centrum is van het
universum. Er was hier echter geen mechanisme in terug te vinden.
Copernicus kwam met een ander beeld: alles draait om de zon.
Galileo Galilei kwam met nog meer bewijs voor dit wereldbeeld. Hij zag dat sommige
planeten manen hadden, niet alles draait dus om de aarde.
- Men ging dus van een bezield wereldbeeld naar een materialistisch wereldbeeld. Hiermee
kwam analyse en kwantificatie in opkomst.
Reductionisme= het verklaren van een fenomeen in een wetenschapsgebied door een mechanisme
op een fundamenteler niveau te beschrijven. Je reduceert dus eigenlijk een theorie op een bepaald
niveau naar de mechanismen die eronder liggen. Dit kan een theorie versterken.
VB: Psychologie reduceren naar de werking van de hersenen.
Dennet noemt dit ook wel sensible reductionism. Op deze manier anker je theorieën in
onderliggende mechanismen.
Maar hij onderscheid ook greedy reductionism= wanneer je veel te snel en te veel reduceert. Je
stapt zo over heen veel complexe mechanismen heen, die mis je vervolgens in je verklaring.
VB: Je doet chagrijnig omdat je ongesteld bent.
Er ontstaat een zoektocht naar echte kennis, welke kennis is nu te vertrouwen. Er ontstaan twee
stromingen:
Rationalisme= echte kennis komt van binnen.
VB: Je kan je niet vergissen in je eigen gedachten.
Empirisme= ervaringen zijn nodig voor echte kennis.
VB: Als je geboren wordt heb je geen gedachten (Tabula Rasa), je kennis wordt gevormd door je
ervaringen.
→ Deze stromingen zijn een voorloper van het nature-nurture debat.
,Verschillende grote debatten in de psychologie:
Nature vs. Nurture:
Zijn we wie we zijn vanwege onze genen of vanwege onze omgeving. Dit debat wordt al heel lang
gevoerd.
- De Buikhuisenaffaire (80’):
Buikhuisen wilde de neuropsychologische basis van crimineel gedrag onderzoeken. Hij wilde
de hersenen van jeugdige delinquenten onderzoeken. In de jaren 80 was men echter in de
veronderstelling dat de maatschappij met zijn oneerlijke verdeling verantwoordelijk was
voor criminaliteit. Er was daarom veel weerstand tegen het onderzoek van Buikhuisen;
mensen waren bang dat hij dan kon zeggen dat de hersenen van sommigen niet deugde en
dat ze preventief opgesloten zouden worden.
- James Fallon’s onderzoek naar psychopathie:
Hij wilde een database van hersenscans maken van normale mensen en psychopaten. Zo
wilde hij op basis van hersenscans psychopaten kunnen onderscheiden. Per ongeluk
identificeerde hij zijn eigen hersenen als psychopathische hersenen. Dat zetten hem aan het
denken; hij herkende zichzelf wel in psychopathische kenmerken, maar kwam er achter dat
hij heel liefdevol was opgevoed en wellicht daardoor niet echt psychopathische uitingen
heeft. Hij stelde dat genetica en omgeving samenspelen in de vorming van gedrag via
epigenetica.
Cognitie vs. Emotie:
Kan je je beter gedragen volgens je emoties, of je gedachtes. Zijn dit überhaupt twee verschillende
dingen?
- Damasio:
Hij ontdekte dat we geen rationele beslissingen kunnen maken als we geen gezonde
emotionele wereld hebben. Hij had een patiënt die door een infarct geen emoties meer
ervaarde, als hij deze persoon vroeg of die woensdag of donderdag wilde afspreken kon hij
geen beslissing nemen. De patiënt bleef bizarre voor- en tegen argumenten opnoemen. Als
Demasio dan de knoop doorhakte was alles weer goed. Hij stelde dat elke keuze een soort
gevoel heeft. Ratio en gevoel werken wel samen om tot een beslissing te komen maar vooral
het gevoel bepaald deze uiteindelijke beslissing.
Hij schreef hier een boek over: Descartes’ error. Omdat Descartes emoties als iets
lichamelijks zag en ratio als iets van de geest. Maar Damasio toonde dus aan dat de twee
weldegelijk met elkaar te maken hebben.
- Phineas Gage:
Door een ongeluk met dynamiet en een staaf verloor hij een deel van zijn prefrontale cortex.
Hierdoor kon hij niet meer de emotionele implicaties van zijn beslissingen overzien.
Daardoor veranderde zijn persoonlijkheid volledig. Hij ging heel impulsief handelen en dacht
niet meer na over de gevolgen van zijn acties.
Mind vs. Body:
Hoe verhouden deze twee zich tot elkaar.
- Monisme= er is alleen één van de twee;
Realisme= er bestaat alleen materie.
Idealisme= er bestaat alleen gedachten.
- Dualisme= lichaam en geest zijn twee verschillende dingen.
- Wundt was een methodologisch dualist. Sommige problemen moeten we aanpakken als
filosoof, en andere onderwerpen kunnen we onderzoeken (fysiologisch).
- Twee benaderingen in de psychologie zijn vanuit gedrag en vanuit het brein. We weten niet
altijd hoe gedrag wordt veroorzaakt door het brein. Dus ondanks dat veel wetenschappers
zichzelf realisten zouden noemen vandaag de dag, is dat nog niet zo makkelijk na te leven.
, VB: Psychologie vs. Psychiatrie is ook een voorbeeld van dualisme in de huidige wetenschap.
Er wordt dan ook gesproken van closet dualism. Wetenschappers zeggen realist te zijn en
aan de hand daarvan onderzoek te doen, maar in hun onderzoek schemert ook dualisme
door.
VB: creatie van een soort tweede interface voor interpretatie van hersenactiviteit binnen in
de hersenen. Er is echter geen “extra” mannetje die informatie interpreteert in de hersenen,
dat doen de hersenen zelf al.
- De vraag wat bewustzijn is hoort ook bij deze discussie. Hoe kan je een ervaring fysiek
maken (in een robot/computer/natuurkunde), of intentionaliteit.
VB: kan je een belofte natuurkundig maken
- Vrije wil is ook deel van deze discussie. In de natuurkunde lijkt hier geen ruimte voor
(=determinisme), maar het is lastig te beargumenteren dat vrije wil niet bestaat. We geloven
wel in verantwoordelijkheid, daar is ook vrije wil voor nodig.
Week 1 (HC1)
HC1: Introductie en Mechanismen
De dualiteit van lichaam en geest is wat psychologie zo interessant maakt.
De wetenschap van psychologie werd voor het eerst opgezet door Wundt en James. Zij begonnen
voor het eerst met onderzoek naar gedrag los van geneeskunde en filosofie.
Psychologie is een zich ontwikkelende wetenschap, om meer kennis te hebben van hoe het zich
ontwikkeld is kennis van geschiedenis belangrijk.
Het is moeilijk om over vroegere theorieën te zeggen dat ze fout waren/slechter dan wat we nu
weten. Die theorieën probeerde namelijk iets van toen te omvatten of omschrijven met de kennis
die ze toen hadden. Je kan dus niet met de kennis en omgeving van nu terug blikken en stellen dat
dat allemaal fout was.
Filosofie en wetenschap gaan hand in hand; als je onderzoek gaat doen gebruik je ook filosofie voor
bijvoorbeeld het vormen van een theorie/hypothese. Daarom is het belangrijk om kennis te hebben
van filosofie die ten grondslag ligt aan de psychologie.
Aristoteles:
- De eerste filosoof die het woord ziel/geest gebruikte (=anima).
- Hij was ervan overtuigd dat alle dingen een ziel hebben. Deze ziel was niet iets immaterieels
maar eerder in de vorm van een essentie, een plaats en een doel. De ziel was dus iets
tastbaars; volgens hem kan je het niet over het object hebben zonder het over de vorm te
hebben bijvoorbeeld.
- Hij stelde dat dingen bewegen omdat ze hun doel (=Telos) nastreven;
VB: Het doel van een eikel is om een grote eikenboom te worden, dit doel zit al in de eikel.
- Dingen zijn zo omdat ze zo horen te zijn.
- Teleologische verklaring/wereldmodel.
De middeleeuwen:
- Het was in deze tijd moeilijk om een opleiding te krijgen, hiervoor moest je vaak naar een
klooster. School was aan de kerk verbonden. Hierdoor was kennis van Griekse en Romeinse
oudheid deels onbeschikbaar.
- Daarnaast vond de kerk deze kennis over de oudheid zinloos; God was de verklaring voor
alles. Verder onderzoek was volgens hun onnodig. Nieuwsgierigheid was een zonde (lust).
- Er was hierdoor maar weinig vooruitgang in wetenschappelijk inzicht. Al zijn er wel een
aantal grote Universiteiten opgericht in de middeleeuwen.
- Latere vergaring van de kennis over de oudheid werd verkregen via het middel-oosten; daar
was er geen onderdrukking van de kerk.
,Late middeleeuwen en Renaissance:
- Wetenschappers werden ervan overtuigd dat ze niet op autoriteit konden varen, maar zelf
moesten nadenken. Hierdoor kwamen er veel nieuwe ontdekkingen:
o Bloedcirculatie
o Hersenen
o Ontdekkingstochten naar andere continenten
→ De oude Grieken bleken het vaak fout te hebben.
- Het was dus opvallen dat het opnieuw lezen van de boeken van de oude Grieken er eigenlijk
juist voor zorgde dat men erachter kwam dat ze helemaal geen gelijk hadden.
- Er kwam langzamerhand een overgang van Telos naar mechanismen; waarom vs. Hoe. De
vraagstelling ging met de tijd meer richting het “hoe”. Verklaringen werden gezocht in
termen van een mechanisme, in plaats van een functie of doel.
VB: Waarom bewegen de wijzers van een klok;
Telos (waarom): zodat mensen de tijd kunnen zien en op tijd kunnen komen.
Mechanisme (hoe): vanwege de veren en de tandwielen in het uurwerk.
Beide antwoorden zijn juist maar ze benaderen een andere kant van de vraag, per situatie
verschilt het welk perspectief op de vraag nuttiger is. Als je deze vraag wilt beantwoorden
aan een klein kind dan zal deze niet veel hebben aan informatie over veren en tandwielen.
- Er kwam zelfs een mechanisering van het wereldbeeld:
Ptolomaeus bedacht ooit het wereld beeld. Hij stelde dat de aarde het centrum is van het
universum. Er was hier echter geen mechanisme in terug te vinden.
Copernicus kwam met een ander beeld: alles draait om de zon.
Galileo Galilei kwam met nog meer bewijs voor dit wereldbeeld. Hij zag dat sommige
planeten manen hadden, niet alles draait dus om de aarde.
- Men ging dus van een bezield wereldbeeld naar een materialistisch wereldbeeld. Hiermee
kwam analyse en kwantificatie in opkomst.
Reductionisme= het verklaren van een fenomeen in een wetenschapsgebied door een mechanisme
op een fundamenteler niveau te beschrijven. Je reduceert dus eigenlijk een theorie op een bepaald
niveau naar de mechanismen die eronder liggen. Dit kan een theorie versterken.
VB: Psychologie reduceren naar de werking van de hersenen.
Dennet noemt dit ook wel sensible reductionism. Op deze manier anker je theorieën in
onderliggende mechanismen.
Maar hij onderscheid ook greedy reductionism= wanneer je veel te snel en te veel reduceert. Je
stapt zo over heen veel complexe mechanismen heen, die mis je vervolgens in je verklaring.
VB: Je doet chagrijnig omdat je ongesteld bent.
Er ontstaat een zoektocht naar echte kennis, welke kennis is nu te vertrouwen. Er ontstaan twee
stromingen:
Rationalisme= echte kennis komt van binnen.
VB: Je kan je niet vergissen in je eigen gedachten.
Empirisme= ervaringen zijn nodig voor echte kennis.
VB: Als je geboren wordt heb je geen gedachten (Tabula Rasa), je kennis wordt gevormd door je
ervaringen.
→ Deze stromingen zijn een voorloper van het nature-nurture debat.
,Verschillende grote debatten in de psychologie:
Nature vs. Nurture:
Zijn we wie we zijn vanwege onze genen of vanwege onze omgeving. Dit debat wordt al heel lang
gevoerd.
- De Buikhuisenaffaire (80’):
Buikhuisen wilde de neuropsychologische basis van crimineel gedrag onderzoeken. Hij wilde
de hersenen van jeugdige delinquenten onderzoeken. In de jaren 80 was men echter in de
veronderstelling dat de maatschappij met zijn oneerlijke verdeling verantwoordelijk was
voor criminaliteit. Er was daarom veel weerstand tegen het onderzoek van Buikhuisen;
mensen waren bang dat hij dan kon zeggen dat de hersenen van sommigen niet deugde en
dat ze preventief opgesloten zouden worden.
- James Fallon’s onderzoek naar psychopathie:
Hij wilde een database van hersenscans maken van normale mensen en psychopaten. Zo
wilde hij op basis van hersenscans psychopaten kunnen onderscheiden. Per ongeluk
identificeerde hij zijn eigen hersenen als psychopathische hersenen. Dat zetten hem aan het
denken; hij herkende zichzelf wel in psychopathische kenmerken, maar kwam er achter dat
hij heel liefdevol was opgevoed en wellicht daardoor niet echt psychopathische uitingen
heeft. Hij stelde dat genetica en omgeving samenspelen in de vorming van gedrag via
epigenetica.
Cognitie vs. Emotie:
Kan je je beter gedragen volgens je emoties, of je gedachtes. Zijn dit überhaupt twee verschillende
dingen?
- Damasio:
Hij ontdekte dat we geen rationele beslissingen kunnen maken als we geen gezonde
emotionele wereld hebben. Hij had een patiënt die door een infarct geen emoties meer
ervaarde, als hij deze persoon vroeg of die woensdag of donderdag wilde afspreken kon hij
geen beslissing nemen. De patiënt bleef bizarre voor- en tegen argumenten opnoemen. Als
Demasio dan de knoop doorhakte was alles weer goed. Hij stelde dat elke keuze een soort
gevoel heeft. Ratio en gevoel werken wel samen om tot een beslissing te komen maar vooral
het gevoel bepaald deze uiteindelijke beslissing.
Hij schreef hier een boek over: Descartes’ error. Omdat Descartes emoties als iets
lichamelijks zag en ratio als iets van de geest. Maar Damasio toonde dus aan dat de twee
weldegelijk met elkaar te maken hebben.
- Phineas Gage:
Door een ongeluk met dynamiet en een staaf verloor hij een deel van zijn prefrontale cortex.
Hierdoor kon hij niet meer de emotionele implicaties van zijn beslissingen overzien.
Daardoor veranderde zijn persoonlijkheid volledig. Hij ging heel impulsief handelen en dacht
niet meer na over de gevolgen van zijn acties.
Mind vs. Body:
Hoe verhouden deze twee zich tot elkaar.
- Monisme= er is alleen één van de twee;
Realisme= er bestaat alleen materie.
Idealisme= er bestaat alleen gedachten.
- Dualisme= lichaam en geest zijn twee verschillende dingen.
- Wundt was een methodologisch dualist. Sommige problemen moeten we aanpakken als
filosoof, en andere onderwerpen kunnen we onderzoeken (fysiologisch).
- Twee benaderingen in de psychologie zijn vanuit gedrag en vanuit het brein. We weten niet
altijd hoe gedrag wordt veroorzaakt door het brein. Dus ondanks dat veel wetenschappers
zichzelf realisten zouden noemen vandaag de dag, is dat nog niet zo makkelijk na te leven.
, VB: Psychologie vs. Psychiatrie is ook een voorbeeld van dualisme in de huidige wetenschap.
Er wordt dan ook gesproken van closet dualism. Wetenschappers zeggen realist te zijn en
aan de hand daarvan onderzoek te doen, maar in hun onderzoek schemert ook dualisme
door.
VB: creatie van een soort tweede interface voor interpretatie van hersenactiviteit binnen in
de hersenen. Er is echter geen “extra” mannetje die informatie interpreteert in de hersenen,
dat doen de hersenen zelf al.
- De vraag wat bewustzijn is hoort ook bij deze discussie. Hoe kan je een ervaring fysiek
maken (in een robot/computer/natuurkunde), of intentionaliteit.
VB: kan je een belofte natuurkundig maken
- Vrije wil is ook deel van deze discussie. In de natuurkunde lijkt hier geen ruimte voor
(=determinisme), maar het is lastig te beargumenteren dat vrije wil niet bestaat. We geloven
wel in verantwoordelijkheid, daar is ook vrije wil voor nodig.
