Samenvatting Testtheorie (PABA2056) 2024/2025
Dit document bevat de aantekeningen van alle hoorcolleges van het vak Testtheorie, plus een
samenvatting van de bijbehorende literatuur uit het boek Testtheorie: Inleiding in de theorie van
de psychologische test en zijn toepassingen van Drenth en Sijtsema met enkele aanvullende
artikelen uit de klapper (gepubliceerd op Brightspace). Deze samenvatting is bedoeld als
ondersteunend studiemateriaal, hier kunnen geen rechten aan ontleend worden. De originele
inhoud is eigendom van de auteurs en uitgevers.
Aantekeningen hoorcollege 1 – Introductie testtheorie
Inleiding
• Wat zijn testen?
o Meetinstrumenten voor het meten van eigenschappen of vaardigheden van
mensen (zoals faalangst bij kinderen) of situaties (zoals klimaat van klassen)
o Verschillende benamingen: tests, proeven, vragenlijsten, observatieformulieren,
o Verschillende vormen en afnames
• Wat is het nut van testen?
o Onderscheid maken tussen groepen, groepen vergelijken of beschrijven
o Maatschappelijk nut: bijvoorbeeld diagnoses stellen, schoolvorderingen,
voorspellen, plaatsing, toelating en selectie
o Belangrijk voor onderzoek
• Rol van testen in onderzoek:
o Vergelijking tussen groepen maken (bv. Is er verschil tussen jongens en meisjes
wat betreft faalangst?)
o Kijken naar relaties tussen variabelen (bv. Is er een verband tussen de mate
waarin leerkracht zich persoonlijk verantwoordelijk voelen voor hun onderwijs en
de mate waarin ze in hun klas de focus leggen op leren of presteren?)
• We gaan er vanuit dat de meting ook daadwerkelijk wat zegt over de persoon, en dat deze
meting betrouwbaar is… maar is dat ook zo? → testtheorie
• Wat is dan nou testtheorie? → wetenschappelijke benadering van het ontwerpen en
evalueren van een test, antwoord krijgen op volgende vragen:
o In hoeverre zegt de test iets over een individueel persoon
o In hoeverre zou je dezelfde uitslag krijgen onder andere omstandigheden
o Meet je wat je wil weten
o Dragen alle vragen in de test daadwerkelijk bij aan de betrouwbaarheid en
kwaliteit van de testuitslag
• Verschillende fasen van testconstructie:
o Fase 1: wat willen we meten, en waarom?
o Fase 2: hoe kunnen we dit operationaliseren in vragen, opgaven en uitspraken?
o Fase 3: wat is de relatie tussen de delen (de vragen/items) en het geheel?
o Fase 4: kwaliteit (doel, construct, betrouwbare meting)
Hoofdstuk 1: historische ontwikkeling van het testen
Oorsprong
• Eerste tekenen van testgebruik zijn al heel oud
• Oude china (2000 - 1000 v. Chr)
, o Vorderingentoets voor dienaren
o ‘testscores’ voor bijv. Boogschieten of sociale etiquette
• Oude testament:
o Persoonlijkheidstest: angstigen uit het leger laten vertrekken
o Gedragstest: hoe drinkt iemand water uit de beek
• Oorspronkelijk werd de kwaliteit van een test meer op ‘intuïtie’ of ‘common sense’
beoordeeld
• In de twintigste eeuw meer systematisch en met empirische fundering voor de test
Periode tot verschijnen binet-simon-test
• Drie stimulansen voor het ontstaan van test(theorie)
o Psychiatrie (esquirol, seguin): onderscheiden geestelijke afwijkingen
o Experimentele psychologie kwam op (wundt): daar werden voor het eerst
gestandaardiseerde experimenten ontwikkeld naar sensorische en motorische
functies, maar verschillen tussen mensen werden juist storend gevonden
o Genetica (cattell, galton en pearson): kijken naar erfelijkheid van psychische
eigenschappen. Die vonden de individuele verschillen juist wenselijk. Gebruik
gemaakt van systematische technieken en afwijkingen van het gemiddelde
(statistische testen)
• Aanloop tot ontwikkeling testtheorie, weinig complexe vaardigheden
Binet-Simon-Test voor WO 1
• Eerste binet-simon test (1904):
o Doel: onderscheid maken tussen luie en incapabele kinderen
o Complexe opgaven, eerste ‘intelligentietest’
o Via empirisch onderzoek → moeilijkheidsgraad bepalen
o Werken met een totaalscore voor intelligentie
o Begrip mentale leeftijd geïntroduceerd
• Terman: standford-binet
o Formuleren van standaardinstructies voor afname (belangrijk voor de
vergelijkbaarheid van scores)
o Normen gebaseerd op representatieve steekproef
• Stern: (mentale leeftijd/kalenderleeftijd) x 100 = IQ
• Beperkingen van deze eerste binet-simon test:
o Deze test was praktisch zeker nuttig, maar nog steeds weinig theoretisch
onderbouwd
o Alleen focus op het individu, niet op groepsonderzoek
o Geen valideringsonderzoek: samenhang tests met latere prestaties, selecteren
nog niet van toepassing
Tussen WO 1 en WO 2
• Door nood aan selectie van personeel voor leger WO 1 → ontwikkelen van testen in
stroomversnelling, er moest snel bepaald kunnen worden of iemand wel of niet geschikt
was voor het leger dus snel testen hiervoor ontwikkelen
o Army alpha (schriftelijk)
• Na de eerste wereldoorlog:
o Europa: individuele diagnostiek, observatietests, subjectieve beoordeling (later
ook collectief)
, o Vs: collectief testen, kwantificeerbare groepstest, objectiviteit. Voor immigranten
ook niet-verbale testen
o Engeland: zat er een beetje tussenin, aandacht voor objectief evalueren van
schoolprestaties
• Het gebruik van test ging voor de theorie, nog steeds weinig onderzoek naar
• Thurstonde (1931): focus op betrouwbaarheid en criteriumvaliditeit, testgedrag buiten
de testsituatie voorspellen
• Er ontstonden meerdere boeken en wetenschappelijke tijdschrijften over testen en
meten
• Persoonlijkheidstests die ontstonden:
o Observatietests
o Persoonlijkheidsvragenlijsten
o Projectieve (associatie) tests
Na de tweede wereldoorlog
• Het aantal testen neemt toe, maar gelukkig ook de aandacht voor methodologie en
testtheorie (ook wel genaamd psychometrie → de technieken die zich bezig houden met
het meten van psychologische fenomenen)
• Integratie van testgebruik in onderwijs en bedrijfsleven
• In amerika: educational testing service (1947)
o Evalueren van het onderwijs
o Fundamenteel psychometrisch onderzoek
• Introductie computer en technologie was erg belangrijk
• Theorieontwikkeling voor testen en meten
o Statistische methoden
o Schaaltheorie (bv guttman)
o Item-responstheorie
o Adaptief testen
• Belangrijke instituten in Nederland
o CITO
o COTAN
Hoofdstuk 2: definitie, kenmerken en toepassingen van de test
Korte omschrijving van het begrip ‘test’
• Een systematisch onderzoek van gedrag met behulp van speciaal geselecteerde vragen
of opgaven, met de bedoeling inzicht te krijgen in een psychologisch kenmerk van de
onderzochte in vergelijking met anderen
• Uitspraken over individu, interprestatie is in vergelijking met wat gebruikelijke uitkomsten
zijn
Kenmerken van een test
• Efficiëntie:
o Forceren van een situatie die het (hypothetische) construct beoogd te meten
o Dus niet gewoon maar wachten tot het zich voordoet
o Doel: tijdwinst
• Standaardisatie:
o Maak de procedure, het testmateriaal, de instructie en de verwerking zo veel
mogelijk hetzelfde
, o Standaardisatie is heel belangrijk! Anders kun je niet vergelijken
o Vaak handig hierbij, afname instructie
o Doel: testscores vergelijkbaar maken
• Normering: (meer info in hoorcollege 6)
o Interpretatie/betekenis van mogelijke scores op de test
o Bijv. Wat betekent een score op een test van 23
o Gebeurt met behulp van grote normsteekproeven
o Doel: testscores vergelijkbaar maken/interpretatie
• Objectiviteit:
o Resultaat van het onderzoek is onafhankelijk van degene die de gegevens
verzamelt of uitwerkt, onafhankelijkheid testscore en afnemer
o Impliceert openheid en reproduceerbaarheid
o Doel: vergelijkbaarheid van testscores vergroten
o Objectiviteit kan soms beoordeeld worden: komen verschillende beoordelaars
tot hetzelfde resultaat? Hoe je dit meet is afhankelijk van aantal beoordelaars en
welke schaal je aanneemt:
• Betrouwbaarheid (meer info in hoorcollege 3)
o ‘herhaalbaarheid’ van het meetresultaat
o Kom je tot dezelfde conclusie als je twee keer dezelfde persoon meet onder
identieke omstandigheden?
o Een test is betrouwbaar wanneer het testresultaat niet afhangt van het moment
waarop getest is, niet gebaseerd op toevalligheid
o Doel: de precisie van testscores vergroten
• Validiteit (meer info in hoorcollege 4)
o Meet mijn test (alleen) wat het beoogt te meten?
o Wat is de psychologische betekenis van mijn test?
o Bijv. Een toets voor rekenvaardigheid waarbij er veel tekst staat in de opgaven
meet niet enkel rekenvaardigheid, maar leunt ook erg op taalvaardigheid
o Doel: zorgen dat de testscores betekenis hebben
• Dus nu een uitgebreide definitie van een test:
o Een test is een systematische classificatie of meetprocedure, waarbij het
mogelijk is een uitspraak te doen over een of meer empirisch-theoretisch
gefundeerde eigenschappen van de onderzochte of over specifiek niet-
testgedrag, door uit te gaan van een objectieve verwerking van reacties van
hem/haar, in vergelijking tot die van anderen, op een aantal gestandaardiseerde,
zorgvuldig gekozen stimuli
Hoofdstuk 3: inleidingen, onderscheidingen en begrippen
Overzicht van tests - indelingen
• Verschillende mogelijkheden tot indeling
o Indeling naar testgedrag (prestatieniveau versus gedragswijze) → meest
voorkomend
Dit document bevat de aantekeningen van alle hoorcolleges van het vak Testtheorie, plus een
samenvatting van de bijbehorende literatuur uit het boek Testtheorie: Inleiding in de theorie van
de psychologische test en zijn toepassingen van Drenth en Sijtsema met enkele aanvullende
artikelen uit de klapper (gepubliceerd op Brightspace). Deze samenvatting is bedoeld als
ondersteunend studiemateriaal, hier kunnen geen rechten aan ontleend worden. De originele
inhoud is eigendom van de auteurs en uitgevers.
Aantekeningen hoorcollege 1 – Introductie testtheorie
Inleiding
• Wat zijn testen?
o Meetinstrumenten voor het meten van eigenschappen of vaardigheden van
mensen (zoals faalangst bij kinderen) of situaties (zoals klimaat van klassen)
o Verschillende benamingen: tests, proeven, vragenlijsten, observatieformulieren,
o Verschillende vormen en afnames
• Wat is het nut van testen?
o Onderscheid maken tussen groepen, groepen vergelijken of beschrijven
o Maatschappelijk nut: bijvoorbeeld diagnoses stellen, schoolvorderingen,
voorspellen, plaatsing, toelating en selectie
o Belangrijk voor onderzoek
• Rol van testen in onderzoek:
o Vergelijking tussen groepen maken (bv. Is er verschil tussen jongens en meisjes
wat betreft faalangst?)
o Kijken naar relaties tussen variabelen (bv. Is er een verband tussen de mate
waarin leerkracht zich persoonlijk verantwoordelijk voelen voor hun onderwijs en
de mate waarin ze in hun klas de focus leggen op leren of presteren?)
• We gaan er vanuit dat de meting ook daadwerkelijk wat zegt over de persoon, en dat deze
meting betrouwbaar is… maar is dat ook zo? → testtheorie
• Wat is dan nou testtheorie? → wetenschappelijke benadering van het ontwerpen en
evalueren van een test, antwoord krijgen op volgende vragen:
o In hoeverre zegt de test iets over een individueel persoon
o In hoeverre zou je dezelfde uitslag krijgen onder andere omstandigheden
o Meet je wat je wil weten
o Dragen alle vragen in de test daadwerkelijk bij aan de betrouwbaarheid en
kwaliteit van de testuitslag
• Verschillende fasen van testconstructie:
o Fase 1: wat willen we meten, en waarom?
o Fase 2: hoe kunnen we dit operationaliseren in vragen, opgaven en uitspraken?
o Fase 3: wat is de relatie tussen de delen (de vragen/items) en het geheel?
o Fase 4: kwaliteit (doel, construct, betrouwbare meting)
Hoofdstuk 1: historische ontwikkeling van het testen
Oorsprong
• Eerste tekenen van testgebruik zijn al heel oud
• Oude china (2000 - 1000 v. Chr)
, o Vorderingentoets voor dienaren
o ‘testscores’ voor bijv. Boogschieten of sociale etiquette
• Oude testament:
o Persoonlijkheidstest: angstigen uit het leger laten vertrekken
o Gedragstest: hoe drinkt iemand water uit de beek
• Oorspronkelijk werd de kwaliteit van een test meer op ‘intuïtie’ of ‘common sense’
beoordeeld
• In de twintigste eeuw meer systematisch en met empirische fundering voor de test
Periode tot verschijnen binet-simon-test
• Drie stimulansen voor het ontstaan van test(theorie)
o Psychiatrie (esquirol, seguin): onderscheiden geestelijke afwijkingen
o Experimentele psychologie kwam op (wundt): daar werden voor het eerst
gestandaardiseerde experimenten ontwikkeld naar sensorische en motorische
functies, maar verschillen tussen mensen werden juist storend gevonden
o Genetica (cattell, galton en pearson): kijken naar erfelijkheid van psychische
eigenschappen. Die vonden de individuele verschillen juist wenselijk. Gebruik
gemaakt van systematische technieken en afwijkingen van het gemiddelde
(statistische testen)
• Aanloop tot ontwikkeling testtheorie, weinig complexe vaardigheden
Binet-Simon-Test voor WO 1
• Eerste binet-simon test (1904):
o Doel: onderscheid maken tussen luie en incapabele kinderen
o Complexe opgaven, eerste ‘intelligentietest’
o Via empirisch onderzoek → moeilijkheidsgraad bepalen
o Werken met een totaalscore voor intelligentie
o Begrip mentale leeftijd geïntroduceerd
• Terman: standford-binet
o Formuleren van standaardinstructies voor afname (belangrijk voor de
vergelijkbaarheid van scores)
o Normen gebaseerd op representatieve steekproef
• Stern: (mentale leeftijd/kalenderleeftijd) x 100 = IQ
• Beperkingen van deze eerste binet-simon test:
o Deze test was praktisch zeker nuttig, maar nog steeds weinig theoretisch
onderbouwd
o Alleen focus op het individu, niet op groepsonderzoek
o Geen valideringsonderzoek: samenhang tests met latere prestaties, selecteren
nog niet van toepassing
Tussen WO 1 en WO 2
• Door nood aan selectie van personeel voor leger WO 1 → ontwikkelen van testen in
stroomversnelling, er moest snel bepaald kunnen worden of iemand wel of niet geschikt
was voor het leger dus snel testen hiervoor ontwikkelen
o Army alpha (schriftelijk)
• Na de eerste wereldoorlog:
o Europa: individuele diagnostiek, observatietests, subjectieve beoordeling (later
ook collectief)
, o Vs: collectief testen, kwantificeerbare groepstest, objectiviteit. Voor immigranten
ook niet-verbale testen
o Engeland: zat er een beetje tussenin, aandacht voor objectief evalueren van
schoolprestaties
• Het gebruik van test ging voor de theorie, nog steeds weinig onderzoek naar
• Thurstonde (1931): focus op betrouwbaarheid en criteriumvaliditeit, testgedrag buiten
de testsituatie voorspellen
• Er ontstonden meerdere boeken en wetenschappelijke tijdschrijften over testen en
meten
• Persoonlijkheidstests die ontstonden:
o Observatietests
o Persoonlijkheidsvragenlijsten
o Projectieve (associatie) tests
Na de tweede wereldoorlog
• Het aantal testen neemt toe, maar gelukkig ook de aandacht voor methodologie en
testtheorie (ook wel genaamd psychometrie → de technieken die zich bezig houden met
het meten van psychologische fenomenen)
• Integratie van testgebruik in onderwijs en bedrijfsleven
• In amerika: educational testing service (1947)
o Evalueren van het onderwijs
o Fundamenteel psychometrisch onderzoek
• Introductie computer en technologie was erg belangrijk
• Theorieontwikkeling voor testen en meten
o Statistische methoden
o Schaaltheorie (bv guttman)
o Item-responstheorie
o Adaptief testen
• Belangrijke instituten in Nederland
o CITO
o COTAN
Hoofdstuk 2: definitie, kenmerken en toepassingen van de test
Korte omschrijving van het begrip ‘test’
• Een systematisch onderzoek van gedrag met behulp van speciaal geselecteerde vragen
of opgaven, met de bedoeling inzicht te krijgen in een psychologisch kenmerk van de
onderzochte in vergelijking met anderen
• Uitspraken over individu, interprestatie is in vergelijking met wat gebruikelijke uitkomsten
zijn
Kenmerken van een test
• Efficiëntie:
o Forceren van een situatie die het (hypothetische) construct beoogd te meten
o Dus niet gewoon maar wachten tot het zich voordoet
o Doel: tijdwinst
• Standaardisatie:
o Maak de procedure, het testmateriaal, de instructie en de verwerking zo veel
mogelijk hetzelfde
, o Standaardisatie is heel belangrijk! Anders kun je niet vergelijken
o Vaak handig hierbij, afname instructie
o Doel: testscores vergelijkbaar maken
• Normering: (meer info in hoorcollege 6)
o Interpretatie/betekenis van mogelijke scores op de test
o Bijv. Wat betekent een score op een test van 23
o Gebeurt met behulp van grote normsteekproeven
o Doel: testscores vergelijkbaar maken/interpretatie
• Objectiviteit:
o Resultaat van het onderzoek is onafhankelijk van degene die de gegevens
verzamelt of uitwerkt, onafhankelijkheid testscore en afnemer
o Impliceert openheid en reproduceerbaarheid
o Doel: vergelijkbaarheid van testscores vergroten
o Objectiviteit kan soms beoordeeld worden: komen verschillende beoordelaars
tot hetzelfde resultaat? Hoe je dit meet is afhankelijk van aantal beoordelaars en
welke schaal je aanneemt:
• Betrouwbaarheid (meer info in hoorcollege 3)
o ‘herhaalbaarheid’ van het meetresultaat
o Kom je tot dezelfde conclusie als je twee keer dezelfde persoon meet onder
identieke omstandigheden?
o Een test is betrouwbaar wanneer het testresultaat niet afhangt van het moment
waarop getest is, niet gebaseerd op toevalligheid
o Doel: de precisie van testscores vergroten
• Validiteit (meer info in hoorcollege 4)
o Meet mijn test (alleen) wat het beoogt te meten?
o Wat is de psychologische betekenis van mijn test?
o Bijv. Een toets voor rekenvaardigheid waarbij er veel tekst staat in de opgaven
meet niet enkel rekenvaardigheid, maar leunt ook erg op taalvaardigheid
o Doel: zorgen dat de testscores betekenis hebben
• Dus nu een uitgebreide definitie van een test:
o Een test is een systematische classificatie of meetprocedure, waarbij het
mogelijk is een uitspraak te doen over een of meer empirisch-theoretisch
gefundeerde eigenschappen van de onderzochte of over specifiek niet-
testgedrag, door uit te gaan van een objectieve verwerking van reacties van
hem/haar, in vergelijking tot die van anderen, op een aantal gestandaardiseerde,
zorgvuldig gekozen stimuli
Hoofdstuk 3: inleidingen, onderscheidingen en begrippen
Overzicht van tests - indelingen
• Verschillende mogelijkheden tot indeling
o Indeling naar testgedrag (prestatieniveau versus gedragswijze) → meest
voorkomend
