Literatuur week 6 – De kwetsbare dader / ervaringsdeskundige
H11 & H12 van het boek
De terbeschikkingstelling
Is in 1928 ingevoerd, omdat de plaatsing in een krankzinnigengesticht (nu:
psychiatrisch ziekenhuis) onvoldoende mogelijkheden bood om de maatschappij
te beschermen tegen geestelijk gestoorde delinquenten.
TBS: ingevoerd als strafrechtelijke maatregel die zowel op niet
toerekeningsvatbare als op verminderd toerekeningsvatbare delinquenten kan
worden toegepast, indien er vanwege de stoornis sprake is van een groot gevaar
van herhaling van ernstige strafbare feiten
Doel = bescherming van de samenleving tegen ernstige recidive
Kan met telkens 2 jaren worden verlengd (in veel gevallen onbeperkt)
Art. 2.3 lid 2 WFZ: rechter kan een machtiging afgeven voor onvrijwillige
opname en verblijf als bedoeld in art. 24 van de Wet zorg en dwang (Wzd) voor
max. 6 maanden
Voorwaarden en vormvoorschriften
Art. 37a Sr: tbs kan worden opgelegd aan de verdachte bij wie tijdens het
begaan van het strafbare feit gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van
de geestvermogens bestond, indien hij een misdrijf heeft begaan waarop vier
jaren of meer gevangenisstraf staat (of enkele andere genoemde misdrijven) en
de veiligheid van personen of goederen het opleggen van de maatregel eist.
HR: het vaststellen van gelijktijdigheid tussen delict en stoornis is voldoende
(geen causaal verband vereist!)
WEL: voor oplegging tbs wel een verband tussen stoornis en het gevaar van
recidive vereist. Anders geen TBS, maar een levenslange gevangenisstraf.
TBS kan:
Ten aanzien van niet toerekeningsvatbare delinquenten (art. 39 Sr)
Ten aanzien van verminderd toerekeningsvatbare delinquenten rechter
kan naast tbs een gevangenisstraf opleggen (niet verplicht).
TBS met voorwaarden: max 5 jaren gevangenisstraf ernaast art. 38 lid 3 Sr
TBS met bevel tot verpleging van overheidswege: de voor het misdrijf gewenste
maximum gevangenisstraf (maar geen levenslange gevangenisstraf! Strookt
niet!) HR Lucia de B: tbs met dwangverpleging is niet verenigbaar met de
levenslange gevangenisstraf, omdat tbs met dwangverpleging (d.m.v. verpleging
en behandeling) betrokkene wil doen laten terugkeren in de maatschappij.
Bij combinatie tbs en gevangenisstraf: tbs begint ná uitzitten gevangenisstraf
(dus datum VI) art. 6.4 lid 2 Besluit forensische zorg (Bfz).
Art. 6;2:8 Sv: de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf in een tbs-
inrichting is mogelijk
1
, Art. 37d lid 2 Sr: de rechter die een combinatievonnis oplegt, kan een
advies geven over het tijdstip waarop de tbs met dwangverpleging dient te
starten kan ook eerder zijn dan datum VI.
Dit geldt ook als er dringende medische redenen zijn voor plaatsing in tbs-
kliniek of als persoon jonger is dan 23 jaar art. 6.4 lid 3 Bfz jaarlijkse
beoordeling of eerdere plaatsing aangewezen is Zie Regeling selectie,
plaatsing en overplaatsing van gedetineerden
Gedragskundige rapportage
TBS mag de rechter slechts geven nadat twee gedragsdeskundigen van
verschillende disciplines (onder wie psychiater) die de betrokkene hebben
onderzocht, een gedagtekens en ondertekend advies hebben uitgebracht
art. 37a lid 3 Sr multidisciplinaire rapportage
Uit het rapport moet duidelijk blijken dat beiden de verdachte hebben
onderzocht (alleen een vermelding is niet voldoende)
Indien advies eerder dan een jaar voor aanvang van het onderzoek ter
terechtzitting is opgemaakt, kan de rechter hier alleen gebruik van maken
met instemming OM en verdachte art. 37 lid 2 Sr anders nieuw
multidisciplinair onderzoek
Weigerende observandi: bij weigering + als verdachte wel meewerkt maar
alleen onder cameratoezicht
Kan de rapportage en advisering van weigerende observandi worden gebruikt als
basis voor opleggen TBS? Je zou denken van niet als je de tekst ziet van art. 37
lid 3 Sr maar kan WEL!
Alleen probleem: soms is het onderzoek niet mogelijk zonder
medewerking
Art. 37a lid 4 Sr: de eis van het multidisciplinair onderzoek geldt niet
indien de verdachte niet wil meewerken aan het onderzoek rechter kan
dan gebruikmaken van adviezen en rapporten waaraan verdachte wél
heeft meegewerkt, zoals rapporten uit eerdere strafzaak!
Bij misdrijf gericht tegen of dat gevaar heeft veroorzaakt voor de
lichamelijke integriteit: mogelijkheid gebruik te maken van
persoonsgegevens van de verdachte die bij artsen of gedragsdeskundigen
aanwezig zijn opvragen gegevens! Met machtiging van hof Arnhem-
Leeuwarden kunnen deze gegevens vervolgens worden verstrekt aan de
rapporterende gedragsdeskundigen art. 37a Sr lid 5 t/m 9
Rechter is niet gebonden aan advies! Geldt zowel bij niet als wel opleggen
tbs. Rechter bepaalt!
TBS met bevel tot verpleging art. 37b Sr
Vindt plaats in een daarvoor aangewezen rijksinrichting of particuliere
inrichting
Door of vanwege de minister
Binnen 4 maanden na aanvang tbs (kan telkens met 4 maanden worden
verlengd art. 6.3 lid 1 WFZ)
Zolang opname in tbs-inrichting niet mogelijk is, kan de minister de
terbeschikkinggestelde voor max. 1 jaar plaatsen in een penitentiaire
inrichting art. 6.3 lid 2 WFZ
2
, Maximumduur = 4 jaren art. 38e lid 1 Sr, tenzij het gaat om een misdrijf
gericht tegen de integriteit van het lichaam of daarvoor gevaar
veroorzaakt (rechter moet beoordelen en motiveren)
Verlengingsrechter heeft niet de bevoegdheid zich over deze vraag uit
te laten en bij verlenging te bepalen of sprake is van al dan niet
gemaximeerde tbs in strijd met art. 5 lid 1 EVRM (bij oplegging moet
vaststaan of tbs gemaximeerd is of niet) rechter moet dit bij de
oplegging van de tbs met dwangverpleging in de bewoordingen van art.
359 lid 7 Sv tot uitdrukking brengen geldt ook voor tbs met
voorwaarden, omdat die kan worden omgezet in tbs met
dwangverpleging (dus bij oplegging tbs met voorwaarden moet al
duidelijk zijn of sprake is van geweldsmisdrijf, zodat bij omzetting de tbs
met dwangverpleging onbeperkt zou kunnen worden verlengd)
Misdrijf gericht tegen lichamelijke integriteit of daarvoor gevaar:
Niet alleen misdrijven zoals doodslag, zware mishandeling en verkrachting
Maar ook: bv. het door zeer ernstig onvoorzichtig gedrag bij een
verkeersongeval veroorzaken van zwaar lichamelijk letsel
TBS met voorwaarden art. 38 lid 1 Sr
Indien TBS met dwangverpleging achterwege blijft, stelt de rechter ter
bescherming van de veiligheid van andere personen of de algemene veiligheid
van goederen aan de TBS’er voorwaarden.
Alleen indien de veroordeelde zich bereid heeft verklaard tot naleving art.
38 lid 6 Sr
Tbs met voorwaarden kan worden omgezet naar tbs met dwangverpleging
bij niet-naleving, veiligheid van anderen of goederen, voorwaarden bieden
toch onvoldoende garanties tegen recidive art. 6.6.10 Sv
Voorbeelden voorwaarden art. 38a lid 1 Sr
Opname in een door de rechter aangewezen inrichting
Zich onder behandeling stellen van een door de rechter in de uitspraak
aangewezen deskundige
Door een arts voorgeschreven geneesmiddelen innemen of toediening
gedogen
Art. 6.6:19 lid 1 sub b Sv: rechter kan op verzoek tbs’er of op vordering OM de
voorwaarden wijzigen
Rechter kan een in zijn uitspraak aan te wijzen instelling opdracht geven
tot hulp- en steunverlening aan de tbs’er bij de naleving van de
voorwaarden
Art. 62 e.v. Reglement verpleging terbeschikkinggestelden (RVT): regels
omtrent de procedure van de tbs met voorwaarden
Uit dit artikel blijkt dat de Reclassering een dergelijke instelling is tot
hulp- en steunverlening!
Combinatie met gevangenisstraf
Is mogelijk als veroordeelde verminderd toerekeningsvatbaar is
3
, Gevangenisstraf max 5 jaar art. 38 lid 3 Sr
Indien de opgelegde vrijheidsstraf meer dan 3 jaren bedraagt rechter
moet in uitspraak de aard van zorgverlening vaststellen art. 38 lid 4 Sr
TBS ná gevangenisstraf (gelijktijdig niet mogelijk)
Wel mogelijk: dat rechter bepaalt dat tbs met voorwaarden dadelijk
uitvoerbaar is art. 38 lid 7 Sr, om te voorkomen dat als gevolg van het
instellen van een rechtsmiddel tegen het vonnis de verdachte na het
uitzitten van de vrijheidsstraf zonder begeleiding komt te staan
Duur
Voor twee jaar
Bij dadelijke uitvoerbaarheid: termijn tenuitvoerlegging vangt aan op de
dag na de uitspraak. Termijn loopt niet zolang daarnaast een vrijheidsstraf
ten uitvoer wordt gelegd
Verlenging: telkens met één of twee jaar art. 38d Sr (veiligheid anderen,
personen of goederen)
Maximale duur: 9 jaar
Beëindiging tbs
De maatregel eindigt als zij niet wordt verlengd:
Als verlenging wettelijk niet mogelijk is
Als het OM geen verlenging vordert
Als rechter een vordering tot verlenging afwijst
Art. 6:6:10 Sv: de rechter kan de verpleging voorwaardelijk beëindigen
Hervatten: indien tbs’er een voorwaarde niet naleeft of het belang van de
veiligheid van anderen dat eist
Voorwaardelijke beëindiging is in het leven geroepen om een geleidelijke
overgang vanuit tbs naar een vorm van begeleiding op vrijwillige basis
mogelijk te maken en de terugkeer in de samenleving te bevorderen
Art. 6:2:17 Sv: de beëindiging van de tbs met dwangverpleging door de
rechter vindt niet plaats eerst nadat de verpleging minimaal één jaar
voorwaardelijk beëindigd is geweest
Gemaximeerde tbs met dwangverpleging: art. 38e lid 1 Sr duur
voorwaardelijke beëindiging is gelijk aan de resterende duur van de
maatregel van tbs met dwangverpleging, die max. 4 jaren bedraagt
daarna eindigt tbs
WEL MOGELIJK: na einde tbs nog toezicht op veroordeelde uitoefenen,
indien bij opleggen tbs tevens de GBM art. 38z Sr is opgelegd of indien de
rechter aansluitend aan de tbs ofwel een zorgmachtiging (Wvggz) ofwel
een rechterlijke machtiging voor opname en verblijf (Wzd) geeft art.
6:2:17 lid 2 Sv
Art. 38j Sr: in geval van tbs met dwangverpleging wegens een
geweldsdelict, die onbeperkt kan worden verlengd, kan ook de
voorwaardelijke beëindiging onbeperkt worden verlengd
De interne rechtspositie
Verpleging en behandeling
4
H11 & H12 van het boek
De terbeschikkingstelling
Is in 1928 ingevoerd, omdat de plaatsing in een krankzinnigengesticht (nu:
psychiatrisch ziekenhuis) onvoldoende mogelijkheden bood om de maatschappij
te beschermen tegen geestelijk gestoorde delinquenten.
TBS: ingevoerd als strafrechtelijke maatregel die zowel op niet
toerekeningsvatbare als op verminderd toerekeningsvatbare delinquenten kan
worden toegepast, indien er vanwege de stoornis sprake is van een groot gevaar
van herhaling van ernstige strafbare feiten
Doel = bescherming van de samenleving tegen ernstige recidive
Kan met telkens 2 jaren worden verlengd (in veel gevallen onbeperkt)
Art. 2.3 lid 2 WFZ: rechter kan een machtiging afgeven voor onvrijwillige
opname en verblijf als bedoeld in art. 24 van de Wet zorg en dwang (Wzd) voor
max. 6 maanden
Voorwaarden en vormvoorschriften
Art. 37a Sr: tbs kan worden opgelegd aan de verdachte bij wie tijdens het
begaan van het strafbare feit gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van
de geestvermogens bestond, indien hij een misdrijf heeft begaan waarop vier
jaren of meer gevangenisstraf staat (of enkele andere genoemde misdrijven) en
de veiligheid van personen of goederen het opleggen van de maatregel eist.
HR: het vaststellen van gelijktijdigheid tussen delict en stoornis is voldoende
(geen causaal verband vereist!)
WEL: voor oplegging tbs wel een verband tussen stoornis en het gevaar van
recidive vereist. Anders geen TBS, maar een levenslange gevangenisstraf.
TBS kan:
Ten aanzien van niet toerekeningsvatbare delinquenten (art. 39 Sr)
Ten aanzien van verminderd toerekeningsvatbare delinquenten rechter
kan naast tbs een gevangenisstraf opleggen (niet verplicht).
TBS met voorwaarden: max 5 jaren gevangenisstraf ernaast art. 38 lid 3 Sr
TBS met bevel tot verpleging van overheidswege: de voor het misdrijf gewenste
maximum gevangenisstraf (maar geen levenslange gevangenisstraf! Strookt
niet!) HR Lucia de B: tbs met dwangverpleging is niet verenigbaar met de
levenslange gevangenisstraf, omdat tbs met dwangverpleging (d.m.v. verpleging
en behandeling) betrokkene wil doen laten terugkeren in de maatschappij.
Bij combinatie tbs en gevangenisstraf: tbs begint ná uitzitten gevangenisstraf
(dus datum VI) art. 6.4 lid 2 Besluit forensische zorg (Bfz).
Art. 6;2:8 Sv: de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf in een tbs-
inrichting is mogelijk
1
, Art. 37d lid 2 Sr: de rechter die een combinatievonnis oplegt, kan een
advies geven over het tijdstip waarop de tbs met dwangverpleging dient te
starten kan ook eerder zijn dan datum VI.
Dit geldt ook als er dringende medische redenen zijn voor plaatsing in tbs-
kliniek of als persoon jonger is dan 23 jaar art. 6.4 lid 3 Bfz jaarlijkse
beoordeling of eerdere plaatsing aangewezen is Zie Regeling selectie,
plaatsing en overplaatsing van gedetineerden
Gedragskundige rapportage
TBS mag de rechter slechts geven nadat twee gedragsdeskundigen van
verschillende disciplines (onder wie psychiater) die de betrokkene hebben
onderzocht, een gedagtekens en ondertekend advies hebben uitgebracht
art. 37a lid 3 Sr multidisciplinaire rapportage
Uit het rapport moet duidelijk blijken dat beiden de verdachte hebben
onderzocht (alleen een vermelding is niet voldoende)
Indien advies eerder dan een jaar voor aanvang van het onderzoek ter
terechtzitting is opgemaakt, kan de rechter hier alleen gebruik van maken
met instemming OM en verdachte art. 37 lid 2 Sr anders nieuw
multidisciplinair onderzoek
Weigerende observandi: bij weigering + als verdachte wel meewerkt maar
alleen onder cameratoezicht
Kan de rapportage en advisering van weigerende observandi worden gebruikt als
basis voor opleggen TBS? Je zou denken van niet als je de tekst ziet van art. 37
lid 3 Sr maar kan WEL!
Alleen probleem: soms is het onderzoek niet mogelijk zonder
medewerking
Art. 37a lid 4 Sr: de eis van het multidisciplinair onderzoek geldt niet
indien de verdachte niet wil meewerken aan het onderzoek rechter kan
dan gebruikmaken van adviezen en rapporten waaraan verdachte wél
heeft meegewerkt, zoals rapporten uit eerdere strafzaak!
Bij misdrijf gericht tegen of dat gevaar heeft veroorzaakt voor de
lichamelijke integriteit: mogelijkheid gebruik te maken van
persoonsgegevens van de verdachte die bij artsen of gedragsdeskundigen
aanwezig zijn opvragen gegevens! Met machtiging van hof Arnhem-
Leeuwarden kunnen deze gegevens vervolgens worden verstrekt aan de
rapporterende gedragsdeskundigen art. 37a Sr lid 5 t/m 9
Rechter is niet gebonden aan advies! Geldt zowel bij niet als wel opleggen
tbs. Rechter bepaalt!
TBS met bevel tot verpleging art. 37b Sr
Vindt plaats in een daarvoor aangewezen rijksinrichting of particuliere
inrichting
Door of vanwege de minister
Binnen 4 maanden na aanvang tbs (kan telkens met 4 maanden worden
verlengd art. 6.3 lid 1 WFZ)
Zolang opname in tbs-inrichting niet mogelijk is, kan de minister de
terbeschikkinggestelde voor max. 1 jaar plaatsen in een penitentiaire
inrichting art. 6.3 lid 2 WFZ
2
, Maximumduur = 4 jaren art. 38e lid 1 Sr, tenzij het gaat om een misdrijf
gericht tegen de integriteit van het lichaam of daarvoor gevaar
veroorzaakt (rechter moet beoordelen en motiveren)
Verlengingsrechter heeft niet de bevoegdheid zich over deze vraag uit
te laten en bij verlenging te bepalen of sprake is van al dan niet
gemaximeerde tbs in strijd met art. 5 lid 1 EVRM (bij oplegging moet
vaststaan of tbs gemaximeerd is of niet) rechter moet dit bij de
oplegging van de tbs met dwangverpleging in de bewoordingen van art.
359 lid 7 Sv tot uitdrukking brengen geldt ook voor tbs met
voorwaarden, omdat die kan worden omgezet in tbs met
dwangverpleging (dus bij oplegging tbs met voorwaarden moet al
duidelijk zijn of sprake is van geweldsmisdrijf, zodat bij omzetting de tbs
met dwangverpleging onbeperkt zou kunnen worden verlengd)
Misdrijf gericht tegen lichamelijke integriteit of daarvoor gevaar:
Niet alleen misdrijven zoals doodslag, zware mishandeling en verkrachting
Maar ook: bv. het door zeer ernstig onvoorzichtig gedrag bij een
verkeersongeval veroorzaken van zwaar lichamelijk letsel
TBS met voorwaarden art. 38 lid 1 Sr
Indien TBS met dwangverpleging achterwege blijft, stelt de rechter ter
bescherming van de veiligheid van andere personen of de algemene veiligheid
van goederen aan de TBS’er voorwaarden.
Alleen indien de veroordeelde zich bereid heeft verklaard tot naleving art.
38 lid 6 Sr
Tbs met voorwaarden kan worden omgezet naar tbs met dwangverpleging
bij niet-naleving, veiligheid van anderen of goederen, voorwaarden bieden
toch onvoldoende garanties tegen recidive art. 6.6.10 Sv
Voorbeelden voorwaarden art. 38a lid 1 Sr
Opname in een door de rechter aangewezen inrichting
Zich onder behandeling stellen van een door de rechter in de uitspraak
aangewezen deskundige
Door een arts voorgeschreven geneesmiddelen innemen of toediening
gedogen
Art. 6.6:19 lid 1 sub b Sv: rechter kan op verzoek tbs’er of op vordering OM de
voorwaarden wijzigen
Rechter kan een in zijn uitspraak aan te wijzen instelling opdracht geven
tot hulp- en steunverlening aan de tbs’er bij de naleving van de
voorwaarden
Art. 62 e.v. Reglement verpleging terbeschikkinggestelden (RVT): regels
omtrent de procedure van de tbs met voorwaarden
Uit dit artikel blijkt dat de Reclassering een dergelijke instelling is tot
hulp- en steunverlening!
Combinatie met gevangenisstraf
Is mogelijk als veroordeelde verminderd toerekeningsvatbaar is
3
, Gevangenisstraf max 5 jaar art. 38 lid 3 Sr
Indien de opgelegde vrijheidsstraf meer dan 3 jaren bedraagt rechter
moet in uitspraak de aard van zorgverlening vaststellen art. 38 lid 4 Sr
TBS ná gevangenisstraf (gelijktijdig niet mogelijk)
Wel mogelijk: dat rechter bepaalt dat tbs met voorwaarden dadelijk
uitvoerbaar is art. 38 lid 7 Sr, om te voorkomen dat als gevolg van het
instellen van een rechtsmiddel tegen het vonnis de verdachte na het
uitzitten van de vrijheidsstraf zonder begeleiding komt te staan
Duur
Voor twee jaar
Bij dadelijke uitvoerbaarheid: termijn tenuitvoerlegging vangt aan op de
dag na de uitspraak. Termijn loopt niet zolang daarnaast een vrijheidsstraf
ten uitvoer wordt gelegd
Verlenging: telkens met één of twee jaar art. 38d Sr (veiligheid anderen,
personen of goederen)
Maximale duur: 9 jaar
Beëindiging tbs
De maatregel eindigt als zij niet wordt verlengd:
Als verlenging wettelijk niet mogelijk is
Als het OM geen verlenging vordert
Als rechter een vordering tot verlenging afwijst
Art. 6:6:10 Sv: de rechter kan de verpleging voorwaardelijk beëindigen
Hervatten: indien tbs’er een voorwaarde niet naleeft of het belang van de
veiligheid van anderen dat eist
Voorwaardelijke beëindiging is in het leven geroepen om een geleidelijke
overgang vanuit tbs naar een vorm van begeleiding op vrijwillige basis
mogelijk te maken en de terugkeer in de samenleving te bevorderen
Art. 6:2:17 Sv: de beëindiging van de tbs met dwangverpleging door de
rechter vindt niet plaats eerst nadat de verpleging minimaal één jaar
voorwaardelijk beëindigd is geweest
Gemaximeerde tbs met dwangverpleging: art. 38e lid 1 Sr duur
voorwaardelijke beëindiging is gelijk aan de resterende duur van de
maatregel van tbs met dwangverpleging, die max. 4 jaren bedraagt
daarna eindigt tbs
WEL MOGELIJK: na einde tbs nog toezicht op veroordeelde uitoefenen,
indien bij opleggen tbs tevens de GBM art. 38z Sr is opgelegd of indien de
rechter aansluitend aan de tbs ofwel een zorgmachtiging (Wvggz) ofwel
een rechterlijke machtiging voor opname en verblijf (Wzd) geeft art.
6:2:17 lid 2 Sv
Art. 38j Sr: in geval van tbs met dwangverpleging wegens een
geweldsdelict, die onbeperkt kan worden verlengd, kan ook de
voorwaardelijke beëindiging onbeperkt worden verlengd
De interne rechtspositie
Verpleging en behandeling
4
