WC6 - Associatiematen en onderzoeksopzet
Voorbereiding
- Bekijk de volgende videoclips op Blackboard:
o ‘Oorzaken van ziekte 1 t/m 4’
o ‘WC4 – Associatiematen en onderzoeksopzet’
- Lees: - Petrie & Watson (3rd ed): 4.7, 9.4 (skip) Syllabus hfst 1 (miss beter als
naslagwerk want video's leggen meeste ook uit)
‘WC4 – Associatiematen en onderzoeksopzet’
Dia 2
In de epidemiologie kijken we naar relatie tussen 2 fenomenen = occurence relation
Associatie waterbron en of je wel of geen cholera ontwikkelt. Deze 2 dingen krijgen de
namen eronder.
Dia 3
Onderzoeksopzet opties, op te delen in observationeel en experimenteel. Bij laatste
interfereer je met de individuen die deelnemen in studie, in observationeel doe je in praktijk
kijken naar samenhang verschillende factoren, zonder interfereren.
Hier vooral case control en cohortstudie, de experimentele studies komen in ander HC aan
de orde
Dia 4
Welk type observationele studie heb je te maken? Kijk naar wat er bepaalt welke groepen je
hebt vergeleken. Bv kijken naar determinant, dan heb je cohort. Bij laatste meet je zelf
outcome en determinant.
Dia 5
Bv honden met overgewicht, rode puntjes zijn te zwaar en groene zijn op gewicht. Meer
kans op heupdysplasie als je zwaar bent vs niet te zwaar. Je observeert een tijdje, en ziet
dat er 4/5 ziek zijn geworden van te dik en bij niet te dik maar 2/5 dus meer kans met
risicofactor.
Uitrekenen: wat is het risico op ziek worden als je risicofactor hebt -> 80%, en zelfde voor
onderste.
,Relatieve risico is dan risico van de risicofactor positieven gedeeld door de negatieven. Als
je de risicofactor hebt, heb je 2 keer zo veel kans om heudysplasie te ontwikkelen dan
wanneer je het niet hebt
Dia 6
Resultaten vaak in 2 bij 2 tabel
P1 is risico op ziek worden als wel exposed, p0 als niet. 4/5 en 2/5.
Dia 7 - 10
Voordelen:
- Volgorde klopt: eerst risicofactor selecteren en dan kijken of ziek worden,
chronologisch -> criteria van causaliteit, oorzaak moet voorafgaan aan gevolg
- Effect op meerdere ziekten: je kan bv zeggen obesitas is risicofactor voor
heupdysplasie maar ook miss diabetes dus je kan meerdere dingen testen
Nadelen:
- Moeilijk als je ziekte hebt die weinig voorkomt, dan wordt er bv maar 1 ziek. Je hebt
dan veel observaties nodig om er iets over te kunnen zeggen. Dus zeldzame ziektes -
> cohortstudies duur
- Slecht gebruiken als ziekte zich langzaam ontwikkelt, want dan moet je lang
observeren, inefficiënt
- Als je niet weet wat risicofactor voor ziekte is, kan je dieren niet selecteren dus je
moet als wel wat weten over de ziekte om een idee daarvan te hebben. Onmogelijk
als je niks weet over mogelijke risicofactoren.
Dia 11
Cases zijn ziek, controles gezond. Kijk of dieren obees waren. Kijk of ze nu obees zijn of in
verleden al. Als nu te dik dan kan het bv gevolg zijn van heupdysplasie, denk aan volgorde i
tijd (nadeel case control study!). Dus je kijkt terug.
Rood betekent wel te dik dus risicofactor positief.
Uitrekenen wat risico is op ziek zijn. 5/15 is ziek in totaal dus 1/3. Als je meer
controledieren had gepakt in studie, had je andere waarde gekregen, dus uit case control
kan je niet halen wat de kans is dat je ziek wordt, we leren alleen iets over de associatie
tussen risicofactor en ziek worden, maar kans op ziek worden zelf kan je niet uitrekenen.
,Als je case bent, wat is kans dat je de risicofactor had? Hier gebruik je niet risico maar
‘odds’. Odds is wat is verhouding tussen risicofactor pos en neg. 3 hadden wel en 2 niet
dus verhouding is 1,5.
Odds ratio (ipv RR bij vorige) is ene gedeeld door andere.
Dus: de odds om risicofactor te hebben is 6 keer zo groot als je case bent dan als controle
Dia 12
Het werkt beide richtingen op.
Tweede optie is: wat is de odds op het zijn van een case als je exposed bent? Ipv kans op
exposed als je case bent, en je krijgt zelfde getal!
Odds ratio is symmetrisch, ook gekruist werkt het.
Andere manier om OR uit te rekenen, onderaan, dan ga je wel uit van die risico's, de P.
Risico op exposed is dan a1/n1, dat is kans op case zijn binnen de exposed groep, dus zo
reken je P1 uit. De odds is dan gedefinieerd als kans/(1-kans), dus P1/(1-P1). Die doe je
voor ene en andere groep.
Dia 13
De ratio bepaal je zelf. Als de verhouding tussen risicofactor neg en pos dieren binnen de
groep van control en case gelijk blijft, blijft OR hetzelfde, en dat zou moeten als het random
sample van populatie is.
Dit is voordeel van deze studie!
Dia 14
Nog een voordeel
De odds op het zijn van een case tussen RF+ en – is gelijk aan de odds voor RF pos zijn voor
cases vs controls.
Dia 15
Zeldzame ziekte kan goed want je zoekt echt de cases uit.
Juist voor zeldzame ziektes is OR ong de interpretatie van RR.
OR is hoeveel keer groter zijn odds op exposure als je ziek bent vs niet ziek, en RR is risico
op ziek worden wanneer je exposed bent vs niet exposed.
, Geen idee van risicofactor: bv BSE toen het net opkwam. Met deze studie kan je erachter
komen wat oorzaak is, bv enquetes geven aan bedrijven met en zonder BSE met allemaal
vragen die miss risicofactor bevat
Dia 16
Niet RR bij case control omdat we het risico op ziekte niet in kunnen schatten, zie
hierboven
OR is symmetrisch en niet afh van ratio tussen cases en controls
‘Oorzaken van ziekte 1 t/m 4’
Deel 1: ziekte is multifactorieel
Dia 4
We willen kunnen onderscheiden welke strategieën wel en niet effectief zijn. We willen
weten wat we kunnen doen om ziektes te genezen/voorkomen dus wel willen weten
waardoor ziekte ontstaat en dan oorzaken wegnemen. Dus we willen iets nuttigs doen.
Dia 5
Kan monofactorieel zijn, bv aanrijden door auto -> dat is enige oorzaak voor gevolgde
‘ziekte’. Maar vaak is ziekte mutlifactorieel
Primaire oorzaak van ziekte is de necessary cause. De andere zijn de component causes
die ook aanwezig moeten zijn en samen is dit de sufficient cause = combi van factoren die
voldoende is om ziekte te veroorzaken.
Voorbeeld schaap met zonnebrand. Een gezond schaap in de zon zal niet zo verbranden,
dus wat zijn oorzaken? Bv toxines in bloed, dan zal stralen van zon op huid leiden tot
ernstige brandwonden. Dus zonnestralen zijn necessary cause maar op zichzelf is dat niet
voldoende om te leiden tot ziekte, maar icm bv de toxines leidt het wel tot ziektebeeld.
Deel 2: het causal pie model
Dia 7
Het idee is dat alleen als taart compleet is, ziekte ontstaat. Dan is er een sufficient cause
aanwezig voor ontstaan ziekte
Dia 8
Voorbereiding
- Bekijk de volgende videoclips op Blackboard:
o ‘Oorzaken van ziekte 1 t/m 4’
o ‘WC4 – Associatiematen en onderzoeksopzet’
- Lees: - Petrie & Watson (3rd ed): 4.7, 9.4 (skip) Syllabus hfst 1 (miss beter als
naslagwerk want video's leggen meeste ook uit)
‘WC4 – Associatiematen en onderzoeksopzet’
Dia 2
In de epidemiologie kijken we naar relatie tussen 2 fenomenen = occurence relation
Associatie waterbron en of je wel of geen cholera ontwikkelt. Deze 2 dingen krijgen de
namen eronder.
Dia 3
Onderzoeksopzet opties, op te delen in observationeel en experimenteel. Bij laatste
interfereer je met de individuen die deelnemen in studie, in observationeel doe je in praktijk
kijken naar samenhang verschillende factoren, zonder interfereren.
Hier vooral case control en cohortstudie, de experimentele studies komen in ander HC aan
de orde
Dia 4
Welk type observationele studie heb je te maken? Kijk naar wat er bepaalt welke groepen je
hebt vergeleken. Bv kijken naar determinant, dan heb je cohort. Bij laatste meet je zelf
outcome en determinant.
Dia 5
Bv honden met overgewicht, rode puntjes zijn te zwaar en groene zijn op gewicht. Meer
kans op heupdysplasie als je zwaar bent vs niet te zwaar. Je observeert een tijdje, en ziet
dat er 4/5 ziek zijn geworden van te dik en bij niet te dik maar 2/5 dus meer kans met
risicofactor.
Uitrekenen: wat is het risico op ziek worden als je risicofactor hebt -> 80%, en zelfde voor
onderste.
,Relatieve risico is dan risico van de risicofactor positieven gedeeld door de negatieven. Als
je de risicofactor hebt, heb je 2 keer zo veel kans om heudysplasie te ontwikkelen dan
wanneer je het niet hebt
Dia 6
Resultaten vaak in 2 bij 2 tabel
P1 is risico op ziek worden als wel exposed, p0 als niet. 4/5 en 2/5.
Dia 7 - 10
Voordelen:
- Volgorde klopt: eerst risicofactor selecteren en dan kijken of ziek worden,
chronologisch -> criteria van causaliteit, oorzaak moet voorafgaan aan gevolg
- Effect op meerdere ziekten: je kan bv zeggen obesitas is risicofactor voor
heupdysplasie maar ook miss diabetes dus je kan meerdere dingen testen
Nadelen:
- Moeilijk als je ziekte hebt die weinig voorkomt, dan wordt er bv maar 1 ziek. Je hebt
dan veel observaties nodig om er iets over te kunnen zeggen. Dus zeldzame ziektes -
> cohortstudies duur
- Slecht gebruiken als ziekte zich langzaam ontwikkelt, want dan moet je lang
observeren, inefficiënt
- Als je niet weet wat risicofactor voor ziekte is, kan je dieren niet selecteren dus je
moet als wel wat weten over de ziekte om een idee daarvan te hebben. Onmogelijk
als je niks weet over mogelijke risicofactoren.
Dia 11
Cases zijn ziek, controles gezond. Kijk of dieren obees waren. Kijk of ze nu obees zijn of in
verleden al. Als nu te dik dan kan het bv gevolg zijn van heupdysplasie, denk aan volgorde i
tijd (nadeel case control study!). Dus je kijkt terug.
Rood betekent wel te dik dus risicofactor positief.
Uitrekenen wat risico is op ziek zijn. 5/15 is ziek in totaal dus 1/3. Als je meer
controledieren had gepakt in studie, had je andere waarde gekregen, dus uit case control
kan je niet halen wat de kans is dat je ziek wordt, we leren alleen iets over de associatie
tussen risicofactor en ziek worden, maar kans op ziek worden zelf kan je niet uitrekenen.
,Als je case bent, wat is kans dat je de risicofactor had? Hier gebruik je niet risico maar
‘odds’. Odds is wat is verhouding tussen risicofactor pos en neg. 3 hadden wel en 2 niet
dus verhouding is 1,5.
Odds ratio (ipv RR bij vorige) is ene gedeeld door andere.
Dus: de odds om risicofactor te hebben is 6 keer zo groot als je case bent dan als controle
Dia 12
Het werkt beide richtingen op.
Tweede optie is: wat is de odds op het zijn van een case als je exposed bent? Ipv kans op
exposed als je case bent, en je krijgt zelfde getal!
Odds ratio is symmetrisch, ook gekruist werkt het.
Andere manier om OR uit te rekenen, onderaan, dan ga je wel uit van die risico's, de P.
Risico op exposed is dan a1/n1, dat is kans op case zijn binnen de exposed groep, dus zo
reken je P1 uit. De odds is dan gedefinieerd als kans/(1-kans), dus P1/(1-P1). Die doe je
voor ene en andere groep.
Dia 13
De ratio bepaal je zelf. Als de verhouding tussen risicofactor neg en pos dieren binnen de
groep van control en case gelijk blijft, blijft OR hetzelfde, en dat zou moeten als het random
sample van populatie is.
Dit is voordeel van deze studie!
Dia 14
Nog een voordeel
De odds op het zijn van een case tussen RF+ en – is gelijk aan de odds voor RF pos zijn voor
cases vs controls.
Dia 15
Zeldzame ziekte kan goed want je zoekt echt de cases uit.
Juist voor zeldzame ziektes is OR ong de interpretatie van RR.
OR is hoeveel keer groter zijn odds op exposure als je ziek bent vs niet ziek, en RR is risico
op ziek worden wanneer je exposed bent vs niet exposed.
, Geen idee van risicofactor: bv BSE toen het net opkwam. Met deze studie kan je erachter
komen wat oorzaak is, bv enquetes geven aan bedrijven met en zonder BSE met allemaal
vragen die miss risicofactor bevat
Dia 16
Niet RR bij case control omdat we het risico op ziekte niet in kunnen schatten, zie
hierboven
OR is symmetrisch en niet afh van ratio tussen cases en controls
‘Oorzaken van ziekte 1 t/m 4’
Deel 1: ziekte is multifactorieel
Dia 4
We willen kunnen onderscheiden welke strategieën wel en niet effectief zijn. We willen
weten wat we kunnen doen om ziektes te genezen/voorkomen dus wel willen weten
waardoor ziekte ontstaat en dan oorzaken wegnemen. Dus we willen iets nuttigs doen.
Dia 5
Kan monofactorieel zijn, bv aanrijden door auto -> dat is enige oorzaak voor gevolgde
‘ziekte’. Maar vaak is ziekte mutlifactorieel
Primaire oorzaak van ziekte is de necessary cause. De andere zijn de component causes
die ook aanwezig moeten zijn en samen is dit de sufficient cause = combi van factoren die
voldoende is om ziekte te veroorzaken.
Voorbeeld schaap met zonnebrand. Een gezond schaap in de zon zal niet zo verbranden,
dus wat zijn oorzaken? Bv toxines in bloed, dan zal stralen van zon op huid leiden tot
ernstige brandwonden. Dus zonnestralen zijn necessary cause maar op zichzelf is dat niet
voldoende om te leiden tot ziekte, maar icm bv de toxines leidt het wel tot ziektebeeld.
Deel 2: het causal pie model
Dia 7
Het idee is dat alleen als taart compleet is, ziekte ontstaat. Dan is er een sufficient cause
aanwezig voor ontstaan ziekte
Dia 8
