1
SOCIALE FACTOREN, HET GEZIN & ADAPTATIE BIJ BRUSSEN
Sociale factoren die voor brussen kunnen bijdragen aan de adaptatie aan een broer of zus met een
beperking en de modererende rol van gezinssamenstelling
Auteur: Imke Hagedoorn
Studentnummer: 2791421
Begeleider: dr. Agnes Willemen
Eerste beoordelaar: dr. Agnes Willemen
Tweede beoordelaar: dr. Annemieke Witte
Masterthese Orthopedagogiek
29 juni 2025
Vrije Universiteit Amsterdam
Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen
Afdeling Pedagogische- en Onderwijswetenschappen
Aantal woorden:7669
, 2
SOCIALE FACTOREN, HET GEZIN & ADAPTATIE BIJ BRUSSEN
Samenvatting
Broers en zussen van kinderen met een beperking ervaren meer stress die zij niet gemakkelijk
met anderen delen, waardoor zij een groter risico lopen op psychische problemen. Adaptatie aan de
situatie hangt samen met betere uitkomsten bij brussen en vormt, net als sociale steun, een
belangrijke beschermende factor voor het mentaal welzijn van kinderen. Echter is er weinig bekend
over welke bronnen van steun bijdragen aan adaptatie, en of de gezinssamenstelling op deze
samenhang van invloed kan zijn. De aanwezigheid van andere broertjes en zusjes kan het gebrek aan
sociale steun mogelijk compenseren. Dit kwantitatieve onderzoek richt zich op de relatie tussen
sociale steun vanuit verschillende steunbronnen en het aanpassingsvermogen van brussen, met
specifieke aandacht voor de modererende rol van gezinssamenstelling. De variabelen zijn gemeten
met vragenlijsten, ingevuld door zowel de brus als de ouder, binnen 107 gezinnen. Multivariate
regressie- en moderatieanalyses toonden een significant negatief verband tussen sociale steun van
klasgenoten en negatieve aanpassing, uitsluitend vanuit het kindperspectief. Meer ervaren steun van
klasgenoten hangt samen met minder negatieve aanpassing. Dit effect werd niet gemodereerd door
gezinssamenstelling. Deze resultaten bieden waardevolle inzichten in de complexe dynamiek rondom
adaptatie bij brussen. Gezien de discrepantie met eerder onderzoek, wordt aanbevolen om
vervolgonderzoek uit te voeren met een grotere steekproef en uitgebreidere methodologische opzet.
Trefwoorden: Brussen, sociale steun, negatieve aanpassing, gezinssamenstelling.
, 3
SOCIALE FACTOREN, HET GEZIN & ADAPTATIE BIJ BRUSSEN
Abstract
Siblings of children with disabilities experience more stress that they do not easily share with
others, putting them at greater risk of mental health problems. Adaptation to the situation is
associated with better outcomes in siblings and, like social support, is an important protective factor
for children's mental well-being. However, little is known about which sources of support contribute
to adaptation, and whether family composition may influence this correlation. The presence of other
siblings may potentially compensate for the lack of social support. This quantitative study focuses on
the relationship between social support from different sources of support and the adaptability of
siblings, with specific attention to the moderating role of family composition. The variables were
measured with questionnaires, completed by both sibling and parent, within 107 families.
Multivariate regression and moderation analyses showed a significant negative relationship between
classmates' social support and negative adjustment, from the child perspective only. More perceived
peer support was associated with less negative adjustment. This effect was not moderated by family
composition. These results provide valuable insights into the complex dynamics surrounding
adaptation in siblings. Given the discrepancy with previous research, it is recommended that follow-
up research be conducted with a larger sample and more comprehensive methodological design.
Keywords: Siblings, social support, negative adjustment, family composition.
, 4
SOCIALE FACTOREN, HET GEZIN & ADAPTATIE BIJ BRUSSEN
Sociale factoren die voor brussen kunnen bijdragen aan de adaptatie aan een broer of zus met een
beperking en de modererende rol van gezinssamenstelling
Het begrip brus is een samenstelling van ‘broer’ en ‘zus’ en verwijst naar kinderen die
opgroeien met een broer of zus met een beperking, stoornis of chronische ziekte waarvoor
intensieve zorg nodig is, zoals een verstandelijke beperking of autisme. Eén op de zestien kinderen in
Nederland is een brus. Het leven van een brus wordt omschreven als bijzonder ingewikkeld, zij
hebben drie keer meer kans op problemen, waaronder psychische klachten, vergeleken met kinderen
die opgroeien met een gezonde broer of zus (Okma et al., 2015). Hoewel ouders vaak proberen
brussen te ontzien door hen niet te belasten met zorgtaken, blijkt juist dat veel brussen graag actief
betrokken willen zijn bij hun broer of zus met een beperking zoals samen spelen of helpen bij
verzorging. Daarnaast zou uitsluiting negatieve gevolgen kunnen hebben voor de mentale gezondheid
van brussen (Gera et al., 2021; Woodgate et al., 2016). Brussen ervaren meer stress en
onuitgesproken emoties (Hanvey et al, 2022), wat ze kwetsbaar maakt voor psychische klachten
(Frederiksen et al., 2021; Gera et al., 2021; Guidotti et al., 2020; Hayden & Hastings, 2022; Marquis et
al., 2022), waaronder depressieve klachten en angst (Martinez et al., 2022; Wolff et al., 2022).
Hoewel sommige brussen negatieve uitkomsten ervaren als gevolg van het opgroeien met een broer
of zus met een beperking, zijn er ook brussen die zich relatief goed lijken aan te passen aan de
situatie. Een consistent belangrijke beschermende factor welke hieraan bijdraagt, en dus ook
voorspeller van veerkracht en mentaal welzijn, blijkt het ervaren van sociale steun onder brussen. Dit
biedt onder andere een buffer tegen angst en verbeterde het emotionele en sociale functioneren van
brussen (Wolff et al., 2022).
Sociale steun blijkt dus voor brussen samen te hangen met psychosociale aanpassing
(Kirchhofer et al., 2022). Echter, weten we nog niet hoe de mate waarin steun wordt ervaren van
verschillende personen samenhangt met psychosociale aanpassing van brussen. Daarom wordt in het
huidige onderzoek onderzocht hoe sociale steun samenhangt met psychosociale aanpassing van
brussen (van 6 tot 9 jaar), en specifiek wordt gekeken naar de steun vanuit verschillende personen.
SOCIALE FACTOREN, HET GEZIN & ADAPTATIE BIJ BRUSSEN
Sociale factoren die voor brussen kunnen bijdragen aan de adaptatie aan een broer of zus met een
beperking en de modererende rol van gezinssamenstelling
Auteur: Imke Hagedoorn
Studentnummer: 2791421
Begeleider: dr. Agnes Willemen
Eerste beoordelaar: dr. Agnes Willemen
Tweede beoordelaar: dr. Annemieke Witte
Masterthese Orthopedagogiek
29 juni 2025
Vrije Universiteit Amsterdam
Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen
Afdeling Pedagogische- en Onderwijswetenschappen
Aantal woorden:7669
, 2
SOCIALE FACTOREN, HET GEZIN & ADAPTATIE BIJ BRUSSEN
Samenvatting
Broers en zussen van kinderen met een beperking ervaren meer stress die zij niet gemakkelijk
met anderen delen, waardoor zij een groter risico lopen op psychische problemen. Adaptatie aan de
situatie hangt samen met betere uitkomsten bij brussen en vormt, net als sociale steun, een
belangrijke beschermende factor voor het mentaal welzijn van kinderen. Echter is er weinig bekend
over welke bronnen van steun bijdragen aan adaptatie, en of de gezinssamenstelling op deze
samenhang van invloed kan zijn. De aanwezigheid van andere broertjes en zusjes kan het gebrek aan
sociale steun mogelijk compenseren. Dit kwantitatieve onderzoek richt zich op de relatie tussen
sociale steun vanuit verschillende steunbronnen en het aanpassingsvermogen van brussen, met
specifieke aandacht voor de modererende rol van gezinssamenstelling. De variabelen zijn gemeten
met vragenlijsten, ingevuld door zowel de brus als de ouder, binnen 107 gezinnen. Multivariate
regressie- en moderatieanalyses toonden een significant negatief verband tussen sociale steun van
klasgenoten en negatieve aanpassing, uitsluitend vanuit het kindperspectief. Meer ervaren steun van
klasgenoten hangt samen met minder negatieve aanpassing. Dit effect werd niet gemodereerd door
gezinssamenstelling. Deze resultaten bieden waardevolle inzichten in de complexe dynamiek rondom
adaptatie bij brussen. Gezien de discrepantie met eerder onderzoek, wordt aanbevolen om
vervolgonderzoek uit te voeren met een grotere steekproef en uitgebreidere methodologische opzet.
Trefwoorden: Brussen, sociale steun, negatieve aanpassing, gezinssamenstelling.
, 3
SOCIALE FACTOREN, HET GEZIN & ADAPTATIE BIJ BRUSSEN
Abstract
Siblings of children with disabilities experience more stress that they do not easily share with
others, putting them at greater risk of mental health problems. Adaptation to the situation is
associated with better outcomes in siblings and, like social support, is an important protective factor
for children's mental well-being. However, little is known about which sources of support contribute
to adaptation, and whether family composition may influence this correlation. The presence of other
siblings may potentially compensate for the lack of social support. This quantitative study focuses on
the relationship between social support from different sources of support and the adaptability of
siblings, with specific attention to the moderating role of family composition. The variables were
measured with questionnaires, completed by both sibling and parent, within 107 families.
Multivariate regression and moderation analyses showed a significant negative relationship between
classmates' social support and negative adjustment, from the child perspective only. More perceived
peer support was associated with less negative adjustment. This effect was not moderated by family
composition. These results provide valuable insights into the complex dynamics surrounding
adaptation in siblings. Given the discrepancy with previous research, it is recommended that follow-
up research be conducted with a larger sample and more comprehensive methodological design.
Keywords: Siblings, social support, negative adjustment, family composition.
, 4
SOCIALE FACTOREN, HET GEZIN & ADAPTATIE BIJ BRUSSEN
Sociale factoren die voor brussen kunnen bijdragen aan de adaptatie aan een broer of zus met een
beperking en de modererende rol van gezinssamenstelling
Het begrip brus is een samenstelling van ‘broer’ en ‘zus’ en verwijst naar kinderen die
opgroeien met een broer of zus met een beperking, stoornis of chronische ziekte waarvoor
intensieve zorg nodig is, zoals een verstandelijke beperking of autisme. Eén op de zestien kinderen in
Nederland is een brus. Het leven van een brus wordt omschreven als bijzonder ingewikkeld, zij
hebben drie keer meer kans op problemen, waaronder psychische klachten, vergeleken met kinderen
die opgroeien met een gezonde broer of zus (Okma et al., 2015). Hoewel ouders vaak proberen
brussen te ontzien door hen niet te belasten met zorgtaken, blijkt juist dat veel brussen graag actief
betrokken willen zijn bij hun broer of zus met een beperking zoals samen spelen of helpen bij
verzorging. Daarnaast zou uitsluiting negatieve gevolgen kunnen hebben voor de mentale gezondheid
van brussen (Gera et al., 2021; Woodgate et al., 2016). Brussen ervaren meer stress en
onuitgesproken emoties (Hanvey et al, 2022), wat ze kwetsbaar maakt voor psychische klachten
(Frederiksen et al., 2021; Gera et al., 2021; Guidotti et al., 2020; Hayden & Hastings, 2022; Marquis et
al., 2022), waaronder depressieve klachten en angst (Martinez et al., 2022; Wolff et al., 2022).
Hoewel sommige brussen negatieve uitkomsten ervaren als gevolg van het opgroeien met een broer
of zus met een beperking, zijn er ook brussen die zich relatief goed lijken aan te passen aan de
situatie. Een consistent belangrijke beschermende factor welke hieraan bijdraagt, en dus ook
voorspeller van veerkracht en mentaal welzijn, blijkt het ervaren van sociale steun onder brussen. Dit
biedt onder andere een buffer tegen angst en verbeterde het emotionele en sociale functioneren van
brussen (Wolff et al., 2022).
Sociale steun blijkt dus voor brussen samen te hangen met psychosociale aanpassing
(Kirchhofer et al., 2022). Echter, weten we nog niet hoe de mate waarin steun wordt ervaren van
verschillende personen samenhangt met psychosociale aanpassing van brussen. Daarom wordt in het
huidige onderzoek onderzocht hoe sociale steun samenhangt met psychosociale aanpassing van
brussen (van 6 tot 9 jaar), en specifiek wordt gekeken naar de steun vanuit verschillende personen.
