HC 25 fractuurleer en weke delen letsel
FRACTUURGENEZING
4 stappen
1-3 dagen: Hematoom/ontstekingsfase → hematoom → capillairen in groeien → macrofagen,
monocyten, granulocyten, osteoblasten, osteoclasten, fibroblasten → groeifactoren
1-7 dagen: Reactieve fase = granulatieweefsel (collageen & fibrine) vormen door endotheelcellen en
fibroblasten
Reparatie/herstelfase
- Primaire callusformatie/zachte callus = woven bot vormen met willekeurige
collageenbundels (2-3 weken)
- Ossale callusformatie/harde callus = enchondrale botvorming; calciumzouten neerslaan
op collageen → vergroting stabiliteit (3-4 maanden)
Maanden-jaren: Remodelleringsfase = overtollig callusweefsel resorberen door osteoclasten →
lamellair bot met parallel collageen vormen – afhankelijk van wet van Wolff (belastingspatroon)
- Goed bij kinderen
FUNCTIE
Functie skelet
• Stevigheid/steun
• Beweging
• Bescherming (interne) organen
• Groei
• Productie rode bloedcellen
• Opslagplaats mineralen
Weke delen
Weke delen waaraan altijd schade is bij een fractuur:
- Huid/subcutis
- Spier
- Bloedvaten/zenuwen
INDELING TYPEN FRACTUREN
Leeftijd
• Kind: elastisch bot (meer elastine/collageen en minder mineralen) & groeischijven
o Bowing fractuur: buigen → < functie → breken & zetten
o Greenstick fractuur: breken 1 kant, maar niet door → < functie → breken en zetten
o Torus fractuur: veel pijn (deuk), maar behoud functie
o Normaal fractuur als bij ouderen
o Fractuur groeischijf (meest zwakke plek bot) → groeideformatie
• Volwassen: standaard
• Bejaard: osteoporose → energie letsel laag & ook zonder energie krimpen (wervelfractuur)
Traumamechanisme & energie
Energie = hetgeen dat er voor zorgt dat deformatie weefsels optreedt = m*v2
Traumatisch
- Hoog-energetisch
- Laag-energetisch
Pathologisch = fracturen na inadequaat trauma
- Stressfractuur = overbelasting bot
- Osteoporotische fractuur
- Fracturen bij botafwijkingen
Welk bot
Platte beenderen = beschermen organen → goede genezing (geen operatie)
Schedel, sternum, ribben, scapula, bekken
Pijpbeenderen = geen goede genezing (wel operatie)
Tibia, humerus, femur, metacarpalia, metatarsalia
,Lokalisatie
Proximaal – schacht – distaal
• Epifyse = onderdeel gewricht/kraakbeen – spongieus bot (laag gewicht) + rood beenmerg
o Kind/jongeren: Epifysairschijf/physis = groeischijf → lengtegroei bot
o Volwassenen: nauwelijks onderscheid metafyse en epifyse
• Metafyse = schacht-epifyse – spongieus bot (laag gewicht) + rood beenmerg
• Diafyse/schacht = aanhechting spieren/pezen; bewegen aangrenzende gewricht – corticaal
bot + geel beenmerg
Groeischijf letsels
Salter heres classificatie
- Type I: links naar rechts → moeilijk zien op foto (geen breuklijn)
- Type II: richting schacht → meest voorkomend, zelden problemen
- Type III: richting gewricht → problemen → groeistoornis
- Type IV: door epifyse & metafyse → problemen → groeistoornis
- Type V: groeischijf volledig weggedrukt → problemen → groeistoornis
Groeistoornis: groei cellen liggen aan buitenkant groeischijf (type 3/4)
Probleem: risico groeistoornis + intra-articulair fractuur (operatie)
Breuklijnen
• Extra-articulair = gunstige prognose op lange termijn
• Intra-articulair = hogere kans complicaties
- Segmentaal = meervoudige fractuur op verschillende niveau’s
- Comminutief = verbrijzeling = multifragmentair; 1 breuk met meerdere fragmenten → pen
doorheen alsnog niet bewegen
- Dwars
- Schuin
- Spiraal
- Geïnclaveerd = delen fractuur in elkaar gedrukt, met behoud botstructuur – femur
- Compressie = inzakking bot, met verlies botstructuur - wervel & SH V
- Impressie = indrukking/deuk (scherp geweld of hoge druk) – schedel & tibiaplateau
- Avulsie = inwendig geweld (bv aanspannen spier waardoor bot afscheurt)
Dislocatie
• Ad axim/angulatie = hoekstand – belastbaar
• Ad latitudinem = horizontale translatie – belastbaar
• Ad longitudinem – belastbaar
o Cum contractione = verkorting
o Cum distractione = verlenging
• Ad peripheriam = rotatie botdelen – niet belastbaar (probleem!)
Open of gesloten fractuur
Gustillo Anderson classificatie: open fractuur → infectierisico
• Type I: < 1 cm, simpele fractuur & laag infectierisico
• Type II: > 1 cm, geen erg weke delen letsel & matig infectierisico
• Type IIIA: > 10 cm – groot maar nogsteeds bedekking bot
• Type IIIB: > 10 cm – ernstige weke delen schade, bot blootliggend
• Type IIIC: > 10 cm – bloedvatletsel, amputatiegevaar
Verschillende open letsels
- Crushed letsel = langdurige druk op lichaamsdeel → niet zelf genezen
- Contusie = kneuzing → rood uiteindelijk zwart (huidnecrose)
- Deglove letsel = subcutis los van fascie → geen bloed bij huid (dood)
→ zonder wondgenezing geen botgenezing
, Beoordeling weke delen letsel
- Snijwond (scherpe rand)/scheurwond (onregelmatige rand)
- Spier/peesletsel (functie testen)
- Contusie huid & subcutis
- Huiddefect
- Vaat/zenuwletsel
Behandeling
Doel: herstel functie (ipv anatomie)
• Gips: immobilisatie + geduld (>95%)
• Operatie indicaties
o Stand primair
o Intra-articulair
o Falen conservatief
o Sneller functioneel
o Open fractuur (behalve graad I)
o Polytrauma patiënt
Osteosynthese = botten vastzetten
- Kind: K-draden & elastische mergpennen
- Oud: platen, schroeven & prothesen
Complicaties
• Stijfheid (elk fractuur leidt tot iets van functieverlies)
• Groeistoornis
• Mal-union = bot geneest in verkeere stand
• Non-union = bot geneest niet → pseudo-artrose
o Hypertrofisch = te veel instabiliteit
o Atrofisch = bot ‘wil’ niet
• Infectie
• Vaat-zenuwletsel
FRACTUURGENEZING
4 stappen
1-3 dagen: Hematoom/ontstekingsfase → hematoom → capillairen in groeien → macrofagen,
monocyten, granulocyten, osteoblasten, osteoclasten, fibroblasten → groeifactoren
1-7 dagen: Reactieve fase = granulatieweefsel (collageen & fibrine) vormen door endotheelcellen en
fibroblasten
Reparatie/herstelfase
- Primaire callusformatie/zachte callus = woven bot vormen met willekeurige
collageenbundels (2-3 weken)
- Ossale callusformatie/harde callus = enchondrale botvorming; calciumzouten neerslaan
op collageen → vergroting stabiliteit (3-4 maanden)
Maanden-jaren: Remodelleringsfase = overtollig callusweefsel resorberen door osteoclasten →
lamellair bot met parallel collageen vormen – afhankelijk van wet van Wolff (belastingspatroon)
- Goed bij kinderen
FUNCTIE
Functie skelet
• Stevigheid/steun
• Beweging
• Bescherming (interne) organen
• Groei
• Productie rode bloedcellen
• Opslagplaats mineralen
Weke delen
Weke delen waaraan altijd schade is bij een fractuur:
- Huid/subcutis
- Spier
- Bloedvaten/zenuwen
INDELING TYPEN FRACTUREN
Leeftijd
• Kind: elastisch bot (meer elastine/collageen en minder mineralen) & groeischijven
o Bowing fractuur: buigen → < functie → breken & zetten
o Greenstick fractuur: breken 1 kant, maar niet door → < functie → breken en zetten
o Torus fractuur: veel pijn (deuk), maar behoud functie
o Normaal fractuur als bij ouderen
o Fractuur groeischijf (meest zwakke plek bot) → groeideformatie
• Volwassen: standaard
• Bejaard: osteoporose → energie letsel laag & ook zonder energie krimpen (wervelfractuur)
Traumamechanisme & energie
Energie = hetgeen dat er voor zorgt dat deformatie weefsels optreedt = m*v2
Traumatisch
- Hoog-energetisch
- Laag-energetisch
Pathologisch = fracturen na inadequaat trauma
- Stressfractuur = overbelasting bot
- Osteoporotische fractuur
- Fracturen bij botafwijkingen
Welk bot
Platte beenderen = beschermen organen → goede genezing (geen operatie)
Schedel, sternum, ribben, scapula, bekken
Pijpbeenderen = geen goede genezing (wel operatie)
Tibia, humerus, femur, metacarpalia, metatarsalia
,Lokalisatie
Proximaal – schacht – distaal
• Epifyse = onderdeel gewricht/kraakbeen – spongieus bot (laag gewicht) + rood beenmerg
o Kind/jongeren: Epifysairschijf/physis = groeischijf → lengtegroei bot
o Volwassenen: nauwelijks onderscheid metafyse en epifyse
• Metafyse = schacht-epifyse – spongieus bot (laag gewicht) + rood beenmerg
• Diafyse/schacht = aanhechting spieren/pezen; bewegen aangrenzende gewricht – corticaal
bot + geel beenmerg
Groeischijf letsels
Salter heres classificatie
- Type I: links naar rechts → moeilijk zien op foto (geen breuklijn)
- Type II: richting schacht → meest voorkomend, zelden problemen
- Type III: richting gewricht → problemen → groeistoornis
- Type IV: door epifyse & metafyse → problemen → groeistoornis
- Type V: groeischijf volledig weggedrukt → problemen → groeistoornis
Groeistoornis: groei cellen liggen aan buitenkant groeischijf (type 3/4)
Probleem: risico groeistoornis + intra-articulair fractuur (operatie)
Breuklijnen
• Extra-articulair = gunstige prognose op lange termijn
• Intra-articulair = hogere kans complicaties
- Segmentaal = meervoudige fractuur op verschillende niveau’s
- Comminutief = verbrijzeling = multifragmentair; 1 breuk met meerdere fragmenten → pen
doorheen alsnog niet bewegen
- Dwars
- Schuin
- Spiraal
- Geïnclaveerd = delen fractuur in elkaar gedrukt, met behoud botstructuur – femur
- Compressie = inzakking bot, met verlies botstructuur - wervel & SH V
- Impressie = indrukking/deuk (scherp geweld of hoge druk) – schedel & tibiaplateau
- Avulsie = inwendig geweld (bv aanspannen spier waardoor bot afscheurt)
Dislocatie
• Ad axim/angulatie = hoekstand – belastbaar
• Ad latitudinem = horizontale translatie – belastbaar
• Ad longitudinem – belastbaar
o Cum contractione = verkorting
o Cum distractione = verlenging
• Ad peripheriam = rotatie botdelen – niet belastbaar (probleem!)
Open of gesloten fractuur
Gustillo Anderson classificatie: open fractuur → infectierisico
• Type I: < 1 cm, simpele fractuur & laag infectierisico
• Type II: > 1 cm, geen erg weke delen letsel & matig infectierisico
• Type IIIA: > 10 cm – groot maar nogsteeds bedekking bot
• Type IIIB: > 10 cm – ernstige weke delen schade, bot blootliggend
• Type IIIC: > 10 cm – bloedvatletsel, amputatiegevaar
Verschillende open letsels
- Crushed letsel = langdurige druk op lichaamsdeel → niet zelf genezen
- Contusie = kneuzing → rood uiteindelijk zwart (huidnecrose)
- Deglove letsel = subcutis los van fascie → geen bloed bij huid (dood)
→ zonder wondgenezing geen botgenezing
, Beoordeling weke delen letsel
- Snijwond (scherpe rand)/scheurwond (onregelmatige rand)
- Spier/peesletsel (functie testen)
- Contusie huid & subcutis
- Huiddefect
- Vaat/zenuwletsel
Behandeling
Doel: herstel functie (ipv anatomie)
• Gips: immobilisatie + geduld (>95%)
• Operatie indicaties
o Stand primair
o Intra-articulair
o Falen conservatief
o Sneller functioneel
o Open fractuur (behalve graad I)
o Polytrauma patiënt
Osteosynthese = botten vastzetten
- Kind: K-draden & elastische mergpennen
- Oud: platen, schroeven & prothesen
Complicaties
• Stijfheid (elk fractuur leidt tot iets van functieverlies)
• Groeistoornis
• Mal-union = bot geneest in verkeere stand
• Non-union = bot geneest niet → pseudo-artrose
o Hypertrofisch = te veel instabiliteit
o Atrofisch = bot ‘wil’ niet
• Infectie
• Vaat-zenuwletsel
