Samenvatting mediation
Week 2
Boek: beroepsvaardigheden en interventietechnieken van de mediator
1.1 Wat is mediation?
Mediation is een methodiek waarbij de partijen die een conflict hebben de gelegenheid
krijgen om weer met elkaar in gesprek te komen en om autonoom de beslissing te nemen die
nodig zijn om dit conflict te hanteren en eventueel op te lossen. Het gaat bij mediation erom
dat de partijen in vrijheid hun eigen beslissing kunnen nemen, zonder dat ze daarbij onder
druk worden gezet of in een bepaalde richting worden gestuurd of dat de mediator op een of
andere manier hun beslissing uit handen neemt.
1.1.2 Verschillende definities van mediation
Verschillende definities zien mediation primair als een onderhandelingsproces, gericht op de
oplossing van het conflict, die beide partijen kunnen accepteren en die is gebaseerd op de
werkelijke belangen van beide partijen. Een andere definitie beschouwt mediation als een
communicatief besluitvormingsproces, gericht op het verbeteren van onderlinge interactie om
te komen tot een beter begrip van de situatie en van elkaar. Het doel van mediation is daarbij
niet de oplossing van het conflict, maar dat de deelnemers beter met elkaar kunnen praten
en naar elkaar kunnen luisteren en dat zo een nieuw begrip voor de situatie en voor elkaar
kan ontstaan. Deze twee soorten definities verwijzen naar verschillende, veel voorkomende
mediationbenaderingen, aangeduid als de probleemoplossende of faciliterende benadering
en de communicatiegerichte of interactionele benadering.
1.2 Autonomie, zelfbeschikking en vrijwilligheid
De belangrijkste karakteristiek van mediation is dat de partijen in alle vrijheid en autonoom
over hun eigen conflict kunnen beslissen. Vrijwilligheid is een afgeleid, ondergeschikt
element van het veelomvattender en vergaande begrip autonomie of zelfbeschikking.
Autonomie houdt in dat de partijen hun eigen richting kunnen bepalen geïnformeerde en niet-
afgedwongen beslissingen kunnen nemen die voortkomen uit de eigen motieven, die niet
extern zijn opgedrongen of het product zijn van dwang en manipulatie door anderen. Het
gevolg hiervan is niet dat de mediator, maar de deelnemers uiteindelijk de hoofdactoren en
de scheppers van het mediationproces zijn. Zij staan in het centrum van de mediation. Dat
betekent dat:
De partijen actief en direct participeren in het commincatieproces dat plaatsvindt in de
mediation;
Zij de procedures en normen voor het besluitvormingsproces tijdens de mediation
moeten kiezen en bepalen of in ieder geval volledig moeten onderschrijven;
Zij de opties voor de oplossing van hun conflict moeten creëren;
Zij de finale beslissing over of en hoe ze de oplossing willen regelen in de hand
moeten hebben en dat zij daarmee volledig verantwoordelijk zijn voor de inhoud van
de oplossing.
Het principe van autonomie stelt ook voorwaarden aan de partijen zelf. Het gebruik van
expliciete dwang en of geweld of dreiging van de kant van de deelnemers zelf is uit den
boze.
1.3.1 Neutraliteit als uitvloeisel van de autonomie
Het principe van autonomie en zelfwerkzaamheid van de deelnemers stelt eisen aan de rol
en positie van de mediator. De belangrijkste eis is dat de mediator door beide deelnemers
wordt geaccepteerd en hun vertrouwen geniet. Het innemen van ene onafhankelijke en
neutrale positie, het handhaven van een onpartijdige opstelling en het respecteren van de
vertrouwelijkheid van wat door de deelnemers tijdens de mediation wordt ingebracht kan de
mediator helpen om die acceptatie en dat vertrouwen te verwerven en te behouden. Die
neutraliteit en onpartijdigheid moet de deelnemers tevens beschermen tegen een onterechte
,beïnvloeding door de mediator. Om de partijen autonoom over hun eigen conflict te kunnen
laten beslissen, moet de mediator zich zo veel mogelijk buiten de inhoud van het conflict
houden en niet proberen het proces in een bepaalde richting te sturen. Zijn neutraliteit staat
dus in dienst van en is gebasseerd op de zelfbeschikking van partijen. Onder neutraliteit
wordt verstaan dat een mediator geen belang heeft bij een bepaalde uitkomst van de
mediation en niets doet wat de autonomie van de deelnemers te zeer ondermijnt. Dus niet
probeert het proces in een bepaalde richting te sturen, maar zich zo veel mogelijk buiten van
het conflict houdt.
1.3.2 Onpartijdigheid
Bij de neutraliteit gaat het om de eis dat de mediator de autonomie van de partijen
respecteert en daarop niet te veel inbreuk maakt. Bij onpartijdigheid gaat het erom of de
mediator beide partijen hetzelfde behandelt en geen blijk geeft van enige
vooringenomenheid ten opzichte van een van hen. Onpartijdigheid houdt in dat een mediator
geen blik geeft van een voorkeur voor een van beide deelnemers en niet mag handelen
vanuit een bepaalde vooringenomenheid tegen een van hen. Onpartijdigheid hoeft niet in te
houden dat een mediator zich altijd gedistantieerd en niet betrokken dient op te stellen.
1.3.3 Vertrouwelijkheid en geheimhouding
Een volgende eis die aan de beroepsrol van de mediator wordt gesteld, is dat deze ook de
vertrouwelijkheid respecteert van de door de deelnemers ingebrachte informatie. De
mediator is dus gehouden aan geheimhouding over alles wat in de mediation aan de orde is
geweest. Als een mediator door de rechtbank wordt opgeroepen als getuige op te treden,
heeft hij echter geen wettelijk verschoningsrecht.
Naast de vertrouwelijkheid waaraan de mediator krachtens de beroepscode is gebonden,
wordt meestal ook van de deelnemers een zekere vertrouwelijkheid gevraagd. Dit moet er
primair voor om te bevorderen dat de deelnemers vrijuit te kunnen spreken tijdens de
mediationsessies.
1.4.1 Methoden waarbij de beslissingsbevoegdheid ligt bij de derde
Bij een machtsingreep haakt de derde partij bij een impasse de knoop door en legt eenzijdig
zijn beslissing op aan de partijen. De derde partij die tot een machtsingreep overgaat, heeft
doorgaans bepaalde verantwoordelijkheden met betrekking tot de conflicterende partijen en
is dus niet geheel onafhankelijk en zeker niet onpartijdig.
Arbitrage en rechtspraak
Bij arbitrage en rechtspraak doet de derde partij een bindende uitspraak over de
conflictkwesties op basis van een presentatie en verdeling ervan door de partijen en hun
eventuele vertegenwoordigers. In contrast met een machtsingreep wordt rechtspraak of
arbitrage als procedureel rechtvaardiger beschouwd en te verdedigen.
1.4.2 Methoden waarbij de beslissingsbevoegdheid ligt bij de conflicterende partijen
Conflictkwesties zijn vaak symptomen van zeer complexe en dieperliggende problemen. Het
zal daarom voor mediation noodzakelijk zijn niet stil te blijven staan bij de
oppervlaktekwesties en de posities van de deelnemers, maar de conflictkwesties verder uit
te diepen of uit het conflict te verbreden. Voor een creatieve oplossing is het noodzakelijk om
lateraal op een nieuwe manier tegen het probleem aan te kijken, waarbij het conflict in zijn
volle breedte en diepte moet worden geanalyseerd.
Mediation is probleem-georiënteerd en niet groei georiënteerd, gericht op het hier en nu en
niet op wat zich in het verleden heeft afgespeeld of oplossing georiënteerd, dus
toekomstgericht. Een mediator zal ook proberen de conflictkwesties te externaliseren. Dat wil
zeggen ervoor zorgen dat niet de persoonlijkheid van de betrokken als probleem wordt
gezien.
,1.5 Drie typen van mediation: de resultaatgerichte, de probleemoplossende en
communicatiegerichte benadering
Er bestaat discussie over hoe de verschillende manieren van werken moeten worden gezien:
1. De losse, willekeurige verzameling van technieken;
Wanneer men de onderlinge verschillen in werkwijze beschouwt als slechts een
verschil in toepassing van een willekeurige verzameling van technieken, dan betekent
dit dat een mediator gemakkelijk eclectisch kan werken en technieken naar believen
moet kunnen combineren en afwisselen.
2. Als een meer samenhangend geheel dat een mediator bewust kiest als naargelang
de eisen vanuit de situatie;
Voor anderen moet de werkwijze van de mediator meer samenhang vertrouwen dan
een verzameling losse technieken en speelt de context waarbinnen de interventies
plaatsvindt een veel belangrijke rol.
3. Als een model dat te maken heeft met onderlinge waarden en doelen van de
mediator.
Weer anderen zien het verschil in werkwijze tussen mediator als een verschil in
benadering en model. Dit betekent dat die verschillen teruggaan op iets wat complex
en samenhangend is en gebaseerd zijn op een oriëntatie, filosofie, ideologie,
beroepsethische opvatting, mensbeeld of identiteit.
Er zijn veel verschillende manieren waarop mediation in de praktijk kan worden gebracht,
maar meestal worden deze manieren ingedeeld in drie groepen mediationbenadering,
namelijk:
1. Resultaatgerichte of evaluatieve benadering, waarbij de mediator directief optreedt,
enig vorm van pressie uitoefent en zich ook actief met de inhoud van het conflict
inlaat;
2. Probleemoplossende of processuele benaderingen, waarbij de mediator zich zo veel
mogelijk afzijdig houdt van de inhoud, maar wel vrij directief het proces tussen
partijen stuurt;
3. Communicatiegerichte of internationale benaderingen, waarbij de mediator zich niet
direct met de inhoud van het conflict bemoeit, maar met hun onderlinge interactie en
communicatie en/of de wijze waarop partijen hun conflictverhalen vormgeven.
1.5.1 De resultaatgerichte of evaluatieve benadering
De resultaatgerichte of evaluatieve benadering is van alle mediationbenaderingen de meest
directieve en inhoudgerichte vorm van mediation. De evaluatieve mediator is primair gericht
op het bereiken van een overeenkomst die voor beide deelnemers nog acceptabel is. Wat de
werkwijze en toegepaste technieken betreft, onderscheidt de evaluatieve mediator zich
vooral door het veelvuldig gebruikmaken van de caucus of sessie met steeds slechts een
van de partijen afzonderlijk. De mediator pendelt als het ware steeds tussen de partijen
waarbij deze serie van afzonderlijke gesprekken fungeert als een reeks
onderhandelingsgronden, die afgerond kan worden in een gezamenlijke sessie waarin de
overeenkomst door beide partijen wordt ondertekend. Het risico van deze aanpak is dat de
mediator hiermee te ver voor gaat lopen op de deelnemers en hen de kernbeslissingen uit
handen neemt.
1.5.2 De probleemoplossende of faciliterende benadering
In de probleemoplossende of faciliterende benadering beschouwt men een conflict als een
probleem dat moet worden opgelost en hecht men grotere waarde aan gezonde procedures
en een constructief proces van probleemoplossen en/of onderhandelen dan aan het per se
vinden van een oplossing. Bij deze benadering ligt er een grote nadruk op onderhandelen.
De mediator zal proberen een distributieve onderhandeling te veranderen in een integratieve
onderhandeling en zijn interventies zijn vooral procedureel van aard. De mediator maakt
hierbij gebruik van de concepten en technieken uit de Harvard-methode. Dit betekent dat
men zal proberen de deelnemers zich te laten concentreren op het gezamenlijk oplossen van
het probleem in plaats van op het uitvechten en winnen van hun conflict.
, 1.5.3 De communicatiegerichte of interactionele benadering
De communicatiegerichte of interactionele benadering concentreert zich minder op de inhoud
of op de procedures voor het oplossen van problemen en/of onderhandelen, maar meer op
het doorbreken van negatieve interactiepatronen, op het openen van de onderlinge
communicatie, op het verhelderen en uitspraken van de onderliggende gevoelens en
percepties en op het mogelijk maken van een constructieve interactie tussen deelnemers.
Het uitgangspunt is dat deelnemers er belang bij hebben om hun interactie en communicatie
in het hier en nu te verbeteren, wil er uberhaupt een oplossing van de conflictkwestie
mogelijk zijn. De benadering van Bush en Folger, de transformatieve mediation, is de
bekendste en meest consistente vorm van binnen deze communicatiegerichte benadering.
Zij zien als belangrijkste doelen van mediation een omslag in empowerment en recognition:
de deelnemers moeten een andere, verbeterde kijk krijgen op het probleem, hun eigen
behoeftes en mogelijkheden en meer begrip krijgen van en voor elkaars standpunt. De
narratieve benadering focust ook op de communicatie van partijen en op de uiteenlopende
verhalen over het conflict die zij hebben en waarmee zij als het ware hun werkelijkheid
construeren.
1.6 De fasering van het mediationproces of de mediationtaken
Structuur is een kernbegrip binnen mediation. Vanuit de structuur wordt duidelijk wat
mediation inhoudt en in de structuur zoeken mediators houvast voor hun handelen. Zo kan
een mediator controle uitoefenen over de communicatie. Bij de faciliterende of
probleemoplossende benadering wordt mediation gezien als een probleemoplossend proces,
werken aan het oplossen van hun probleem onder de begeleiding van de mediator. Deze
fasering wordt beschouwd als een vooraf gegeven, lineaire sequentie van doelgerichte
activiteiten die moeten leiden naar het uiteindelijke doel van de oplossing van het conflict. De
mediator krijgt daarbij de belangrijke taak toegewezen van het erop toezien dat de
deelnemers in de pas blijven lopen met de fasering.
De fasering van een probleemoplossend proces begint met een voorfase (fase 1), waar in de
werkrelatie met de deelnemers wordt opgebouwd. Contact tussen de mediator en de beide
deelnemers tot stand brengen, vertrouwen in de mediator opbouwen, deelnemers inlichten
over de manier van werken bij mediaton en de betrokkenheid van de deelnemers hierbij tot
stand brengen. In de volgende fase moet duidelijk worden wat het probleem is, waar de
deelnemers aan willen werken. Daartoe worden eerste de standpunten van beide partijen in
de diepte en breedte verkend en vervolgens wordt vastgesteld wat de eigenlijke en
belangrijkste conflictkwestie zijn waarvoor de deelnemers een oplossing willen bereiken.
Daarna wordt in fase 3 nagegaan wat de belangen en behoeftes zijn die aan deze conflicten
ten grondslag liggen. Hierna wordt overgegaan tot een creatief proces van het zoeken van
mogelijke oplossingen voor deze tegenstrijdige behoeftes en belangen (fase 4). Deze
voorstellen worden vervolgens getoetst op hun bruikbaarheid en haalbaarheid. Tot slot wordt
hierover een gezamenlijk besluit gekomen, meestal vastgesteld in een schriftelijke
overeenkomst. Dit soort lineaire modellen met een vaste fasering worden in de literatuur
prescriptieve of normatieve modellen genoemd tegenover descriptieve, beschrijvende
modellen. Prescriptieve modellen geven aan hoe het proces van besluitvorming zou moeten
plaatsvinden, terwijl descriptieve modellen proberen te beschrijven en te verklaren hoe
besluitvorming in de praktijk verloopt. Bij de prescriptieve modellen ligt de nadruk op het
rationele verloop van het besluitvormingsproces via logische stappen. In de transformatieve
mediation ontstaat de structuur echter vanzelf vanuit de interactie tussen deelnemers tijdens
het werken aan empowerment.
1.7 Mogelijkheden en beperkingen van mediation
Omdat bij mediation de autonomie van de deelnemers vooropstaat is mediation niet geschikt
voor alle typen conflicten.
1.7.1 Conflictniveau
Week 2
Boek: beroepsvaardigheden en interventietechnieken van de mediator
1.1 Wat is mediation?
Mediation is een methodiek waarbij de partijen die een conflict hebben de gelegenheid
krijgen om weer met elkaar in gesprek te komen en om autonoom de beslissing te nemen die
nodig zijn om dit conflict te hanteren en eventueel op te lossen. Het gaat bij mediation erom
dat de partijen in vrijheid hun eigen beslissing kunnen nemen, zonder dat ze daarbij onder
druk worden gezet of in een bepaalde richting worden gestuurd of dat de mediator op een of
andere manier hun beslissing uit handen neemt.
1.1.2 Verschillende definities van mediation
Verschillende definities zien mediation primair als een onderhandelingsproces, gericht op de
oplossing van het conflict, die beide partijen kunnen accepteren en die is gebaseerd op de
werkelijke belangen van beide partijen. Een andere definitie beschouwt mediation als een
communicatief besluitvormingsproces, gericht op het verbeteren van onderlinge interactie om
te komen tot een beter begrip van de situatie en van elkaar. Het doel van mediation is daarbij
niet de oplossing van het conflict, maar dat de deelnemers beter met elkaar kunnen praten
en naar elkaar kunnen luisteren en dat zo een nieuw begrip voor de situatie en voor elkaar
kan ontstaan. Deze twee soorten definities verwijzen naar verschillende, veel voorkomende
mediationbenaderingen, aangeduid als de probleemoplossende of faciliterende benadering
en de communicatiegerichte of interactionele benadering.
1.2 Autonomie, zelfbeschikking en vrijwilligheid
De belangrijkste karakteristiek van mediation is dat de partijen in alle vrijheid en autonoom
over hun eigen conflict kunnen beslissen. Vrijwilligheid is een afgeleid, ondergeschikt
element van het veelomvattender en vergaande begrip autonomie of zelfbeschikking.
Autonomie houdt in dat de partijen hun eigen richting kunnen bepalen geïnformeerde en niet-
afgedwongen beslissingen kunnen nemen die voortkomen uit de eigen motieven, die niet
extern zijn opgedrongen of het product zijn van dwang en manipulatie door anderen. Het
gevolg hiervan is niet dat de mediator, maar de deelnemers uiteindelijk de hoofdactoren en
de scheppers van het mediationproces zijn. Zij staan in het centrum van de mediation. Dat
betekent dat:
De partijen actief en direct participeren in het commincatieproces dat plaatsvindt in de
mediation;
Zij de procedures en normen voor het besluitvormingsproces tijdens de mediation
moeten kiezen en bepalen of in ieder geval volledig moeten onderschrijven;
Zij de opties voor de oplossing van hun conflict moeten creëren;
Zij de finale beslissing over of en hoe ze de oplossing willen regelen in de hand
moeten hebben en dat zij daarmee volledig verantwoordelijk zijn voor de inhoud van
de oplossing.
Het principe van autonomie stelt ook voorwaarden aan de partijen zelf. Het gebruik van
expliciete dwang en of geweld of dreiging van de kant van de deelnemers zelf is uit den
boze.
1.3.1 Neutraliteit als uitvloeisel van de autonomie
Het principe van autonomie en zelfwerkzaamheid van de deelnemers stelt eisen aan de rol
en positie van de mediator. De belangrijkste eis is dat de mediator door beide deelnemers
wordt geaccepteerd en hun vertrouwen geniet. Het innemen van ene onafhankelijke en
neutrale positie, het handhaven van een onpartijdige opstelling en het respecteren van de
vertrouwelijkheid van wat door de deelnemers tijdens de mediation wordt ingebracht kan de
mediator helpen om die acceptatie en dat vertrouwen te verwerven en te behouden. Die
neutraliteit en onpartijdigheid moet de deelnemers tevens beschermen tegen een onterechte
,beïnvloeding door de mediator. Om de partijen autonoom over hun eigen conflict te kunnen
laten beslissen, moet de mediator zich zo veel mogelijk buiten de inhoud van het conflict
houden en niet proberen het proces in een bepaalde richting te sturen. Zijn neutraliteit staat
dus in dienst van en is gebasseerd op de zelfbeschikking van partijen. Onder neutraliteit
wordt verstaan dat een mediator geen belang heeft bij een bepaalde uitkomst van de
mediation en niets doet wat de autonomie van de deelnemers te zeer ondermijnt. Dus niet
probeert het proces in een bepaalde richting te sturen, maar zich zo veel mogelijk buiten van
het conflict houdt.
1.3.2 Onpartijdigheid
Bij de neutraliteit gaat het om de eis dat de mediator de autonomie van de partijen
respecteert en daarop niet te veel inbreuk maakt. Bij onpartijdigheid gaat het erom of de
mediator beide partijen hetzelfde behandelt en geen blijk geeft van enige
vooringenomenheid ten opzichte van een van hen. Onpartijdigheid houdt in dat een mediator
geen blik geeft van een voorkeur voor een van beide deelnemers en niet mag handelen
vanuit een bepaalde vooringenomenheid tegen een van hen. Onpartijdigheid hoeft niet in te
houden dat een mediator zich altijd gedistantieerd en niet betrokken dient op te stellen.
1.3.3 Vertrouwelijkheid en geheimhouding
Een volgende eis die aan de beroepsrol van de mediator wordt gesteld, is dat deze ook de
vertrouwelijkheid respecteert van de door de deelnemers ingebrachte informatie. De
mediator is dus gehouden aan geheimhouding over alles wat in de mediation aan de orde is
geweest. Als een mediator door de rechtbank wordt opgeroepen als getuige op te treden,
heeft hij echter geen wettelijk verschoningsrecht.
Naast de vertrouwelijkheid waaraan de mediator krachtens de beroepscode is gebonden,
wordt meestal ook van de deelnemers een zekere vertrouwelijkheid gevraagd. Dit moet er
primair voor om te bevorderen dat de deelnemers vrijuit te kunnen spreken tijdens de
mediationsessies.
1.4.1 Methoden waarbij de beslissingsbevoegdheid ligt bij de derde
Bij een machtsingreep haakt de derde partij bij een impasse de knoop door en legt eenzijdig
zijn beslissing op aan de partijen. De derde partij die tot een machtsingreep overgaat, heeft
doorgaans bepaalde verantwoordelijkheden met betrekking tot de conflicterende partijen en
is dus niet geheel onafhankelijk en zeker niet onpartijdig.
Arbitrage en rechtspraak
Bij arbitrage en rechtspraak doet de derde partij een bindende uitspraak over de
conflictkwesties op basis van een presentatie en verdeling ervan door de partijen en hun
eventuele vertegenwoordigers. In contrast met een machtsingreep wordt rechtspraak of
arbitrage als procedureel rechtvaardiger beschouwd en te verdedigen.
1.4.2 Methoden waarbij de beslissingsbevoegdheid ligt bij de conflicterende partijen
Conflictkwesties zijn vaak symptomen van zeer complexe en dieperliggende problemen. Het
zal daarom voor mediation noodzakelijk zijn niet stil te blijven staan bij de
oppervlaktekwesties en de posities van de deelnemers, maar de conflictkwesties verder uit
te diepen of uit het conflict te verbreden. Voor een creatieve oplossing is het noodzakelijk om
lateraal op een nieuwe manier tegen het probleem aan te kijken, waarbij het conflict in zijn
volle breedte en diepte moet worden geanalyseerd.
Mediation is probleem-georiënteerd en niet groei georiënteerd, gericht op het hier en nu en
niet op wat zich in het verleden heeft afgespeeld of oplossing georiënteerd, dus
toekomstgericht. Een mediator zal ook proberen de conflictkwesties te externaliseren. Dat wil
zeggen ervoor zorgen dat niet de persoonlijkheid van de betrokken als probleem wordt
gezien.
,1.5 Drie typen van mediation: de resultaatgerichte, de probleemoplossende en
communicatiegerichte benadering
Er bestaat discussie over hoe de verschillende manieren van werken moeten worden gezien:
1. De losse, willekeurige verzameling van technieken;
Wanneer men de onderlinge verschillen in werkwijze beschouwt als slechts een
verschil in toepassing van een willekeurige verzameling van technieken, dan betekent
dit dat een mediator gemakkelijk eclectisch kan werken en technieken naar believen
moet kunnen combineren en afwisselen.
2. Als een meer samenhangend geheel dat een mediator bewust kiest als naargelang
de eisen vanuit de situatie;
Voor anderen moet de werkwijze van de mediator meer samenhang vertrouwen dan
een verzameling losse technieken en speelt de context waarbinnen de interventies
plaatsvindt een veel belangrijke rol.
3. Als een model dat te maken heeft met onderlinge waarden en doelen van de
mediator.
Weer anderen zien het verschil in werkwijze tussen mediator als een verschil in
benadering en model. Dit betekent dat die verschillen teruggaan op iets wat complex
en samenhangend is en gebaseerd zijn op een oriëntatie, filosofie, ideologie,
beroepsethische opvatting, mensbeeld of identiteit.
Er zijn veel verschillende manieren waarop mediation in de praktijk kan worden gebracht,
maar meestal worden deze manieren ingedeeld in drie groepen mediationbenadering,
namelijk:
1. Resultaatgerichte of evaluatieve benadering, waarbij de mediator directief optreedt,
enig vorm van pressie uitoefent en zich ook actief met de inhoud van het conflict
inlaat;
2. Probleemoplossende of processuele benaderingen, waarbij de mediator zich zo veel
mogelijk afzijdig houdt van de inhoud, maar wel vrij directief het proces tussen
partijen stuurt;
3. Communicatiegerichte of internationale benaderingen, waarbij de mediator zich niet
direct met de inhoud van het conflict bemoeit, maar met hun onderlinge interactie en
communicatie en/of de wijze waarop partijen hun conflictverhalen vormgeven.
1.5.1 De resultaatgerichte of evaluatieve benadering
De resultaatgerichte of evaluatieve benadering is van alle mediationbenaderingen de meest
directieve en inhoudgerichte vorm van mediation. De evaluatieve mediator is primair gericht
op het bereiken van een overeenkomst die voor beide deelnemers nog acceptabel is. Wat de
werkwijze en toegepaste technieken betreft, onderscheidt de evaluatieve mediator zich
vooral door het veelvuldig gebruikmaken van de caucus of sessie met steeds slechts een
van de partijen afzonderlijk. De mediator pendelt als het ware steeds tussen de partijen
waarbij deze serie van afzonderlijke gesprekken fungeert als een reeks
onderhandelingsgronden, die afgerond kan worden in een gezamenlijke sessie waarin de
overeenkomst door beide partijen wordt ondertekend. Het risico van deze aanpak is dat de
mediator hiermee te ver voor gaat lopen op de deelnemers en hen de kernbeslissingen uit
handen neemt.
1.5.2 De probleemoplossende of faciliterende benadering
In de probleemoplossende of faciliterende benadering beschouwt men een conflict als een
probleem dat moet worden opgelost en hecht men grotere waarde aan gezonde procedures
en een constructief proces van probleemoplossen en/of onderhandelen dan aan het per se
vinden van een oplossing. Bij deze benadering ligt er een grote nadruk op onderhandelen.
De mediator zal proberen een distributieve onderhandeling te veranderen in een integratieve
onderhandeling en zijn interventies zijn vooral procedureel van aard. De mediator maakt
hierbij gebruik van de concepten en technieken uit de Harvard-methode. Dit betekent dat
men zal proberen de deelnemers zich te laten concentreren op het gezamenlijk oplossen van
het probleem in plaats van op het uitvechten en winnen van hun conflict.
, 1.5.3 De communicatiegerichte of interactionele benadering
De communicatiegerichte of interactionele benadering concentreert zich minder op de inhoud
of op de procedures voor het oplossen van problemen en/of onderhandelen, maar meer op
het doorbreken van negatieve interactiepatronen, op het openen van de onderlinge
communicatie, op het verhelderen en uitspraken van de onderliggende gevoelens en
percepties en op het mogelijk maken van een constructieve interactie tussen deelnemers.
Het uitgangspunt is dat deelnemers er belang bij hebben om hun interactie en communicatie
in het hier en nu te verbeteren, wil er uberhaupt een oplossing van de conflictkwestie
mogelijk zijn. De benadering van Bush en Folger, de transformatieve mediation, is de
bekendste en meest consistente vorm van binnen deze communicatiegerichte benadering.
Zij zien als belangrijkste doelen van mediation een omslag in empowerment en recognition:
de deelnemers moeten een andere, verbeterde kijk krijgen op het probleem, hun eigen
behoeftes en mogelijkheden en meer begrip krijgen van en voor elkaars standpunt. De
narratieve benadering focust ook op de communicatie van partijen en op de uiteenlopende
verhalen over het conflict die zij hebben en waarmee zij als het ware hun werkelijkheid
construeren.
1.6 De fasering van het mediationproces of de mediationtaken
Structuur is een kernbegrip binnen mediation. Vanuit de structuur wordt duidelijk wat
mediation inhoudt en in de structuur zoeken mediators houvast voor hun handelen. Zo kan
een mediator controle uitoefenen over de communicatie. Bij de faciliterende of
probleemoplossende benadering wordt mediation gezien als een probleemoplossend proces,
werken aan het oplossen van hun probleem onder de begeleiding van de mediator. Deze
fasering wordt beschouwd als een vooraf gegeven, lineaire sequentie van doelgerichte
activiteiten die moeten leiden naar het uiteindelijke doel van de oplossing van het conflict. De
mediator krijgt daarbij de belangrijke taak toegewezen van het erop toezien dat de
deelnemers in de pas blijven lopen met de fasering.
De fasering van een probleemoplossend proces begint met een voorfase (fase 1), waar in de
werkrelatie met de deelnemers wordt opgebouwd. Contact tussen de mediator en de beide
deelnemers tot stand brengen, vertrouwen in de mediator opbouwen, deelnemers inlichten
over de manier van werken bij mediaton en de betrokkenheid van de deelnemers hierbij tot
stand brengen. In de volgende fase moet duidelijk worden wat het probleem is, waar de
deelnemers aan willen werken. Daartoe worden eerste de standpunten van beide partijen in
de diepte en breedte verkend en vervolgens wordt vastgesteld wat de eigenlijke en
belangrijkste conflictkwestie zijn waarvoor de deelnemers een oplossing willen bereiken.
Daarna wordt in fase 3 nagegaan wat de belangen en behoeftes zijn die aan deze conflicten
ten grondslag liggen. Hierna wordt overgegaan tot een creatief proces van het zoeken van
mogelijke oplossingen voor deze tegenstrijdige behoeftes en belangen (fase 4). Deze
voorstellen worden vervolgens getoetst op hun bruikbaarheid en haalbaarheid. Tot slot wordt
hierover een gezamenlijk besluit gekomen, meestal vastgesteld in een schriftelijke
overeenkomst. Dit soort lineaire modellen met een vaste fasering worden in de literatuur
prescriptieve of normatieve modellen genoemd tegenover descriptieve, beschrijvende
modellen. Prescriptieve modellen geven aan hoe het proces van besluitvorming zou moeten
plaatsvinden, terwijl descriptieve modellen proberen te beschrijven en te verklaren hoe
besluitvorming in de praktijk verloopt. Bij de prescriptieve modellen ligt de nadruk op het
rationele verloop van het besluitvormingsproces via logische stappen. In de transformatieve
mediation ontstaat de structuur echter vanzelf vanuit de interactie tussen deelnemers tijdens
het werken aan empowerment.
1.7 Mogelijkheden en beperkingen van mediation
Omdat bij mediation de autonomie van de deelnemers vooropstaat is mediation niet geschikt
voor alle typen conflicten.
1.7.1 Conflictniveau
