HC13.1 – anatomie elleboog, pols, arm
Palpabele structuren
Arm
- Tuberculum majus/minus
- Epicondylus lateralis/medialis
- Processus styloideus radii/ulnae
- Olecranon/ caput radii
Pols
- Os scaphoideum/Os trapezium
- Os pisiforme/Os triquetrum
- Os capitatum
Anatomie pols & hand
Radius vast aan carpalia – bij extensie pols alleen gehecht aan os scaphoideum
- Ligamenten: carpalia bij elkaar houden
Welke bewegingen in de pols?
Ellipsoïdgewricht tussen radius & eerste rij carpalia (scaphoïd, lunatum, triquetrum): 2-assig →
flexie/extensie & adductie/abductie
- Circumductie: door spieren in onderarm
Retinaculum
• Ventraal: retinaculum flexorum = ligamentum carpi transversum = tussen pisiforme,
hamatum, scaphoid & trapezium; toegangspoort meest structuren onderarm naar hand
o Ontsteking peesscheden pols → n. medianus beknellen → CTS
• Dorsaal: retinaculum extensorum = iets oppervlakkiger retinaculum (radius-ulna-carpalia)
Retinaculum = pezen zo dicht mogelijk bij botten lopen → < Fbeweging & > Fgewricht = botten tegen
elkaar drukken = stabilisator
Handspieren
• Extrinsiek = origio buiten hand (onderarm/bovenarm) & insertie in hand (krachtige beweging)
• Intrinsiek = origio & insertie in hand (gecontroleerde bewegingen / weinig kracht (schrijven))
Ventraal vs dorsaal onderarm
• Ventraal: oppervlakkige & diepe flexoren
o Oppervlakkige flexoren: epicondylus medialis → hand (3 gewrichten)
o Diepe flexoren: onderarm → hand (2 gewrichten)
• Dorsaal: oppervlakkige (epicondylus lateralis) & diepe extensoren
Extrinsieke handspieren
Geen specifieke spieren voor abuctie & adductie pols:
• FCU & FCR: flexie
• ECU & ECRL/ECRB: extensie
• FCU & ECU: adductie
• FCR & ECRL/ECRB: abductie
Intrinsieke handspieren
mm. interosseus dorsales (abductie) & palmares (adductie) - ventraal/dorsaal → dorsaal
mm. lumbricales = oorsprong pees m. flexor digitorum superficialis – bij flexie beweegt oorsprong m.
lumbricalis mee → spieren blijven op lengte + optimale kracht – flexie MCP & extensie DIP/PIP
Anatomische snuifdoos
Anatomische snuifdoos = tussen extensor pollicis longus (boven) & extensor pollicis
brevis/abductor pollicis longus (onder) → a. radialis
- Ziekte van de Quervain (tendosynovitis (pees + peeschede) EPB & APL)
Zenuwen/bloedvaten
N. medianus = metacarpale tunnel; dorsaal m. flexor digitorum profundus
N. ulnaris/a. ulnaris = tunnel van Guyon; dorsaal m. flexor carpi ulnaris
,Anatomische stand hand
- Anatomische stand: flexie > extensie & half-abductie duim
- Niet functioneren intrinsieke handspieren: extensie MCP & flexie DIP/PIP = klauwhand
Elleboog
• Humeroradiaal gewricht
• Humero-ulnair gewricht
• Proximale radio-ulnaire gewricht
Radius
Radius vast aan carpalia → radius beweegt om ulna
- Membrana interossea = tussen radius-ulna (bindweefsel) → pronantie & supinatie (soepele
beweging & op plek houden)
o Lucht: rond middelvinger
o Tafel: rond pink (zuiver)
Ligamenten
Palmair radio-ulnair ligament = distale radio-ulnaire gewricht = radius tegen ulna
Ligamentum collaterale ulnare = humerus → ulna
Ligamentum collaterale radiale = humerus → ulna & ligamentum annulare = hoesje bindweefsel
om caput radii → radius vrij bewegen (makkelijk uit hoes)
Spieren
m. brachialis = humerus-ulna = flexie in pronatie
m. biceps brachii = tuberculum supraglenoidale scapula/processus coracoideus-radius = flexie in
supinatie & voorkomen luxatie radius (lus om radius)
- Onderkant 2 pezen: fascia antebrachii & tuberositas radii
Supinatie en pronatie
Pronatoren: ventraal onderarm Supinatoren: dorsaal onderarm
- Veel spieren rol in supinatie & pronantie bij schuin verloop (niet digitorum (evenwijdig))
HC13.2 – anatomie schouder
Abductie arm
- Abductie schoudergewricht 90 art. glenohumerale
- Laterorotatie scapula 150 art. sternoclaviculair/acromioclavicularis
- Lateroflexie wervelkolom 180 art. zygapophysiales (facet gewricht)
o Niet bij beide armen omhoog: beweging in: thoracale wervelkolom in lichte extensie
- Evt abductie heupgewricht (beperking lateroflexie) art. coxae
→ afhankelijk per individu – na training bv abductie 90 zonder scapulabeweging → kan wel pijn doen,
omdat je dan 1 spier gebruikt, waar normaal andere spieren helpen
Spieren in de arm
- Romp-scapula: m. pectoralis minor, m. serratus anterior, m. rhomboideus, m. trapezius, m.
levator scapulae
- Romp-humerus: m. pectoralis major (alle 3 schoudergewrichten) & m. latissimus dorsi
- Scapula-humerus: m. teres major, m. coracobrachialis, m. deltoideus, m. subscapularis
(rotatoren)
- Scapula-antebrachium: m. biceps brachii & m. triceps brachii (caput longum)
Functie m. trapezius
3 gewrichten: acromioclaviculair, sternoclaviculair, scapulothoracaal (scapula glijden over romp)
- Pars descendens = tussen achterhoofd & acromion → elevatie & retractie
o Indien virtueel draaipunt: laterorotatie
- Pars transversa = spinosus-spina scapulae → retractie
- Pars ascendens = spinosus-spina scapulae → retractie & depressie
o Indien virtueel draaipunt: laterorotatie
→ descendens & ascendens tegelijk aanspannen (abductie): laterorotatie
- Samen met: m. serratus anterior = scapula op romp houden tijdens deze beweging
,Functie m. latissimus dorsi
M. latissimus dorsi: adductie, endorotatie & flexie/extensie (alleen in bepaalde hoek)
Stabiliteit
Schoudergewricht: cavitas glenoidalis klein tov caput humeri (kop > kom) → instabiel gewricht
- Rotatorenmanchet = spieren → actieve en passieve stabiliteit
- Scapula in laterorotatie om glenoid onder kop te trekken
- Kapsel & ligamenten (als je beweegt, ligamenten aanspannen)
- Labrum = vezelig kraakbeen; zuignap kop in kom trekken door synoviale vloeistof
oppervlaktespanning
Voorkomen kop uit kom: m. serratus anterior & m. trapezius spannen aan → laterorotatie scapula →
glenoïd onder kop humerus → luxatie voorkomen (niet: inferieure luxatie door zwaartekracht)
- Anterieure luxatie > posterieure luxatie
Stabilisatoren
Statisch: labrum genoidale, gewrichtskapsel & ligamenten
Dynamisch: rotatoren manchet/cuff, m. deltoideus, m. biceps brachii (caput longum)
Rotatorcuff
Rotatorcuff = rotatie, maar vooral: stabilisatie door kop in glenoïd te trekken (stabilisatoren)
- m. subcapsularis endorotatie
- m. supraspinatus abductie (minst belangrijk)
- m. infraspinatus exorotatie (& adductie)
- m. teres minor exorotatie (& adductie)
m. subscapularis
Onderste vezels: adductie
Bovenste vezels: abductie
- 90 graden abductie: alle werklijnen over as → geen Fbeweging & > Fgewricht → stabilisatoren
Impingement
M. supraspinatus kleine afstand acromion – als spier krachtig en qua volume snel toeneemt → pees
niet passen in holte onder acromion → irritatie/schade → schouderklachten → lange termijn:
kalkafzetting → tendinitis = impingement/subacromiaal pijnsyndroom (SAPS)
, HC14 – veel voorkomende schouderaandoeningen
Schoudergewricht
1. Glenohumeraal
2. Acromio-claviculair
3. Sternoclaviculair
4. Scapulothoracaal
5. CTO = cervicale thoracale overgang
Bursa = schokdemping & voorkomen wrijving
Capsulair patroon
Capsulair patroon: exorotatie > abductie > endorotatie/anteflexie (intra-articulair)
- Abductie & adductie: coronaal vlak
- Anteflexie & retroflexie: sagittaal vlak
- Endorotatie & exorotatie: transversale vlak
- 90 graden endo en exorotatie: sagittaal vlak
→ capsulair patroon: transversale vlak
Schouderluxatie
- Anterieur: 95% geforceerd exorotatie
- Posterieur: 3% geforceerd adductie + axiale compressie
- Inferieur: 1% (luxatio erecta) geforceerd hyperabductie + axiale compressie
Klachten: pijn/functio laesa, ‘delle’ thv m. deltoideus, humeruskop ventraal papabel (anterieur)
LO: neurologisch onderzoek (n. axillaris & plexus brachialis)
AO: X-schouder (3R – AP, L, A) – axiaal helpt bij posterieur - let op complicaties
- Bankart laesie: bot van onderrand glenoid verplaatst na fractuur → labrum (anterieur)
- Hill-Sachs laesie: schade humeruskop (anterieur)
- Tuberculum majus fractuur
Bij twijfel: CT
Behandeling: repositie onder sedatie of mitella (1-3 weken)
GIRD (werpschouder)
- Pijn voor & achterzijde schouder (overbelasting) bij vooral bovenhandse bewegingen
- Bewegingsbeperking door verkorting achterste kapsel & spieren – adductie/endorotatie
- Vaak ook anterieur uitgerekt kapsel
- Assymetrische scapula beweging
- Soms uitstraling nek/bovenarm
Behandeling: strekoefeningen → spieren & kapsels versoepelen
Labrum beschadiging: SLAP laesie of Bankart laesie
SLAP = bovenkant labrum schade waar caput longus m. biceps brachii aanhecht (bovenhands)
Bankart laesie = vaak na anterieure schouderluxatie (onderrand glenoid verplaatst na fractuur)
- Oorzaak: val op gestrekt arm, repterende belasting, schouderluxatie, plots trekkracht
zwaargewricht, plots kracht op biceps overhead
- Klachten: vage pijn voorzijde, vermoeide arm, klik, verlies kracht werpen/heffen, bovenhands
meer pijn
- Diagnose: anamnese vaak al suggestief, MRI (evt contrast)
- Behandeling: conservatief (rust, pijnstilling, fysio evt injectie) → operatie
AC-luxatie
- Oorzaak: trauma/val (acromion naar beneden terwijl clavicula op plaats blijft)
- Radiografie: graad van ontwrichting en/of evt breuken
- Klachten: piano-key-sign (bij indrukken omhoog schieten)
- Behandeling: type 1/2 (AC - conservatief), type 3 (AC & CC - twijfel) & type 4tm6 (verplaatsen
clavicula - operatief)
Palpabele structuren
Arm
- Tuberculum majus/minus
- Epicondylus lateralis/medialis
- Processus styloideus radii/ulnae
- Olecranon/ caput radii
Pols
- Os scaphoideum/Os trapezium
- Os pisiforme/Os triquetrum
- Os capitatum
Anatomie pols & hand
Radius vast aan carpalia – bij extensie pols alleen gehecht aan os scaphoideum
- Ligamenten: carpalia bij elkaar houden
Welke bewegingen in de pols?
Ellipsoïdgewricht tussen radius & eerste rij carpalia (scaphoïd, lunatum, triquetrum): 2-assig →
flexie/extensie & adductie/abductie
- Circumductie: door spieren in onderarm
Retinaculum
• Ventraal: retinaculum flexorum = ligamentum carpi transversum = tussen pisiforme,
hamatum, scaphoid & trapezium; toegangspoort meest structuren onderarm naar hand
o Ontsteking peesscheden pols → n. medianus beknellen → CTS
• Dorsaal: retinaculum extensorum = iets oppervlakkiger retinaculum (radius-ulna-carpalia)
Retinaculum = pezen zo dicht mogelijk bij botten lopen → < Fbeweging & > Fgewricht = botten tegen
elkaar drukken = stabilisator
Handspieren
• Extrinsiek = origio buiten hand (onderarm/bovenarm) & insertie in hand (krachtige beweging)
• Intrinsiek = origio & insertie in hand (gecontroleerde bewegingen / weinig kracht (schrijven))
Ventraal vs dorsaal onderarm
• Ventraal: oppervlakkige & diepe flexoren
o Oppervlakkige flexoren: epicondylus medialis → hand (3 gewrichten)
o Diepe flexoren: onderarm → hand (2 gewrichten)
• Dorsaal: oppervlakkige (epicondylus lateralis) & diepe extensoren
Extrinsieke handspieren
Geen specifieke spieren voor abuctie & adductie pols:
• FCU & FCR: flexie
• ECU & ECRL/ECRB: extensie
• FCU & ECU: adductie
• FCR & ECRL/ECRB: abductie
Intrinsieke handspieren
mm. interosseus dorsales (abductie) & palmares (adductie) - ventraal/dorsaal → dorsaal
mm. lumbricales = oorsprong pees m. flexor digitorum superficialis – bij flexie beweegt oorsprong m.
lumbricalis mee → spieren blijven op lengte + optimale kracht – flexie MCP & extensie DIP/PIP
Anatomische snuifdoos
Anatomische snuifdoos = tussen extensor pollicis longus (boven) & extensor pollicis
brevis/abductor pollicis longus (onder) → a. radialis
- Ziekte van de Quervain (tendosynovitis (pees + peeschede) EPB & APL)
Zenuwen/bloedvaten
N. medianus = metacarpale tunnel; dorsaal m. flexor digitorum profundus
N. ulnaris/a. ulnaris = tunnel van Guyon; dorsaal m. flexor carpi ulnaris
,Anatomische stand hand
- Anatomische stand: flexie > extensie & half-abductie duim
- Niet functioneren intrinsieke handspieren: extensie MCP & flexie DIP/PIP = klauwhand
Elleboog
• Humeroradiaal gewricht
• Humero-ulnair gewricht
• Proximale radio-ulnaire gewricht
Radius
Radius vast aan carpalia → radius beweegt om ulna
- Membrana interossea = tussen radius-ulna (bindweefsel) → pronantie & supinatie (soepele
beweging & op plek houden)
o Lucht: rond middelvinger
o Tafel: rond pink (zuiver)
Ligamenten
Palmair radio-ulnair ligament = distale radio-ulnaire gewricht = radius tegen ulna
Ligamentum collaterale ulnare = humerus → ulna
Ligamentum collaterale radiale = humerus → ulna & ligamentum annulare = hoesje bindweefsel
om caput radii → radius vrij bewegen (makkelijk uit hoes)
Spieren
m. brachialis = humerus-ulna = flexie in pronatie
m. biceps brachii = tuberculum supraglenoidale scapula/processus coracoideus-radius = flexie in
supinatie & voorkomen luxatie radius (lus om radius)
- Onderkant 2 pezen: fascia antebrachii & tuberositas radii
Supinatie en pronatie
Pronatoren: ventraal onderarm Supinatoren: dorsaal onderarm
- Veel spieren rol in supinatie & pronantie bij schuin verloop (niet digitorum (evenwijdig))
HC13.2 – anatomie schouder
Abductie arm
- Abductie schoudergewricht 90 art. glenohumerale
- Laterorotatie scapula 150 art. sternoclaviculair/acromioclavicularis
- Lateroflexie wervelkolom 180 art. zygapophysiales (facet gewricht)
o Niet bij beide armen omhoog: beweging in: thoracale wervelkolom in lichte extensie
- Evt abductie heupgewricht (beperking lateroflexie) art. coxae
→ afhankelijk per individu – na training bv abductie 90 zonder scapulabeweging → kan wel pijn doen,
omdat je dan 1 spier gebruikt, waar normaal andere spieren helpen
Spieren in de arm
- Romp-scapula: m. pectoralis minor, m. serratus anterior, m. rhomboideus, m. trapezius, m.
levator scapulae
- Romp-humerus: m. pectoralis major (alle 3 schoudergewrichten) & m. latissimus dorsi
- Scapula-humerus: m. teres major, m. coracobrachialis, m. deltoideus, m. subscapularis
(rotatoren)
- Scapula-antebrachium: m. biceps brachii & m. triceps brachii (caput longum)
Functie m. trapezius
3 gewrichten: acromioclaviculair, sternoclaviculair, scapulothoracaal (scapula glijden over romp)
- Pars descendens = tussen achterhoofd & acromion → elevatie & retractie
o Indien virtueel draaipunt: laterorotatie
- Pars transversa = spinosus-spina scapulae → retractie
- Pars ascendens = spinosus-spina scapulae → retractie & depressie
o Indien virtueel draaipunt: laterorotatie
→ descendens & ascendens tegelijk aanspannen (abductie): laterorotatie
- Samen met: m. serratus anterior = scapula op romp houden tijdens deze beweging
,Functie m. latissimus dorsi
M. latissimus dorsi: adductie, endorotatie & flexie/extensie (alleen in bepaalde hoek)
Stabiliteit
Schoudergewricht: cavitas glenoidalis klein tov caput humeri (kop > kom) → instabiel gewricht
- Rotatorenmanchet = spieren → actieve en passieve stabiliteit
- Scapula in laterorotatie om glenoid onder kop te trekken
- Kapsel & ligamenten (als je beweegt, ligamenten aanspannen)
- Labrum = vezelig kraakbeen; zuignap kop in kom trekken door synoviale vloeistof
oppervlaktespanning
Voorkomen kop uit kom: m. serratus anterior & m. trapezius spannen aan → laterorotatie scapula →
glenoïd onder kop humerus → luxatie voorkomen (niet: inferieure luxatie door zwaartekracht)
- Anterieure luxatie > posterieure luxatie
Stabilisatoren
Statisch: labrum genoidale, gewrichtskapsel & ligamenten
Dynamisch: rotatoren manchet/cuff, m. deltoideus, m. biceps brachii (caput longum)
Rotatorcuff
Rotatorcuff = rotatie, maar vooral: stabilisatie door kop in glenoïd te trekken (stabilisatoren)
- m. subcapsularis endorotatie
- m. supraspinatus abductie (minst belangrijk)
- m. infraspinatus exorotatie (& adductie)
- m. teres minor exorotatie (& adductie)
m. subscapularis
Onderste vezels: adductie
Bovenste vezels: abductie
- 90 graden abductie: alle werklijnen over as → geen Fbeweging & > Fgewricht → stabilisatoren
Impingement
M. supraspinatus kleine afstand acromion – als spier krachtig en qua volume snel toeneemt → pees
niet passen in holte onder acromion → irritatie/schade → schouderklachten → lange termijn:
kalkafzetting → tendinitis = impingement/subacromiaal pijnsyndroom (SAPS)
, HC14 – veel voorkomende schouderaandoeningen
Schoudergewricht
1. Glenohumeraal
2. Acromio-claviculair
3. Sternoclaviculair
4. Scapulothoracaal
5. CTO = cervicale thoracale overgang
Bursa = schokdemping & voorkomen wrijving
Capsulair patroon
Capsulair patroon: exorotatie > abductie > endorotatie/anteflexie (intra-articulair)
- Abductie & adductie: coronaal vlak
- Anteflexie & retroflexie: sagittaal vlak
- Endorotatie & exorotatie: transversale vlak
- 90 graden endo en exorotatie: sagittaal vlak
→ capsulair patroon: transversale vlak
Schouderluxatie
- Anterieur: 95% geforceerd exorotatie
- Posterieur: 3% geforceerd adductie + axiale compressie
- Inferieur: 1% (luxatio erecta) geforceerd hyperabductie + axiale compressie
Klachten: pijn/functio laesa, ‘delle’ thv m. deltoideus, humeruskop ventraal papabel (anterieur)
LO: neurologisch onderzoek (n. axillaris & plexus brachialis)
AO: X-schouder (3R – AP, L, A) – axiaal helpt bij posterieur - let op complicaties
- Bankart laesie: bot van onderrand glenoid verplaatst na fractuur → labrum (anterieur)
- Hill-Sachs laesie: schade humeruskop (anterieur)
- Tuberculum majus fractuur
Bij twijfel: CT
Behandeling: repositie onder sedatie of mitella (1-3 weken)
GIRD (werpschouder)
- Pijn voor & achterzijde schouder (overbelasting) bij vooral bovenhandse bewegingen
- Bewegingsbeperking door verkorting achterste kapsel & spieren – adductie/endorotatie
- Vaak ook anterieur uitgerekt kapsel
- Assymetrische scapula beweging
- Soms uitstraling nek/bovenarm
Behandeling: strekoefeningen → spieren & kapsels versoepelen
Labrum beschadiging: SLAP laesie of Bankart laesie
SLAP = bovenkant labrum schade waar caput longus m. biceps brachii aanhecht (bovenhands)
Bankart laesie = vaak na anterieure schouderluxatie (onderrand glenoid verplaatst na fractuur)
- Oorzaak: val op gestrekt arm, repterende belasting, schouderluxatie, plots trekkracht
zwaargewricht, plots kracht op biceps overhead
- Klachten: vage pijn voorzijde, vermoeide arm, klik, verlies kracht werpen/heffen, bovenhands
meer pijn
- Diagnose: anamnese vaak al suggestief, MRI (evt contrast)
- Behandeling: conservatief (rust, pijnstilling, fysio evt injectie) → operatie
AC-luxatie
- Oorzaak: trauma/val (acromion naar beneden terwijl clavicula op plaats blijft)
- Radiografie: graad van ontwrichting en/of evt breuken
- Klachten: piano-key-sign (bij indrukken omhoog schieten)
- Behandeling: type 1/2 (AC - conservatief), type 3 (AC & CC - twijfel) & type 4tm6 (verplaatsen
clavicula - operatief)
