Beslissingen bevatten eigenlijk altijd onzekerheden (denk aan de colleges over risicotaxatie).
Bij veel procedures staat de vraag centraal: moeten we iemand wel of niet geloven?
I. Wat is een beslissing?
- Hastie & Dawes: ‘a response in a situation that is composed of three parts’
o Uncertainty about (past/future) events
o Two or more courses of action
o Positive/negative consequences
Typen beslissingen bij Forensische Victimologie
- Verleden: wat is er gebeurd?
o HC3: Causaliteit
o HC4: Echtheid slachtofferervaringen of gevolgen
- Toekomst: wat gaat er gebeuren?
o HC5: Risico op nieuwe slachtofferervaringen
Een beslisboom van de Schadefonds Geweldsmisdrijven aannemelijkheidsbeoordeling
- Onzekerheid zit in de aannemelijkheid van de aanvraag.
- De twee mogelijke courses of action zijn het wel of niet geloven van de aanvrager.
- Aan beide zitten positieve/negatieve consequenties.
o Geloof je een aanvrager wel, en is het misdrijf ook daadwerkelijk gebeurd?
Dan is er sprake van een positieve consequentie.
o Geloof je een aanvrager wel, maar is het misdrijf niet daadwerkelijk gebeurd?
Dan is er sprake van een negatieve consequentie.
o Geloof je een aanvrager niet, en is het misdrijf ook daadwerkelijk niet
gebeurd? Dan is er sprake van een positieve consequentie.
o Geloof je een aanvrager niet, maar is het misdrijf wel daadwerkelijk gebeurd?
Dan is er sprake van een negatieve consequentie.
, II. Beslistheorieën
Dual processtheorieën (DPT)
- Twee typen cognitieve processen:
o Systeem 1 (irrationeel): snel, automatisch, onbewust
o Systeem 2 (rationeel): langzaam, wel overwogen, bewust
DPT en juridische beslissingen
- Beslissingen worden beïnvloed door:
o Juridisch relevante factoren: wettelijke criteria en interpretatie op grond van
wetsgeschiedenis en jurisprudentie (systeem 2).
o Juridisch irrelevante factoren door heuristieken en denkfouten (systeem 1).
▪ Deze factoren kunnen mogelijk leiden tot rechtsongelijkheid, vanwege
de subjectieve aard.
Heuristieken en denkfouten
- Definitie heuristiek = ‘a simple procedure that helps find adequate, though often
imperfect, answers to difficult questions’
- Definitie denkfout = ‘a failure to apply a logical rule that is obviously relevant’
- Je zou kunnen zeggen dat gebruikmaking van een heuristiek het vervangen van een
moeilijk te beantwoorden vraag door een makkelijk te beantwoorden vraag is.
o Denk bijvoorbeeld aan de vraag of een sollicitant geschikt is voor een
bepaalde functie. Die vraag is niet makkelijk te beantwoorden. In plaats
daarvan stellen veel werkgevers zich (onbewust) de vraag wat zij van het
uiterlijk van de sollicitant vinden.
o Dit blijkt uit tal van onderzoeken. Een knap of minder knap uiterlijk maakt
kennelijk onderdeel uit van het stereotype ‘geschikte kandidaat’ en maakt de
kandidaat ‘representatiever of minder representatief’ voor de functie. Dit is de
reden waarom knappe sollicitanten sneller een (nieuwe) baan vinden dan
minder knappe, terwijl zij niet per definitie het meest geschikt zijn. De
denkfout bestaat er dan uit dat men vergeet de kandidaat te beoordelen op
basis van diens CV en de antwoorden die hij of zij heeft gegeven op de tijdens
het sollicitatiegesprek gestelde vragen.
- Van heuristieken naar verkeerde beslissingen: heuristieken → denkfouten →
verkeerde beslissingen
o Heuristieken zijn over het algemeen nuttig in het dagelijks leven, maar kunnen
ook leiden tot denkfouten.
o Het gebruik van heuristieken is in heel veel situaties noodzakelijk om snel een
beslissing te kunnen nemen en heel vaak leiden ze niet tot verkeerde
beslissingen. Stel dat je ‘s-avonds laat op de fiets naar huis gaat na een bezoek
aan een vriend of een vriendin en je ziet circa 50 meter verderop een groepje
dronken jongens aan komen lopen. Je besluit daarom een blokje om te fietsen
zodat je niet langs de dronken jongens hoeft te fietsen. In dat geval heb je je
mogelijk laten leiden door de gedachte dat dronken jongens vaak
voorbijgangers lastigvallen. Dat is in dit geval misschien helemaal niet zo,
maar het is niet verkeerd om het zekere voor het onzekere te nemen.
Enkele voorbeelden van heuristieken worden hieronder besproken.
Bij veel procedures staat de vraag centraal: moeten we iemand wel of niet geloven?
I. Wat is een beslissing?
- Hastie & Dawes: ‘a response in a situation that is composed of three parts’
o Uncertainty about (past/future) events
o Two or more courses of action
o Positive/negative consequences
Typen beslissingen bij Forensische Victimologie
- Verleden: wat is er gebeurd?
o HC3: Causaliteit
o HC4: Echtheid slachtofferervaringen of gevolgen
- Toekomst: wat gaat er gebeuren?
o HC5: Risico op nieuwe slachtofferervaringen
Een beslisboom van de Schadefonds Geweldsmisdrijven aannemelijkheidsbeoordeling
- Onzekerheid zit in de aannemelijkheid van de aanvraag.
- De twee mogelijke courses of action zijn het wel of niet geloven van de aanvrager.
- Aan beide zitten positieve/negatieve consequenties.
o Geloof je een aanvrager wel, en is het misdrijf ook daadwerkelijk gebeurd?
Dan is er sprake van een positieve consequentie.
o Geloof je een aanvrager wel, maar is het misdrijf niet daadwerkelijk gebeurd?
Dan is er sprake van een negatieve consequentie.
o Geloof je een aanvrager niet, en is het misdrijf ook daadwerkelijk niet
gebeurd? Dan is er sprake van een positieve consequentie.
o Geloof je een aanvrager niet, maar is het misdrijf wel daadwerkelijk gebeurd?
Dan is er sprake van een negatieve consequentie.
, II. Beslistheorieën
Dual processtheorieën (DPT)
- Twee typen cognitieve processen:
o Systeem 1 (irrationeel): snel, automatisch, onbewust
o Systeem 2 (rationeel): langzaam, wel overwogen, bewust
DPT en juridische beslissingen
- Beslissingen worden beïnvloed door:
o Juridisch relevante factoren: wettelijke criteria en interpretatie op grond van
wetsgeschiedenis en jurisprudentie (systeem 2).
o Juridisch irrelevante factoren door heuristieken en denkfouten (systeem 1).
▪ Deze factoren kunnen mogelijk leiden tot rechtsongelijkheid, vanwege
de subjectieve aard.
Heuristieken en denkfouten
- Definitie heuristiek = ‘a simple procedure that helps find adequate, though often
imperfect, answers to difficult questions’
- Definitie denkfout = ‘a failure to apply a logical rule that is obviously relevant’
- Je zou kunnen zeggen dat gebruikmaking van een heuristiek het vervangen van een
moeilijk te beantwoorden vraag door een makkelijk te beantwoorden vraag is.
o Denk bijvoorbeeld aan de vraag of een sollicitant geschikt is voor een
bepaalde functie. Die vraag is niet makkelijk te beantwoorden. In plaats
daarvan stellen veel werkgevers zich (onbewust) de vraag wat zij van het
uiterlijk van de sollicitant vinden.
o Dit blijkt uit tal van onderzoeken. Een knap of minder knap uiterlijk maakt
kennelijk onderdeel uit van het stereotype ‘geschikte kandidaat’ en maakt de
kandidaat ‘representatiever of minder representatief’ voor de functie. Dit is de
reden waarom knappe sollicitanten sneller een (nieuwe) baan vinden dan
minder knappe, terwijl zij niet per definitie het meest geschikt zijn. De
denkfout bestaat er dan uit dat men vergeet de kandidaat te beoordelen op
basis van diens CV en de antwoorden die hij of zij heeft gegeven op de tijdens
het sollicitatiegesprek gestelde vragen.
- Van heuristieken naar verkeerde beslissingen: heuristieken → denkfouten →
verkeerde beslissingen
o Heuristieken zijn over het algemeen nuttig in het dagelijks leven, maar kunnen
ook leiden tot denkfouten.
o Het gebruik van heuristieken is in heel veel situaties noodzakelijk om snel een
beslissing te kunnen nemen en heel vaak leiden ze niet tot verkeerde
beslissingen. Stel dat je ‘s-avonds laat op de fiets naar huis gaat na een bezoek
aan een vriend of een vriendin en je ziet circa 50 meter verderop een groepje
dronken jongens aan komen lopen. Je besluit daarom een blokje om te fietsen
zodat je niet langs de dronken jongens hoeft te fietsen. In dat geval heb je je
mogelijk laten leiden door de gedachte dat dronken jongens vaak
voorbijgangers lastigvallen. Dat is in dit geval misschien helemaal niet zo,
maar het is niet verkeerd om het zekere voor het onzekere te nemen.
Enkele voorbeelden van heuristieken worden hieronder besproken.
