Schadevergoedin
2024 - 2025 gs-recht
Prof. M. Kruithof
Artikel
Niet te kennen
Overgeslagen in les
Oefening
Rechtspraak
Voorbeeld
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
ALGEMENE INFORMATIE
STUDIEMATERIAAL
- Ufora-cursus: B001663A – Schadevergoedingsrecht
- Slides: in pdf in Ufora-cursus (tab ‘Inhoud’)
- Lesnotities: zelf noteren (= instant synthetiseren) is het leerproces
- Cursustekst: verdeeld per hoofdstuk in de loop van het semester KRUITHOF M. &
TANGHE J., Aansprakelijkheidsrecht, 2024-2025
- Enkele aanvullende documenten in Ufora-cursus (tab ‘Inhoud’)
- Boek 6 BW en diverse wetten aansprakelijkheid & verzekering
o (codex & www.ejustice.just.fgov.be/cgi_wet/rech.pl?
language=nl&view_numac= )
RECHTSTHEORETISCH UITGANGSPUNT (!!)
Studie-object = bestaand recht (= lex lata ≠ lex ferenda)
- juridische realiteit = concrete beslissingen in specifieke feitensituaties (=
rechtspraak)
- recht = sociaal feit = systematiek in rechtspraak → voorspelbaarheid (O.W.
HOLMES)
Theorie (positieve = de lege lata ≠ normatieve = de lege ferenda)
- = poging om realiteit te vatten in beperkt aantal onderling consistente
wetmatigheden
- = talige (in woorden en syntax) weergave van recht = rechtsleer = doctrine
- → motivering in rechterlijke beslissing = doctrine ≠ recht (ontologisch)
Rechtsregel = feitelijke wetmatigheid in rechterlijke beslissingen in functie van feiten
- ≠ empirisch waarneembaar (wet = tekst = bron van recht → wet ≠ recht)
- bestaat (‘toont zich’) alleen in ‘werking’ ervan (‘toepassing’): conformiteit
beslissingen
- → geformuleerde regel = theoretische constructie die bestaand recht zou
weergeven
Praktijk: discussie mogelijk over welke regel het recht het meest accuraat weergeeft!
- → daarom aandacht aan alternatieve doctrines voor zelfde bestaande recht
- ‘gangbare doctrine’ = regels die volgens meeste juristen het recht accuraat
weergeven
NAGESTREEFDE EINDCOMPETENTIES
Grondig inzichtelijke kennis van concepten (= de taal van de aansprakelijkheidsdoctrine)
- = nodig om bepaalde oplossing te kunnen beargumenteren (legitimeren,
verklaren)
- = nodig om te kunnen deelnemen aan doctrinale discussie
- = nodig om eventuele toekomstige gewijzigde doctrine te begrijpen
Basiskennis van
- juridische realiteit, zodat de student basiscasussen kan oplossen
o wat wordt wel/niet gerepareerd/vergoed
Pagina 1 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
o wat houdt repareren/vergoeden in
o wie is jegens benadeelde gehouden tot reparatie/vergoeding
o wie draagt uiteindelijke last reparatie/vergoeding
- gangbare doctrine: geformuleerde rechtsregels die geacht worden te
gelden/bestaan
Inzicht in de relativiteit gangbare doctrine: besef dat alternatieven mogelijk
Basiskennis van belangrijkste wijzigingen in geformuleerde regels: nieuw BW Boek 6
EVALUATIE
- Schriftelijk examen
- Toegelaten:
o niet-geannoteerde codex in boekvorm (zie Reglement)
o drank & (niet krakende nog lekkende) snack
- Beperkt aantal open vragen:
o theoretische kennis (altijd begrip getest)
o kritisch inzicht: analyse & synthese
o toepassing & issue spotting (casussen oplossen)
o geschreven antwoorden in essay style: gebruik zinnen en alinea’s
o de kwaliteit (o.a. precisie) van de formuleringen telt ook!
- Werken onder tijdsdruk (2.5 uur) = deel van de test
- Voorbeeldexamen (Ufora-cursus, ‘Inhoud’, module ‘00 Algemeen’, submodule
‘Examen’)
Inhoud
algemene informatie......................................................................................1
1 Inleiding..................................................................................................... 8
1.1 overzicht leerstof en lessenplan................................................................................... 8
1.1.1 overzicht leerstof....................................................................................................... 8
1.2 Situering (civiele) aansprakelijkheid............................................................................. 8
1.2.1 begrip aansprakelijkheid............................................................................................8
1.2.2 schadeverschuiving vs. schadespreiding.................................................................10
1.2.3 Aansprakelijkheidsrecht als beleidsinstrument........................................................11
1.2.4 speltheoretische analyse......................................................................................... 14
1.2.5 Functie aansprakelijkheidsrecht (vervolg)...............................................................16
1.3 Situering alternatieve schadevergoedingsmechanismen............................................ 18
1.3.1 Behoefte aan alternatieve systemen.......................................................................18
1.3.2 Verzekering.............................................................................................................. 18
1.4 Schadeverschuiving en schadespreiding.................................................................... 22
1.4.1 Schadeverschuiving................................................................................................. 22
1.4.2 Schadespreiding...................................................................................................... 22
1.4.3 Schadeverschuiving + schadespreiding...................................................................23
1.5 regelgeving................................................................................................................. 23
1.5.1 Belgisch federalisme................................................................................................ 24
Pagina 2 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
1.5.2 european tort law.................................................................................................... 24
1.6 Plan: volgorde behandeling onderwerpen................................................................... 25
2 Schade...................................................................................................... 26
2.1 Juridisch begrip schade............................................................................................... 26
2.2 Structureel schadebegrip............................................................................................ 26
2.3 Substantieel schadebegrip.......................................................................................... 28
2.3.1 Aantasting middel vS. schade..................................................................................28
2.3.2 Schending/verlies van recht is geen schade............................................................30
2.3.3 Schade vs. reparatiekost......................................................................................... 33
2.3.4 Schadebegrip in BW boek 6.....................................................................................33
2.4 soorten schade........................................................................................................... 37
2.4.1 personenschade (dommage aux personnes)...........................................................38
2.4.2 zaakschade (dommage aux choses)........................................................................41
2.4.3 Vermogensschade (dommage économique)............................................................42
2.4.4 verplichte uitgaven.................................................................................................. 42
2.4.5 Vrijwillige uitgaven................................................................................................... 45
2.4.6 kosten verkrijgen schadeloosstelling.......................................................................45
2.4.7 Repercussieschade.................................................................................................. 47
2.4.8 Patrimoniaal, pecuniair, materieel, moreel..............................................................48
3 Fout 57
3.1 Foutaansprakelijkheid................................................................................................. 57
3.1.1 Algemeen................................................................................................................. 57
3.1.2 Doctrinaal foutbegrip............................................................................................... 57
3.1.3 Foutbegrip in BW boek 6.......................................................................................... 59
3.2 De objectieve fout: onrechtmatigheid......................................................................... 60
3.2.1 onzorgvuldigheid..................................................................................................... 61
3.2.2 schending van een gedragsregel van objectief recht...............................................72
3.2.3 Inbreuk op subjectief recht......................................................................................76
3.2.4 Rechtvaardigingsgronden........................................................................................78
3.3 De subjectieve fout: verantwoordelijkheid.................................................................. 88
3.3.1 toerekening.............................................................................................................. 89
3.3.2 verwijtbaarheid........................................................................................................ 92
3.3.3 toerekeningsvatbaar – schuldbekwaamheid............................................................96
3.4 vaststelling en bewijs................................................................................................ 105
4 Causaliteit............................................................................................... 107
4.1 causaliteitstheorie.................................................................................................... 107
4.1.1 Juridische causaliteit = schadetoerekening............................................................107
4.1.2 basisconcepten...................................................................................................... 107
4.1.3 courante oorzaaksbegrippen – Causaliteitstheorieën.............................................108
4.1.4 CSQN als correctie bij adequatieleer......................................................................110
4.1.5 CSQN als basis van causaliteit: equivalentieleer....................................................110
Pagina 3 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
4.2 Niet alle CSQN zijn een oorzaak................................................................................ 111
4.2.1 Juridische realiteit ≠ equivalentieleer....................................................................111
4.2.2 gangbare leer: rechtmatig alternatief....................................................................116
4.2.3 Alternatieve leer: (noodzakelijke) causale bijdrage & BW Boek 6..........................117
4.3 Niet alle oorzaken zijn een CSQN.............................................................................. 120
4.3.1 Overdeterminatie: geen CSQN...............................................................................120
4.4 Zekerheid & bewijs van causaliteit........................................................................... 124
4.5 Proportionele aansprakelijkheid bij onzekere causaliteit........................................... 126
4.5.1 Onzekerheid: alternatieve oorzaken......................................................................126
4.5.2 Verlies van een kans.............................................................................................. 127
5 Objectieve aansprakelijkheden.................................................................129
5.1 Concepten objectieve aansprakelijkheid & risicoaansprakelijkheid........................... 129
5.1.1 Objectieve aansprakelijkheid.................................................................................129
5.1.2 risicoaansprakelijkheid........................................................................................... 131
5.2 Schade veroorzaakt door dieren............................................................................... 132
5.2.1 Dieren & bewaarders............................................................................................. 133
5.2.2 causaliteit & risicorealisatie...................................................................................135
5.3 Schade veroorzaakt door zaken................................................................................ 138
5.3.1 De gebreksvereiste................................................................................................ 140
5.4 Schade veroorzaakt door instortende gebouwen...................................................... 147
5.5 Schade door brand en ontploffing in publieke inrichtingen ....................................... 147
5.6 Productaansprakelijkheid.......................................................................................... 148
5.6.1 Gemeenrecht......................................................................................................... 148
5.6.2 Harmonisatie (Europees niveau)............................................................................150
5.6.3 PLD (Product liability directive)..............................................................................151
5.6.4 Panacherende werking........................................................................................... 159
6 Afgeleide aansprakelijkheden..................................................................160
6.1 Bijzondere aansprakelijkheid.................................................................................... 160
6.1.1 Voor schade veroorzaakt door minderjarigen........................................................160
6.1.2 Voor schade veroorzaakt door personen onder toezicht........................................164
6.2 Bijzondere aansprakelijkheid van.............................................................................. 170
6.2.1 Aanstellers voor aangestelden...............................................................................170
6.2.2 Rechtspersonen voor medewerkers.......................................................................176
6.2.3 Organisaties voor vrijwilligers................................................................................177
6.3 Rechthebbende bij afgeleide aansprakelijkheden..................................................... 179
6.4 Samenspel aansprakelijkheden................................................................................. 180
6.4.1 Afgeleide & rechtstreekse aansprakelijkheid.........................................................180
6.4.2 Afgeleide aansprakelijkheden: alternatieven.........................................................182
6.5 Doctrinale weergaven van deze aansprakelijkheden................................................ 182
6.5.1 Aansprakelijkheid voor andermans daad...............................................................182
6.6 Organisatieaansprakelijkheid.................................................................................... 184
6.6.1 oplossing: Doctrinale weergave 3..........................................................................184
7 Inhoud (gevolgen) van aansprakelijkheid..................................................186
7.1 voorwerp van de verbintenis.................................................................................... 186
Pagina 4 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
7.1.1 schadeloosstelling.................................................................................................. 186
7.1.2 voordeeloverdracht................................................................................................ 203
7.1.3 injuncties............................................................................................................... 204
7.2 verjaring................................................................................................................... 206
7.3 immuniteiten............................................................................................................ 208
7.3.1 Werknemers.......................................................................................................... 208
7.3.2 statutair personeel................................................................................................. 210
7.3.3 vrijwilligers............................................................................................................. 211
7.3.4 andere immuniteiten............................................................................................. 211
algemene informatie......................................................................................1
1 Inleiding.............................................................................................6
1.1 overzicht leerstof en lessenplan............................................................................ 6
1.1.1 overzicht leerstof................................................................................................... 6
1.2 Situering (civiele) aansprakelijkheid...................................................................... 6
1.2.1 begrip aansprakelijkheid.......................................................................................6
1.2.2 schadeverschuiving vs. schadespreiding...............................................................7
1.2.3 Aansprakelijkheidsrecht als beleidsinstrument......................................................8
1.2.4 speltheoretische analyse.....................................................................................10
1.2.5 Functie aansprakelijkheidsrecht (vervolg)...........................................................12
1.3 Situering alternatieve schadevergoedingsmechanismen.................................... 13
1.3.1 Behoefte aan alternatieve systemen...................................................................13
1.3.2 Verzekering......................................................................................................... 13
1.4 Schadeverschuiving en schadespreiding............................................................. 17
1.4.1 Schadeverschuiving............................................................................................ 17
1.4.2 Schadespreiding.................................................................................................. 17
1.4.3 Schadeverschuiving + schadespreiding..............................................................18
1.5 regelgeving......................................................................................................... 18
1.5.1 Belgisch federalisme........................................................................................... 19
1.5.2 european tort law................................................................................................ 19
1.6 Plan: volgorde behandeling onderwerpen........................................................... 20
2 Schade............................................................................................. 21
2.1 Juridisch begrip schade....................................................................................... 21
2.2 Structureel schadebegrip.................................................................................... 21
2.3 Substantieel schadebegrip.................................................................................. 23
2.3.1 Aantasting middel vS. schade.............................................................................23
2.3.2 Schending/verlies van recht is geen schade........................................................24
2.3.3 Schade vs. reparatiekost.....................................................................................27
2.3.4 Schadebegrip in BW boek 6.................................................................................27
2.4 soorten schade.................................................................................................... 30
2.4.1 personenschade (dommage aux personnes).......................................................31
2.4.2 zaakschade (dommage aux choses)....................................................................33
Pagina 5 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
2.4.3 Vermogensschade (dommage économique).......................................................34
2.4.4 verplichte uitgaven............................................................................................. 34
2.4.5 Vrijwillige uitgaven.............................................................................................. 36
2.4.6 kosten verkrijgen schadeloosstelling...................................................................36
2.4.7 Repercussieschade.............................................................................................. 37
2.4.8 Patrimoniaal, pecuniair, materieel, moreel..........................................................38
3 Fout................................................................................................. 45
3.1 Foutaansprakelijkheid......................................................................................... 45
3.1.1 Algemeen............................................................................................................ 45
3.1.2 Doctrinaal foutbegrip........................................................................................... 45
3.1.3 Foutbegrip in BW boek 6.....................................................................................46
3.2 De objectieve fout: onrechtmatigheid................................................................. 47
3.2.1 onzorgvuldigheid................................................................................................. 48
3.2.2 schending van een gedragsregel van objectief recht..........................................55
3.2.3 Inbreuk op subjectief recht..................................................................................58
3.2.4 Rechtvaardigingsgronden....................................................................................60
3.3 De subjectieve fout: verantwoordelijkheid.......................................................... 66
3.3.1 toerekening......................................................................................................... 67
3.3.2 verwijtbaarheid................................................................................................... 69
3.3.3 toerekeningsvatbaar – schuldbekwaamheid........................................................72
3.4 vaststelling en bewijs.......................................................................................... 77
4 Causaliteit........................................................................................78
4.1 causaliteitstheorie............................................................................................... 78
4.1.1 Juridische causaliteit = schadetoerekening.........................................................78
4.1.2 basisconcepten................................................................................................... 78
4.1.3 courante oorzaaksbegrippen – Causaliteitstheorieën..........................................79
4.1.4 CSQN als correctie bij adequatieleer...................................................................80
4.1.5 CSQN als basis van causaliteit: equivalentieleer.................................................80
4.2 Niet alle CSQN zijn een oorzaak.......................................................................... 81
4.2.1 Juridische realiteit ≠ equivalentieleer..................................................................81
4.2.2 gangbare leer: rechtmatig alternatief.................................................................84
4.2.3 Alternatieve leer: (noodzakelijke) causale bijdrage & BW Boek 6........................85
4.3 Niet alle oorzaken zijn een CSQN........................................................................ 87
4.3.1 Overdeterminatie: geen CSQN............................................................................87
4.4 Zekerheid & bewijs van causaliteit...................................................................... 90
4.5 Proportionele aansprakelijkheid bij onzekere causaliteit..................................... 91
4.5.1 Onzekerheid: alternatieve oorzaken....................................................................91
4.5.2 Verlies van een kans........................................................................................... 92
5 Objectieve aansprakelijkheden..........................................................94
5.1 Concepten objectieve aansprakelijkheid & risicoaansprakelijkheid ..................... 94
5.1.1 Objectieve aansprakelijkheid...............................................................................94
Pagina 6 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
5.1.2 risicoaansprakelijkheid........................................................................................95
5.2 Schade veroorzaakt door dieren.......................................................................... 96
5.2.1 Dieren & bewaarders........................................................................................... 97
5.2.2 causaliteit & risicorealisatie.................................................................................98
5.3 Schade veroorzaakt door zaken........................................................................ 100
5.3.1 De gebreksvereiste........................................................................................... 101
5.4 Schade veroorzaakt door instortende gebouwen.............................................. 105
5.5 Schade door brand en ontploffing in publieke inrichtingen................................ 105
5.6 Productaansprakelijkheid.................................................................................. 106
5.6.1 Gemeenrecht.................................................................................................... 106
5.6.2 Harmonisatie (Europees niveau).......................................................................107
5.6.3 PLD (Product liability directive).........................................................................108
5.6.4 Panacherende werking......................................................................................114
6 Afgeleide aansprakelijkheden..........................................................115
6.1 Bijzondere aansprakelijkheid............................................................................. 115
6.1.1 Voor schade veroorzaakt door minderjarigen....................................................115
6.1.2 Voor schade veroorzaakt door personen onder toezicht....................................118
6.2 Bijzondere aansprakelijkheid van...................................................................... 122
6.2.1 Aanstellers voor aangestelden..........................................................................122
6.2.2 Rechtspersonen voor medewerkers..................................................................127
6.2.3 Organisaties voor vrijwilligers............................................................................128
6.3 Rechthebbende bij afgeleide aansprakelijkheden............................................. 129
6.4 Samenspel aansprakelijkheden......................................................................... 130
6.4.1 Afgeleide & rechtstreekse aansprakelijkheid.....................................................130
6.4.2 Afgeleide aansprakelijkheden: alternatieven.....................................................131
6.5 Doctrinale weergaven van deze aansprakelijkheden......................................... 131
6.5.1 Aansprakelijkheid voor andermans daad...........................................................131
6.6 Organisatieaansprakelijkheid............................................................................ 132
6.6.1 oplossing: Doctrinale weergave 3......................................................................132
7 Inhoud (gevolgen) van aansprakelijkheid.........................................133
7.1 voorwerp van de verbintenis............................................................................. 133
7.1.1 schadeloosstelling............................................................................................. 133
7.1.2 voordeeloverdracht........................................................................................... 145
7.1.3 injuncties........................................................................................................... 146
7.2 verjaring............................................................................................................ 147
7.3 immuniteiten..................................................................................................... 148
7.3.1 Werknemers...................................................................................................... 148
7.3.2 statutair personeel............................................................................................ 150
7.3.3 vrijwilligers........................................................................................................ 151
7.3.4 andere immuniteiten......................................................................................... 151
Pagina 7 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
1 INLEIDING
1.1 OVERZICHT LEERSTOF EN LESSENPLAN
In deze inleidende colleges en bijbehorende slides (serie 01) wordt behandeld
- Overzicht onderdelen schadevergoedingsrecht (helikopterblik)
- Algemene beschouwingen over aansprakelijkheidsrecht en -doctrine
1.1.1 OVERZICHT LEERSTOF
Thema = niet-contractuele verbintenissen tot schadeloosstelling
Klassiek: buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (= grootste deel & core cursus)
Andere schadevergoedingsmechanismen (= nodig om verbanden te zien met core)
- indemnitaire verzekeringen
o particuliere rechtstreekse eigenschadeverzekering
o sociale rechtstreekse eigenschadeverzekering (ziekte & invaliditeit)
o eigenschadeverzekering ten behoeve van derden (arbeidsongevallen)
- wettelijk opgelegde vergoedingsplicht verkeersschade WAM-verzekeraars
o letselschade
o ongeval zonder vaststelbare aansprakelijkheid
- schadefondsen
1.2 SITUERING (CIVIELE) AANSPRAKELIJKHEID
1.2.1 BEGRIP AANSPRAKELIJKHEID
Art. 5.3, lid 1, BW “Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk
contract, uit de buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet.” → aansprakelijkheid
= bron van verbintenissen?
NEEN: Aansprakelijkheid = verbintenis → i.p.v. de bron ervan zoals in de wet staat
- Ratio in art. 5.1 BW: verbintenis is een “rechtsband op grond waarvan een
schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een
prestatie mag eisen”
o Dit spreekt 5.3 tegen: de aansprakelijkheid zorgt er nl. voor dat men een
prestatie (schadeloosstelling) mag eisen
o De effectieve bron: rechtsregel + (rechts)feiten
Gevolg: bestaan van ASH moet nooit bewezen worden, de feiten
waarop het zich baseert moeten worden bewezen1
Bv. wie foutief schade veroorzaakt (feit) is aansprakelijk o.g.v. de
rechtsregel in art. 6.5 BW (rechtsregel) → beide feit en rechtsregel
moeten bewezen worden
- Actief + passiefzijde = recht op/plicht tot schadeloosstelling
DUS: Aansprakelijkheid = rechtsgevolg dat door objectief recht aan bepaalde feiten wordt
gekoppeld
1.2.1.1 RECHTSFEITEN
Délits et quasi-délits in terminologie
1
DUS: op examen nooit schrijven “de aansprakelijkheid is bewezen” → “de feiten zijn bewezen dus er is aansprakelijkheid”
Pagina 8 van 212
, algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
art. 1370, lid 4, Oud BW : “De verbintenissen die hun oorsprong vinden in de eigen daad
van degene die verbonden is, ontstaan ofwel uit oneigenlijke contracten, ofwel uit
misdrijven of oneigenlijke misdrijven.”
Pagina 9 van 212
2024 - 2025 gs-recht
Prof. M. Kruithof
Artikel
Niet te kennen
Overgeslagen in les
Oefening
Rechtspraak
Voorbeeld
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
ALGEMENE INFORMATIE
STUDIEMATERIAAL
- Ufora-cursus: B001663A – Schadevergoedingsrecht
- Slides: in pdf in Ufora-cursus (tab ‘Inhoud’)
- Lesnotities: zelf noteren (= instant synthetiseren) is het leerproces
- Cursustekst: verdeeld per hoofdstuk in de loop van het semester KRUITHOF M. &
TANGHE J., Aansprakelijkheidsrecht, 2024-2025
- Enkele aanvullende documenten in Ufora-cursus (tab ‘Inhoud’)
- Boek 6 BW en diverse wetten aansprakelijkheid & verzekering
o (codex & www.ejustice.just.fgov.be/cgi_wet/rech.pl?
language=nl&view_numac= )
RECHTSTHEORETISCH UITGANGSPUNT (!!)
Studie-object = bestaand recht (= lex lata ≠ lex ferenda)
- juridische realiteit = concrete beslissingen in specifieke feitensituaties (=
rechtspraak)
- recht = sociaal feit = systematiek in rechtspraak → voorspelbaarheid (O.W.
HOLMES)
Theorie (positieve = de lege lata ≠ normatieve = de lege ferenda)
- = poging om realiteit te vatten in beperkt aantal onderling consistente
wetmatigheden
- = talige (in woorden en syntax) weergave van recht = rechtsleer = doctrine
- → motivering in rechterlijke beslissing = doctrine ≠ recht (ontologisch)
Rechtsregel = feitelijke wetmatigheid in rechterlijke beslissingen in functie van feiten
- ≠ empirisch waarneembaar (wet = tekst = bron van recht → wet ≠ recht)
- bestaat (‘toont zich’) alleen in ‘werking’ ervan (‘toepassing’): conformiteit
beslissingen
- → geformuleerde regel = theoretische constructie die bestaand recht zou
weergeven
Praktijk: discussie mogelijk over welke regel het recht het meest accuraat weergeeft!
- → daarom aandacht aan alternatieve doctrines voor zelfde bestaande recht
- ‘gangbare doctrine’ = regels die volgens meeste juristen het recht accuraat
weergeven
NAGESTREEFDE EINDCOMPETENTIES
Grondig inzichtelijke kennis van concepten (= de taal van de aansprakelijkheidsdoctrine)
- = nodig om bepaalde oplossing te kunnen beargumenteren (legitimeren,
verklaren)
- = nodig om te kunnen deelnemen aan doctrinale discussie
- = nodig om eventuele toekomstige gewijzigde doctrine te begrijpen
Basiskennis van
- juridische realiteit, zodat de student basiscasussen kan oplossen
o wat wordt wel/niet gerepareerd/vergoed
Pagina 1 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
o wat houdt repareren/vergoeden in
o wie is jegens benadeelde gehouden tot reparatie/vergoeding
o wie draagt uiteindelijke last reparatie/vergoeding
- gangbare doctrine: geformuleerde rechtsregels die geacht worden te
gelden/bestaan
Inzicht in de relativiteit gangbare doctrine: besef dat alternatieven mogelijk
Basiskennis van belangrijkste wijzigingen in geformuleerde regels: nieuw BW Boek 6
EVALUATIE
- Schriftelijk examen
- Toegelaten:
o niet-geannoteerde codex in boekvorm (zie Reglement)
o drank & (niet krakende nog lekkende) snack
- Beperkt aantal open vragen:
o theoretische kennis (altijd begrip getest)
o kritisch inzicht: analyse & synthese
o toepassing & issue spotting (casussen oplossen)
o geschreven antwoorden in essay style: gebruik zinnen en alinea’s
o de kwaliteit (o.a. precisie) van de formuleringen telt ook!
- Werken onder tijdsdruk (2.5 uur) = deel van de test
- Voorbeeldexamen (Ufora-cursus, ‘Inhoud’, module ‘00 Algemeen’, submodule
‘Examen’)
Inhoud
algemene informatie......................................................................................1
1 Inleiding..................................................................................................... 8
1.1 overzicht leerstof en lessenplan................................................................................... 8
1.1.1 overzicht leerstof....................................................................................................... 8
1.2 Situering (civiele) aansprakelijkheid............................................................................. 8
1.2.1 begrip aansprakelijkheid............................................................................................8
1.2.2 schadeverschuiving vs. schadespreiding.................................................................10
1.2.3 Aansprakelijkheidsrecht als beleidsinstrument........................................................11
1.2.4 speltheoretische analyse......................................................................................... 14
1.2.5 Functie aansprakelijkheidsrecht (vervolg)...............................................................16
1.3 Situering alternatieve schadevergoedingsmechanismen............................................ 18
1.3.1 Behoefte aan alternatieve systemen.......................................................................18
1.3.2 Verzekering.............................................................................................................. 18
1.4 Schadeverschuiving en schadespreiding.................................................................... 22
1.4.1 Schadeverschuiving................................................................................................. 22
1.4.2 Schadespreiding...................................................................................................... 22
1.4.3 Schadeverschuiving + schadespreiding...................................................................23
1.5 regelgeving................................................................................................................. 23
1.5.1 Belgisch federalisme................................................................................................ 24
Pagina 2 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
1.5.2 european tort law.................................................................................................... 24
1.6 Plan: volgorde behandeling onderwerpen................................................................... 25
2 Schade...................................................................................................... 26
2.1 Juridisch begrip schade............................................................................................... 26
2.2 Structureel schadebegrip............................................................................................ 26
2.3 Substantieel schadebegrip.......................................................................................... 28
2.3.1 Aantasting middel vS. schade..................................................................................28
2.3.2 Schending/verlies van recht is geen schade............................................................30
2.3.3 Schade vs. reparatiekost......................................................................................... 33
2.3.4 Schadebegrip in BW boek 6.....................................................................................33
2.4 soorten schade........................................................................................................... 37
2.4.1 personenschade (dommage aux personnes)...........................................................38
2.4.2 zaakschade (dommage aux choses)........................................................................41
2.4.3 Vermogensschade (dommage économique)............................................................42
2.4.4 verplichte uitgaven.................................................................................................. 42
2.4.5 Vrijwillige uitgaven................................................................................................... 45
2.4.6 kosten verkrijgen schadeloosstelling.......................................................................45
2.4.7 Repercussieschade.................................................................................................. 47
2.4.8 Patrimoniaal, pecuniair, materieel, moreel..............................................................48
3 Fout 57
3.1 Foutaansprakelijkheid................................................................................................. 57
3.1.1 Algemeen................................................................................................................. 57
3.1.2 Doctrinaal foutbegrip............................................................................................... 57
3.1.3 Foutbegrip in BW boek 6.......................................................................................... 59
3.2 De objectieve fout: onrechtmatigheid......................................................................... 60
3.2.1 onzorgvuldigheid..................................................................................................... 61
3.2.2 schending van een gedragsregel van objectief recht...............................................72
3.2.3 Inbreuk op subjectief recht......................................................................................76
3.2.4 Rechtvaardigingsgronden........................................................................................78
3.3 De subjectieve fout: verantwoordelijkheid.................................................................. 88
3.3.1 toerekening.............................................................................................................. 89
3.3.2 verwijtbaarheid........................................................................................................ 92
3.3.3 toerekeningsvatbaar – schuldbekwaamheid............................................................96
3.4 vaststelling en bewijs................................................................................................ 105
4 Causaliteit............................................................................................... 107
4.1 causaliteitstheorie.................................................................................................... 107
4.1.1 Juridische causaliteit = schadetoerekening............................................................107
4.1.2 basisconcepten...................................................................................................... 107
4.1.3 courante oorzaaksbegrippen – Causaliteitstheorieën.............................................108
4.1.4 CSQN als correctie bij adequatieleer......................................................................110
4.1.5 CSQN als basis van causaliteit: equivalentieleer....................................................110
Pagina 3 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
4.2 Niet alle CSQN zijn een oorzaak................................................................................ 111
4.2.1 Juridische realiteit ≠ equivalentieleer....................................................................111
4.2.2 gangbare leer: rechtmatig alternatief....................................................................116
4.2.3 Alternatieve leer: (noodzakelijke) causale bijdrage & BW Boek 6..........................117
4.3 Niet alle oorzaken zijn een CSQN.............................................................................. 120
4.3.1 Overdeterminatie: geen CSQN...............................................................................120
4.4 Zekerheid & bewijs van causaliteit........................................................................... 124
4.5 Proportionele aansprakelijkheid bij onzekere causaliteit........................................... 126
4.5.1 Onzekerheid: alternatieve oorzaken......................................................................126
4.5.2 Verlies van een kans.............................................................................................. 127
5 Objectieve aansprakelijkheden.................................................................129
5.1 Concepten objectieve aansprakelijkheid & risicoaansprakelijkheid........................... 129
5.1.1 Objectieve aansprakelijkheid.................................................................................129
5.1.2 risicoaansprakelijkheid........................................................................................... 131
5.2 Schade veroorzaakt door dieren............................................................................... 132
5.2.1 Dieren & bewaarders............................................................................................. 133
5.2.2 causaliteit & risicorealisatie...................................................................................135
5.3 Schade veroorzaakt door zaken................................................................................ 138
5.3.1 De gebreksvereiste................................................................................................ 140
5.4 Schade veroorzaakt door instortende gebouwen...................................................... 147
5.5 Schade door brand en ontploffing in publieke inrichtingen ....................................... 147
5.6 Productaansprakelijkheid.......................................................................................... 148
5.6.1 Gemeenrecht......................................................................................................... 148
5.6.2 Harmonisatie (Europees niveau)............................................................................150
5.6.3 PLD (Product liability directive)..............................................................................151
5.6.4 Panacherende werking........................................................................................... 159
6 Afgeleide aansprakelijkheden..................................................................160
6.1 Bijzondere aansprakelijkheid.................................................................................... 160
6.1.1 Voor schade veroorzaakt door minderjarigen........................................................160
6.1.2 Voor schade veroorzaakt door personen onder toezicht........................................164
6.2 Bijzondere aansprakelijkheid van.............................................................................. 170
6.2.1 Aanstellers voor aangestelden...............................................................................170
6.2.2 Rechtspersonen voor medewerkers.......................................................................176
6.2.3 Organisaties voor vrijwilligers................................................................................177
6.3 Rechthebbende bij afgeleide aansprakelijkheden..................................................... 179
6.4 Samenspel aansprakelijkheden................................................................................. 180
6.4.1 Afgeleide & rechtstreekse aansprakelijkheid.........................................................180
6.4.2 Afgeleide aansprakelijkheden: alternatieven.........................................................182
6.5 Doctrinale weergaven van deze aansprakelijkheden................................................ 182
6.5.1 Aansprakelijkheid voor andermans daad...............................................................182
6.6 Organisatieaansprakelijkheid.................................................................................... 184
6.6.1 oplossing: Doctrinale weergave 3..........................................................................184
7 Inhoud (gevolgen) van aansprakelijkheid..................................................186
7.1 voorwerp van de verbintenis.................................................................................... 186
Pagina 4 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
7.1.1 schadeloosstelling.................................................................................................. 186
7.1.2 voordeeloverdracht................................................................................................ 203
7.1.3 injuncties............................................................................................................... 204
7.2 verjaring................................................................................................................... 206
7.3 immuniteiten............................................................................................................ 208
7.3.1 Werknemers.......................................................................................................... 208
7.3.2 statutair personeel................................................................................................. 210
7.3.3 vrijwilligers............................................................................................................. 211
7.3.4 andere immuniteiten............................................................................................. 211
algemene informatie......................................................................................1
1 Inleiding.............................................................................................6
1.1 overzicht leerstof en lessenplan............................................................................ 6
1.1.1 overzicht leerstof................................................................................................... 6
1.2 Situering (civiele) aansprakelijkheid...................................................................... 6
1.2.1 begrip aansprakelijkheid.......................................................................................6
1.2.2 schadeverschuiving vs. schadespreiding...............................................................7
1.2.3 Aansprakelijkheidsrecht als beleidsinstrument......................................................8
1.2.4 speltheoretische analyse.....................................................................................10
1.2.5 Functie aansprakelijkheidsrecht (vervolg)...........................................................12
1.3 Situering alternatieve schadevergoedingsmechanismen.................................... 13
1.3.1 Behoefte aan alternatieve systemen...................................................................13
1.3.2 Verzekering......................................................................................................... 13
1.4 Schadeverschuiving en schadespreiding............................................................. 17
1.4.1 Schadeverschuiving............................................................................................ 17
1.4.2 Schadespreiding.................................................................................................. 17
1.4.3 Schadeverschuiving + schadespreiding..............................................................18
1.5 regelgeving......................................................................................................... 18
1.5.1 Belgisch federalisme........................................................................................... 19
1.5.2 european tort law................................................................................................ 19
1.6 Plan: volgorde behandeling onderwerpen........................................................... 20
2 Schade............................................................................................. 21
2.1 Juridisch begrip schade....................................................................................... 21
2.2 Structureel schadebegrip.................................................................................... 21
2.3 Substantieel schadebegrip.................................................................................. 23
2.3.1 Aantasting middel vS. schade.............................................................................23
2.3.2 Schending/verlies van recht is geen schade........................................................24
2.3.3 Schade vs. reparatiekost.....................................................................................27
2.3.4 Schadebegrip in BW boek 6.................................................................................27
2.4 soorten schade.................................................................................................... 30
2.4.1 personenschade (dommage aux personnes).......................................................31
2.4.2 zaakschade (dommage aux choses)....................................................................33
Pagina 5 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
2.4.3 Vermogensschade (dommage économique).......................................................34
2.4.4 verplichte uitgaven............................................................................................. 34
2.4.5 Vrijwillige uitgaven.............................................................................................. 36
2.4.6 kosten verkrijgen schadeloosstelling...................................................................36
2.4.7 Repercussieschade.............................................................................................. 37
2.4.8 Patrimoniaal, pecuniair, materieel, moreel..........................................................38
3 Fout................................................................................................. 45
3.1 Foutaansprakelijkheid......................................................................................... 45
3.1.1 Algemeen............................................................................................................ 45
3.1.2 Doctrinaal foutbegrip........................................................................................... 45
3.1.3 Foutbegrip in BW boek 6.....................................................................................46
3.2 De objectieve fout: onrechtmatigheid................................................................. 47
3.2.1 onzorgvuldigheid................................................................................................. 48
3.2.2 schending van een gedragsregel van objectief recht..........................................55
3.2.3 Inbreuk op subjectief recht..................................................................................58
3.2.4 Rechtvaardigingsgronden....................................................................................60
3.3 De subjectieve fout: verantwoordelijkheid.......................................................... 66
3.3.1 toerekening......................................................................................................... 67
3.3.2 verwijtbaarheid................................................................................................... 69
3.3.3 toerekeningsvatbaar – schuldbekwaamheid........................................................72
3.4 vaststelling en bewijs.......................................................................................... 77
4 Causaliteit........................................................................................78
4.1 causaliteitstheorie............................................................................................... 78
4.1.1 Juridische causaliteit = schadetoerekening.........................................................78
4.1.2 basisconcepten................................................................................................... 78
4.1.3 courante oorzaaksbegrippen – Causaliteitstheorieën..........................................79
4.1.4 CSQN als correctie bij adequatieleer...................................................................80
4.1.5 CSQN als basis van causaliteit: equivalentieleer.................................................80
4.2 Niet alle CSQN zijn een oorzaak.......................................................................... 81
4.2.1 Juridische realiteit ≠ equivalentieleer..................................................................81
4.2.2 gangbare leer: rechtmatig alternatief.................................................................84
4.2.3 Alternatieve leer: (noodzakelijke) causale bijdrage & BW Boek 6........................85
4.3 Niet alle oorzaken zijn een CSQN........................................................................ 87
4.3.1 Overdeterminatie: geen CSQN............................................................................87
4.4 Zekerheid & bewijs van causaliteit...................................................................... 90
4.5 Proportionele aansprakelijkheid bij onzekere causaliteit..................................... 91
4.5.1 Onzekerheid: alternatieve oorzaken....................................................................91
4.5.2 Verlies van een kans........................................................................................... 92
5 Objectieve aansprakelijkheden..........................................................94
5.1 Concepten objectieve aansprakelijkheid & risicoaansprakelijkheid ..................... 94
5.1.1 Objectieve aansprakelijkheid...............................................................................94
Pagina 6 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
5.1.2 risicoaansprakelijkheid........................................................................................95
5.2 Schade veroorzaakt door dieren.......................................................................... 96
5.2.1 Dieren & bewaarders........................................................................................... 97
5.2.2 causaliteit & risicorealisatie.................................................................................98
5.3 Schade veroorzaakt door zaken........................................................................ 100
5.3.1 De gebreksvereiste........................................................................................... 101
5.4 Schade veroorzaakt door instortende gebouwen.............................................. 105
5.5 Schade door brand en ontploffing in publieke inrichtingen................................ 105
5.6 Productaansprakelijkheid.................................................................................. 106
5.6.1 Gemeenrecht.................................................................................................... 106
5.6.2 Harmonisatie (Europees niveau).......................................................................107
5.6.3 PLD (Product liability directive).........................................................................108
5.6.4 Panacherende werking......................................................................................114
6 Afgeleide aansprakelijkheden..........................................................115
6.1 Bijzondere aansprakelijkheid............................................................................. 115
6.1.1 Voor schade veroorzaakt door minderjarigen....................................................115
6.1.2 Voor schade veroorzaakt door personen onder toezicht....................................118
6.2 Bijzondere aansprakelijkheid van...................................................................... 122
6.2.1 Aanstellers voor aangestelden..........................................................................122
6.2.2 Rechtspersonen voor medewerkers..................................................................127
6.2.3 Organisaties voor vrijwilligers............................................................................128
6.3 Rechthebbende bij afgeleide aansprakelijkheden............................................. 129
6.4 Samenspel aansprakelijkheden......................................................................... 130
6.4.1 Afgeleide & rechtstreekse aansprakelijkheid.....................................................130
6.4.2 Afgeleide aansprakelijkheden: alternatieven.....................................................131
6.5 Doctrinale weergaven van deze aansprakelijkheden......................................... 131
6.5.1 Aansprakelijkheid voor andermans daad...........................................................131
6.6 Organisatieaansprakelijkheid............................................................................ 132
6.6.1 oplossing: Doctrinale weergave 3......................................................................132
7 Inhoud (gevolgen) van aansprakelijkheid.........................................133
7.1 voorwerp van de verbintenis............................................................................. 133
7.1.1 schadeloosstelling............................................................................................. 133
7.1.2 voordeeloverdracht........................................................................................... 145
7.1.3 injuncties........................................................................................................... 146
7.2 verjaring............................................................................................................ 147
7.3 immuniteiten..................................................................................................... 148
7.3.1 Werknemers...................................................................................................... 148
7.3.2 statutair personeel............................................................................................ 150
7.3.3 vrijwilligers........................................................................................................ 151
7.3.4 andere immuniteiten......................................................................................... 151
Pagina 7 van 212
,algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
1 INLEIDING
1.1 OVERZICHT LEERSTOF EN LESSENPLAN
In deze inleidende colleges en bijbehorende slides (serie 01) wordt behandeld
- Overzicht onderdelen schadevergoedingsrecht (helikopterblik)
- Algemene beschouwingen over aansprakelijkheidsrecht en -doctrine
1.1.1 OVERZICHT LEERSTOF
Thema = niet-contractuele verbintenissen tot schadeloosstelling
Klassiek: buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (= grootste deel & core cursus)
Andere schadevergoedingsmechanismen (= nodig om verbanden te zien met core)
- indemnitaire verzekeringen
o particuliere rechtstreekse eigenschadeverzekering
o sociale rechtstreekse eigenschadeverzekering (ziekte & invaliditeit)
o eigenschadeverzekering ten behoeve van derden (arbeidsongevallen)
- wettelijk opgelegde vergoedingsplicht verkeersschade WAM-verzekeraars
o letselschade
o ongeval zonder vaststelbare aansprakelijkheid
- schadefondsen
1.2 SITUERING (CIVIELE) AANSPRAKELIJKHEID
1.2.1 BEGRIP AANSPRAKELIJKHEID
Art. 5.3, lid 1, BW “Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk
contract, uit de buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet.” → aansprakelijkheid
= bron van verbintenissen?
NEEN: Aansprakelijkheid = verbintenis → i.p.v. de bron ervan zoals in de wet staat
- Ratio in art. 5.1 BW: verbintenis is een “rechtsband op grond waarvan een
schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een
prestatie mag eisen”
o Dit spreekt 5.3 tegen: de aansprakelijkheid zorgt er nl. voor dat men een
prestatie (schadeloosstelling) mag eisen
o De effectieve bron: rechtsregel + (rechts)feiten
Gevolg: bestaan van ASH moet nooit bewezen worden, de feiten
waarop het zich baseert moeten worden bewezen1
Bv. wie foutief schade veroorzaakt (feit) is aansprakelijk o.g.v. de
rechtsregel in art. 6.5 BW (rechtsregel) → beide feit en rechtsregel
moeten bewezen worden
- Actief + passiefzijde = recht op/plicht tot schadeloosstelling
DUS: Aansprakelijkheid = rechtsgevolg dat door objectief recht aan bepaalde feiten wordt
gekoppeld
1.2.1.1 RECHTSFEITEN
Délits et quasi-délits in terminologie
1
DUS: op examen nooit schrijven “de aansprakelijkheid is bewezen” → “de feiten zijn bewezen dus er is aansprakelijkheid”
Pagina 8 van 212
, algemene informatie - overzicht leerstof en lessenplan
art. 1370, lid 4, Oud BW : “De verbintenissen die hun oorsprong vinden in de eigen daad
van degene die verbonden is, ontstaan ofwel uit oneigenlijke contracten, ofwel uit
misdrijven of oneigenlijke misdrijven.”
Pagina 9 van 212
