Samenvatting van Grondslagen van het Recht: Hoofdlijnen, Achtergronden & Vaardigheden

SAMENVATTING
GRONSLAGEN VAN
RECHT LEERJAAR 1
Door Rosa van de Moosdijk




1 OKTOBER 2019

,Samenvatting week 1
Hoofdlijnen
Hoofdstuk 1


Functies van rechtsregels
- Verschaffen ons informatie: we kunnen te weten komen welke rechten en plichten we
zelf hebben en welke rechten en plichten anderen hebben.
- We weten op grond daarvan hoe we ons behoren te gedragen en wat we mogen
verwachten van anderen
- De simpele voorvallen illustreren ons hoe ons leven bepaald en gestuurd wordt door
rechtsregels
Andere sociale regels dan rechtsregels:
- Algemeen aanvaarde regels
- Groepsregels: bepalen hoe leden zich moeten gedragen om bij de groep te horen
- Morele regels: bevatten normen en waarden die betrekking hebben op fundamentele
levensvragen, bijv. abortus  deze opvattingen vloeien voort uit verschillende
levensbeschouwingen
- Regels van beroepsethiek: geven aan hoe het beroep op een juiste en zorgvuldige
wijze uitgeoefend moet worden, bijv. beroepsgeheim
 Overlapping: een rechtsregel verbiedt ook wat sociaal onaanvaardbaar wordt
gevonden
 Strijd: wettelijke regels die euthanasie en abortus toestaan, zijn in strijd met de
morele opvattingen van sommige godsdiensten
Functies van het rechtssysteem:
- Het scheppen van sociale orde = het handelen ten opzichte van elkaar
- Het bevorderen van niet-gewelddadige conflictbeslechting
- Het garanderen van individuele ontplooiing en autonomie van burgers
- Het bewerkstelligen van een zo rechtvaardig mogelijke verdeling van schaarse
goederen in de samenleving
- Het kanaliseren van sociale veranderingen
Functies van staatsorganen:
- Wetgeving: het vaststellen van algemene regels
- Bestuur: de overheid stelt overheidsorganen in die regels uitvoeren, toepassen of op
de naleving ervan toezien(= handhaving van regels)
- Rechtspraak: de rechter is hierbij het orgaan en oordeelt of de overtreding van
rechtsregels daadwerkelijk heeft plaatsgevonden




1

,Soorten rechtsregels:
- Gedragsnormen:
 rechtsregels die gedragingen, gebieden, verbieden of toestaan
 vooral in strafrecht
- Sanctienormen:
 rechtsregels die aangeven wat degene die zich niet aan een gedragsnorm houdt
te wachten staat
 bijvoorbeeld straf of bestuursdwang (bijv. het wegslepen van een auto)
- Bevoegdheidsverlenende normen
 geven staatsorganen een bepaalde macht om bijv. rechten en plichten vast te
stellen of het verrichten van bepaalde handelingen
Verschillende kenmerken van recht:
- Positief:
 het recht is in een bepaalde gemeenschap door mensen vastgesteld of erkend
 onderscheid zich van ideaal recht: het recht dat men wenst en nastrevenswaardig
vindt
- Gelding:
 positieve rechtsregels hebben doorgaans gelding of zijn verbindend = een
rechtsregels heeft op een bepaalde plaats en tijd voor een bepaalde groep personen
aanspraak op gehoorzaamheid
- Effectiviteit:
recht dat in het algemeen daadwerkelijk gehoorzaamd wordt dan wel daadwerkelijk
toegepast of gehandhaafd wordt
 niet alle positieve rechtsregels zijn effectief: bijv. gedoogbeleid bij wiet
 soms kan het zo zijn dat hierdoor rechtsregels worden afgeschaft of dat de
overheid dit ziet als een reden voor striktere controle en handhaving  bijv. milieu
Twee betekenissen van recht:
1. Objectief recht:
 het geheel van rechtsregels
 ‘Law’
2. Subjectief recht:
 de betekenis van een bevoegdheid of aanspraak
 ‘right’
 betekent een mogen of een aanspraak = positieve kant
 anderen moeten mijn subjectieve recht respecteren  van mijn auto afblijven =
negatieve kant
 we hebben hierdoor rechten en plichten




2

, Hoofdstuk 2
Rechtsgebieden:
- Publiekrecht: juridische verhouding tussen overheidsorganen onderling en tussen
overheidsorganen en burgers
 staats- en bestuursrecht
 strafrecht
 Overheid treedt op ter behartiging van het algemeen belang
 De burger is onder geschikt aan de overheid
 Bij strafrecht kan alleen het OM een strafvervolging instellen


- Privaatrecht: juridische verhouding tussen burgers onderling
 Betrokkenen gebruiken dit recht om hun eigen belang te behartigen
 Betrokken zijn nevengeschikt: ze gaan op gelijke voet met elkaar om en zijn van
gelijke rang
 Het initiatief tot inschakeling van de rechter ligt bij de partijen zelf


Staatsrecht
- Bepaalt de inrichting en opbouw van onze staat
- De belangrijkste staatrechtelijke regelingen zijn het Statuut en de Grondwet
- Klassieke grondrechten: rechten die de burger een sfeer garanderen waarbinnen de
overheid niet zonder overtuigende en wettelijk omschreven rechtvaardiging kan en
mag optreden  vrijheden
 bijv. vrijheid van meningsuiting
- Sociale grondrechten: grondrechten die geen staatsonthouding eisen, maar juist van
de overheid vragen om op te treden
 bijv. recht op gezondheidszorg
Bestuursrecht
- Bevat rechtsregels voor overheidsorganen die belast zijn met de uitvoering en de
handhaving van rechtsregels
 bijv. belastingdienst
- Algemene wet bestuursrecht geeft de hoofdstructuur van het bestuursrecht en het
bestuursprocesrecht weer
- Algemene beginselen van behoorlijk bestuur: schrijven voor met welke factoren de
overheid rekening moet houden al ze een besluit neemt dat een burger raakt
 bijv. zorgvuldigheidsbeginsel
Strafrecht
- Rechtsrels die de feiten die strafbaar zijn gesteld en de straf die kan worden
opgelegd aangeven
- Strafrechtelijk legaliteitsbeginsel



3