samenvatting basisboek hoofdzaken socialezekerheidsrecht 2025 9789013178920
,samenvatting basisboek hoofdzaken socialezekerheidsrecht 2025 9789013178920
, samenvatting basisboek hoofdzaken socialezekerheidsrecht 2025 9789013178920
Hoofdstuk - 1 Inleiding
1.1 Sociale zekerheid: een veelzijdig begrip.
Vanaf de tweede helft van de 19e eeuw begon de sociale zekerheid zich in Europa te ontwikkelen →
socialeverzekeringsregelingen voor loonarbeiders.
Oorspronkelijk komt de term uit Amerika, Roosevelt bedacht de Social Security Act. Na de
Tweede Wereldoorlog heeft het socialezekerheidsbegrip wereldwijd gelding gekregen. Het komt
voor in internationale verdragen, in nationale wet- en regelgeving, in beleidsstukken, in
wetenschappelijke verhandelingen en in het normale spraakgebruik.
Van Dale omschrijft sociale zekerheid als: “een toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor
gebrek wordt uitgesloten”. → armoede is geen natuurlijk verschijnsel waarin de mens moet
berusten, maar iedereen heeft recht op bestaanszekerheid en de overheid heeft hierin een
bepaalde verantwoordelijkheid.
Bestaanszekerheid
Sociale zekerheid heeft veel met bestaanszekerheid te maken. Maar vanaf dat punt lopen de
meningen uiteen. Waar de een de essentie ziet in het verstrekken van uitkeringen, stelt de ander
dat het erom gaat mensen te helpen om zo snel mogelijk weer een betaalde baan te vinden. Een
volgende wijst weer op de doelstellingen van de sociale zekerheid. Deze kunnen op verschillende
manieren kunnen worden geduid.
Achter elke doelstelling gaat een hogere doelstelling schuil:
• Het creëren van gelijke ontwikkelingskansen voor de mensen;
• Het realiseren van een evenwichtige inkomensverdeling;
• Het ondersteunen van de arbeidsmarkt en de economie;
• Het bevorderen van de sociale cohesie;
• Het realiseren van gerechtigheid;
• Het geluk van de samenleving.
Solidariteit
Aan alle regelingen ligt wel een vorm van solidariteit ( = sterken leveren een bijdrage aan de
bescherming van de zwakkeren) ten grondslag.
Er zijn 2 vormen van solidariteit:
1. Horizontale solidariteit = als leden van een groep onderling risico’s delen.
2. Verticale solidariteit = de eenzijdige steun van rijken ten opzichte van de armen.
Methoden van inkomensbescherming
Er zijn verschillende soorten methoden van inkomensbescherming van de sociale zekerheid.
Sociale verzekeringen = de verzekering is verplicht gesteld en er worden geldbedragen
uitgekeerd door middel van uitkeringen. Bijvoorbeeld werkloosheidsuitkeringen of
arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.
Sociale voorzieningen = stellen geen eisen ten aanzien van voorafgaande verzekering. De
uitkering wordt verstrekt als men op enig moment aan de wettelijke voorwaarden voldoet.
Bijvoorbeeld als het inkomen van iemand daalt naar onder het sociaal minimum kan hij een
voorziening aanvragen in de vorm van sociale bijstand.
Soms dient het stelsel zich van eigen spaarvormen. De betrokkene heeft dan ergens een
spaarrekening ondergebracht waaruit hij voor bepaalde doeleinden gelden kan
onttrekken zonder dat de fiscus heffingen oplegt.
Uitkeringsvormen
, samenvatting basisboek hoofdzaken socialezekerheidsrecht 2025 9789013178920
Het instrumentarium is divers. Er is sprake van een waaier van uitkeringsvormen (prestaties). Ze
komen voor onder verschillende benamingen: pensioenen, toeslagen, aanvullingen, bijdragen,
verstrekkingen, etc. Sommige uitkeringen houden rekening met andere inkomsten die een persoon
heeft. Bijvoorbeeld bij de bijstand. Daarvoor komt men alleen in aanmerking als de eigen middelen
onder het bestaansminimum liggen (middelentoets).
De meeste uitkeringen zijn in geld, sommige in natura. Veel uitkeringen strekken tot
het compenseren van inkomensverlies. Andere zijn erop gericht om belemmeringen
weg te nemen die de burger ondervindt om (weer) zelfstandig in het bestaan te
voorzien.
1.2 Een werkdefinitie van sociale zekerheid
Functies van sociale zekerheid
De sociale zekerheid heeft 2 functies:
1. Waarborgfunctie = bescherming tegen inkomenstekorten (minimumbescherming) en
bescherming tegen inkomensderving. (Vb. AOW-pensioen is afgestemd op het sociaal minimum).
2. Activeringsfunctie = uitkeringsgerechtigden re-integreren op de arbeidsmarkt.
Sociaal risico
Het begrip sociaal risico verwijst naar bepaalde gebeurtenissen in het (werkzame) leven van de
mensen die aanleiding hebben gegeven tot de opkomst van sociale verzekeringen. De sociale
risico’s staan in Conventie nr. 102 van de IAO betreffende minimumnormen inzake sociale
zekerheid. Dit verdrag dateert uit 1952 en er wordt onderscheid gemaakt tussen uitkeringen in
verband met:
- Medische zorg;
- Ziekte;
- Werkloosheid;
- Ouderdom;
- Arbeidsongevallen en beroepsziekten;
- Gezinslasten;
- Moederschap;
- Invaliditeit;
- Overlijden.
Het risico dat aan deze gebeurtenissen verbonden is, heeft vaak te maken met het wegvallen van
arbeidsinkomsten. Bij medische zorg en bij gezinslasten bestaat het risico uit de extra kosten
die een persoon moet maken. Deze kunnen zo ingrijpend zijn voor het individu dat de gemeenschap
het nodig vond om een helpende hand te bieden.
De opsomming van sociale risico’s in IAO-Conventie nr. 102 heeft veel navolging gekregen. Zij
geldt als internationaal ijkpunt voor de definitie van sociale zekerheid.
,samenvatting basisboek hoofdzaken socialezekerheidsrecht 2025 9789013178920
, samenvatting basisboek hoofdzaken socialezekerheidsrecht 2025 9789013178920
Hoofdstuk - 1 Inleiding
1.1 Sociale zekerheid: een veelzijdig begrip.
Vanaf de tweede helft van de 19e eeuw begon de sociale zekerheid zich in Europa te ontwikkelen →
socialeverzekeringsregelingen voor loonarbeiders.
Oorspronkelijk komt de term uit Amerika, Roosevelt bedacht de Social Security Act. Na de
Tweede Wereldoorlog heeft het socialezekerheidsbegrip wereldwijd gelding gekregen. Het komt
voor in internationale verdragen, in nationale wet- en regelgeving, in beleidsstukken, in
wetenschappelijke verhandelingen en in het normale spraakgebruik.
Van Dale omschrijft sociale zekerheid als: “een toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor
gebrek wordt uitgesloten”. → armoede is geen natuurlijk verschijnsel waarin de mens moet
berusten, maar iedereen heeft recht op bestaanszekerheid en de overheid heeft hierin een
bepaalde verantwoordelijkheid.
Bestaanszekerheid
Sociale zekerheid heeft veel met bestaanszekerheid te maken. Maar vanaf dat punt lopen de
meningen uiteen. Waar de een de essentie ziet in het verstrekken van uitkeringen, stelt de ander
dat het erom gaat mensen te helpen om zo snel mogelijk weer een betaalde baan te vinden. Een
volgende wijst weer op de doelstellingen van de sociale zekerheid. Deze kunnen op verschillende
manieren kunnen worden geduid.
Achter elke doelstelling gaat een hogere doelstelling schuil:
• Het creëren van gelijke ontwikkelingskansen voor de mensen;
• Het realiseren van een evenwichtige inkomensverdeling;
• Het ondersteunen van de arbeidsmarkt en de economie;
• Het bevorderen van de sociale cohesie;
• Het realiseren van gerechtigheid;
• Het geluk van de samenleving.
Solidariteit
Aan alle regelingen ligt wel een vorm van solidariteit ( = sterken leveren een bijdrage aan de
bescherming van de zwakkeren) ten grondslag.
Er zijn 2 vormen van solidariteit:
1. Horizontale solidariteit = als leden van een groep onderling risico’s delen.
2. Verticale solidariteit = de eenzijdige steun van rijken ten opzichte van de armen.
Methoden van inkomensbescherming
Er zijn verschillende soorten methoden van inkomensbescherming van de sociale zekerheid.
Sociale verzekeringen = de verzekering is verplicht gesteld en er worden geldbedragen
uitgekeerd door middel van uitkeringen. Bijvoorbeeld werkloosheidsuitkeringen of
arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.
Sociale voorzieningen = stellen geen eisen ten aanzien van voorafgaande verzekering. De
uitkering wordt verstrekt als men op enig moment aan de wettelijke voorwaarden voldoet.
Bijvoorbeeld als het inkomen van iemand daalt naar onder het sociaal minimum kan hij een
voorziening aanvragen in de vorm van sociale bijstand.
Soms dient het stelsel zich van eigen spaarvormen. De betrokkene heeft dan ergens een
spaarrekening ondergebracht waaruit hij voor bepaalde doeleinden gelden kan
onttrekken zonder dat de fiscus heffingen oplegt.
Uitkeringsvormen
, samenvatting basisboek hoofdzaken socialezekerheidsrecht 2025 9789013178920
Het instrumentarium is divers. Er is sprake van een waaier van uitkeringsvormen (prestaties). Ze
komen voor onder verschillende benamingen: pensioenen, toeslagen, aanvullingen, bijdragen,
verstrekkingen, etc. Sommige uitkeringen houden rekening met andere inkomsten die een persoon
heeft. Bijvoorbeeld bij de bijstand. Daarvoor komt men alleen in aanmerking als de eigen middelen
onder het bestaansminimum liggen (middelentoets).
De meeste uitkeringen zijn in geld, sommige in natura. Veel uitkeringen strekken tot
het compenseren van inkomensverlies. Andere zijn erop gericht om belemmeringen
weg te nemen die de burger ondervindt om (weer) zelfstandig in het bestaan te
voorzien.
1.2 Een werkdefinitie van sociale zekerheid
Functies van sociale zekerheid
De sociale zekerheid heeft 2 functies:
1. Waarborgfunctie = bescherming tegen inkomenstekorten (minimumbescherming) en
bescherming tegen inkomensderving. (Vb. AOW-pensioen is afgestemd op het sociaal minimum).
2. Activeringsfunctie = uitkeringsgerechtigden re-integreren op de arbeidsmarkt.
Sociaal risico
Het begrip sociaal risico verwijst naar bepaalde gebeurtenissen in het (werkzame) leven van de
mensen die aanleiding hebben gegeven tot de opkomst van sociale verzekeringen. De sociale
risico’s staan in Conventie nr. 102 van de IAO betreffende minimumnormen inzake sociale
zekerheid. Dit verdrag dateert uit 1952 en er wordt onderscheid gemaakt tussen uitkeringen in
verband met:
- Medische zorg;
- Ziekte;
- Werkloosheid;
- Ouderdom;
- Arbeidsongevallen en beroepsziekten;
- Gezinslasten;
- Moederschap;
- Invaliditeit;
- Overlijden.
Het risico dat aan deze gebeurtenissen verbonden is, heeft vaak te maken met het wegvallen van
arbeidsinkomsten. Bij medische zorg en bij gezinslasten bestaat het risico uit de extra kosten
die een persoon moet maken. Deze kunnen zo ingrijpend zijn voor het individu dat de gemeenschap
het nodig vond om een helpende hand te bieden.
De opsomming van sociale risico’s in IAO-Conventie nr. 102 heeft veel navolging gekregen. Zij
geldt als internationaal ijkpunt voor de definitie van sociale zekerheid.
