Samenvatting Inleiding recht

Aantekeningen Inleiding Recht
Functies van het recht
 Ordenen van menselijke gedrag door het stellen van regels
 Handhaven van de regels dor geschilbeslechting
1. Normatieve functie
2. Additionele functie
3. Instrumentele functie
4. Geschillenoplossing: eigenrichting voorkomen
Rechtsbronnen
Nederlands recht:
1. De wet
2. De jurisprudentie (rechtspraak)
3. De gewoonte
4. Verdragen
Rechtsbron de wet; verschillende soorten wetgevers
Verschillende wetgevers maken verschillende soorten regelgeving
 Wet in formele zin (regering en Staten-Generaal)
 AMvB’s (regering)
 Ministeriële regelingen (minister)
 Provinciale verordeningen (provinciale staten)
 Gemeentelijke verordeningen (gemeenteraad)
 Waterschap verordening
Rechtsbron de wet; rangorde bij conflict
Rangorde tussen de verschillende wetten (voorrangsregels)
 Hogere regels gaan voor lagere regels
 Bijzondere regels gaan voor algemene regels
 Jongere regels gaan voor oudere regels
Rechtsbron de wet; hiërarchie
 Verdragen
 Grondwet (wet in formele zin)
 AMvB’s (regering)
 Ministeriële regelingen (minister)
 Provinciale verordeningen – waterschap verordeningen
 Gemeentelijke verordeningen

,Rechtsgebieden
Privaatrecht
- Onderwerp: rechtsverhouding tussen individuen (burgers onderling)
- Gelijkwaardige, horizontale verhoudingen
Publiekrecht
- Onderwerp: rechtsverhouding Staat – individu/inrichting van de overheid
- Verticale, ongelijkwaardige verhoudingen; het gaat nl. om de uitoefening van bevoegdheden
die exclusief aan de overheid zijn toegekend
Privaatrecht Publiekrecht
 Personen- en familierecht  Staatsrecht
 Ondernemingsrecht  Bestuursrecht
 Vermogensrecht  Strafrecht
Rechtsbronnen
1. De wet
2. De jurisprudentie
3. De gewoonte
4. Verdragen
De wet
 Verschillende wetgevers: centraal en decentraal
 Verschillende soorten wetten:
- Wetten in formele zin
- Wetten in materiële zin (ieder wetgevers besluit dat bestemd is voor onbepaald aantal
personen)
 Rangorde bij conflict
 Verschillende rechtsgebieden
Rechtsbron verdrag
Verdrag: overeenkomst tussen 2 of meer staten
Belangrijke voorbeelden:
 Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
 Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden (EVRM)
Rechtsbron gewoonterecht
Gewoonterecht (ongeschreven recht)
 Speelt vooral tol in burgerlijk recht, staatsrecht en volkenrecht
 Ongeschreven recht

Voorwaarden:
1. Bestendig gebruik, ononderbroken, gedurende langere tijd, in bepaalde kring
2. Dit bestendige gebruik moet als rechtsnorm worden ervaren. Men moet de overtuiging
hebben dat men verplicht is zich aan de regels te houden
Voorbeelden:
- Staatsrecht
- Verhoudingen regering parlement
- Vertrouwensregel
- Burgerlijk recht
- Veehandel
Rechtsbron jurisprudentie
Art. 11 Wet Algemene Bepalingen

,  Rechters passen de wet toe, maar zij leggen de wet ook uit of vullen de wet aan
 Rechters spreken dus niet alleen recht, zij maken ook recht
 De rechter gebruikt in de praktijk rechtspraak (vooral die van de Hoge Raad) als rechtsbron
en kent daaraan gezag toe: precedentwerking

Rechters beslissen in overeenstemming met bestaande jurisprudentie (vooral van Hoge
Raad). Goed voor rechtszekerheid!

 Jurisprudentie heeft ook buiten de rechtelijke macht gezag. Advocaten en OM ontlenen hier
argumenten aan
 Hoge Raad houdt zich gewoonlijk ook aan eigen, vaste rechtsspraak. Soms gaat Hoge Raad
‘om’
Interpretatie methoden
Wetten of woorden in wetten moeten worden uitgelegd
Hoe gaan rechter te werk als de wet moet worden uitgelegd?

 Wetshistorische interpretatiemethode
Wat is de bedoeling van de wetgever? Parlementaire stukken (bijv. de Memorie van
Toelichting)
 Teleologische interpretatiemethode
De rechter kijkt naar het doel van de wettelijke bepaling
 Systematische interpretatiemethode
De rechter kijkt naar het systeem, zegt de plaats van de wet of het artikel nog iets over de
betekenis?
 Grammaticale interpretatiemethode
Welke algemene betekenis heeft het woord (uit wettekst) en welke betekenis heeft het in
het alledaagse spraakgebruik
 Anticiperende interpretatiemethode
De rechter baseert zich op toekomstig (bijna-)recht
 Rechtsvergelijkende interpretatiemethode
De rechter verwijst naar een buitenlands rechtsstelsel

Redeneerwijzen
Wat moet de rechter beginnen als de wet geen oplossing biedt, omdat er geen regel bestaat of als er
een leemte is in de wet?

Dan kan de rechter niet interpreteren!
Rechter kan de wet aanvullen door:
 De redenering naar analogie
 De a contrario- redenering

De redenering naar analogie
Er is een overtuigende gelijkenis tussen het wel en het niet in de wet geregelde

De rechter kan op basis van die gelijkenis de regel van toepassing verklaren
- Voorbeeld
Regel : ‘koop breekt geen huur’ (huurbescherming)