Samenvatting Proza-analyse
Een samenvatting van (delen uit) hoofdstuk 8-13 uit Literair Mechaniek, Van Boven en Dorleijn
(2015), aangevuld met relevante informatie uit de colleges gegeven aan de Hogeschool van
Amsterdam.
Inhoud
Hoofdstuk 8 – Vertellen........................................................................................................................... 3
8.1 Vertellerstekst en persoonstekst .................................................................................................. 3
8.2 Narratologie................................................................................................................................... 3
8.2.1 Klassieke en postklassieke narratologie ................................................................................. 3
8.3 Verteller en auteur ........................................................................................................................ 3
8.5 Auctoriaal, ik, personaal en afgezwakt auctoriaal ........................................................................ 3
8.5.1 Auctoriale vertelsituatie ......................................................................................................... 4
8.5.2 Ik-vertelsituatie ...................................................................................................................... 5
8.5.4 Personale vertelsituatie.......................................................................................................... 5
8.5.5 Afgezwakte vormen van auctoriaal vertellen......................................................................... 6
8.6 Andere typologieën ....................................................................................................................... 6
8.8 Meervoudige vertelsituatie ........................................................................................................... 6
Hoofdstuk 9 – Gedachten, gesprekken, gezichtspunten......................................................................... 7
9.1 Gedachten ..................................................................................................................................... 7
9.1.2 Soliloquium ............................................................................................................................. 8
9.1.3 Presentatie van buitenaf ........................................................................................................ 8
9.2 Gesprekken .................................................................................................................................... 8
9.3 Visie ............................................................................................................................................... 8
9.3.1 De verhouding tussen ‘vertellen’ en ‘focaliseren: verschillende vormen .............................. 8
Hoofdstuk 10 – Tijd ................................................................................................................................. 8
10.1 Volgorde ...................................................................................................................................... 9
10.1.1 Fabel en sujet ....................................................................................................................... 9
10.1.2 Ordeningsprincipes............................................................................................................... 9
10.2 Duur ........................................................................................................................................... 10
10.3 Tijdsverloop ............................................................................................................................... 11
10.4 Spanning .................................................................................................................................... 11
10.6 Werkwoordstijden..................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 11 – Motieven ...................................................................................................................... 12
11.1 Concrete motieven .................................................................................................................... 13
11.2 Abstracte motieven ................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 12 – Ruimte.......................................................................................................................... 13
Samenvatting Proza-analyse | Mark-Jan Zwart | 1
, 12.1 Soorten ruimte .......................................................................................................................... 13
12.2 Functie van de ruimte ............................................................................................................... 14
Hoofdstuk 13 – Personages ................................................................................................................... 14
13.1 Acteurs en personages .............................................................................................................. 14
13.2 Opbouw van de personages ...................................................................................................... 15
13.3 Functies van de personages ...................................................................................................... 15
Collegeaantekeningen ........................................................................................................................... 16
Poëzie - proza .................................................................................................................................... 16
Lyriek – epiek – dramatiek ................................................................................................................ 16
Leeswijzer bij Hoofdstuk 8 Literair Mechaniek ‘Vertellen’................................................................ 17
Leeswijzer bij Hoofdstuk 9 Literair Mechaniek ‘Gedachten, gesprekken, gezichtspunten’ .............. 19
Leeswijzer bij Hoofdstuk 10 Literair Mechaniek ‘Tijd’....................................................................... 20
Leeswijzer bij Hoofdstuk 11 Literair Mechaniek ‘Motieven’ ............................................................. 22
Samenvatting Proza-analyse | Mark-Jan Zwart | 2
, Hoofdstuk 8 – Vertellen
• Verhalende teksten > onderscheid lyriek en epiek (niet: poëzie en proza).
8.1 Vertellerstekst en persoonstekst
• Verhalend teksten > twee tekstniveaus.
- Vertellende instantie (= vertellerstekst) > verhaalwereld presenteren.
- Personages (= persoonstekst) > ingebedde taalsituatie.
• Interferentie > vertellende instantie kan ook zelf handelend optreden of verteller parafraseert
woorden of gedachten personages.
8.2 Narratologie
• Vertelstandpunten = verschillende soorten van vertellen.
- Basisvormen van vertellen.
- Mondeling, ‘in de kring’.
- ‘Journaal’, dagboek, ‘ik’, voor zichzelf, intiem.
- Stanzels typologie van vertelsituaties.
- Auctoriaal
- Personaal
- Ik-verhaal
- Verteltheorie Gérard Genette.
- Homodiëgetische verteller > eigen ervaringen en belevenissen.
- Heterodiëgetische verteller > buiten/boven het verhaal, niet zelf meegemaakt.
- Vergelijk verschil tussen vertellen en zien (Mieke Bal).
8.2.1 Klassieke en postklassieke narratologie
• Jaren 60, 70, 80 > klassieke narratologie.
- Formalisme, structuralisme, eenheid en coherentie.
- Tekst als object, structuur van samenhangende elementen.
- Betekenis achterhalen door analyse: tekst > betekenis > interpretatie.
• Later > postklassieke narratologie.
- Experimenteel, doorbrekend > maar: eerst normen vaststellen dan pas doorbeken.
- Ideologische context (postmodern, feministisch etc.).
- Rol lezer.
• Tekstinterpretatie = lezersconstructie > begrippen nodig voor interpretatie.
8.3 Verteller en auteur
• Auteur en verteller zijn altijd van elkaar onderscheiden, ook in autobiografie.
- Verteller is door auteur in het leven geroepen.
- Verteller is onderdeel van de tekst.
- Verteller is van andere orde dan schrijver die onderdeel uitmaakt van de werkelijkheid.
8.5 Auctoriaal, ik, personaal en afgezwakt auctoriaal
• Vier typen vertelstandpunten onderverdeeld in gedramatiseerd (= verteller is aanwijsbaar in het
verhaal) en niet-gedramatiseerd (= verteller is niet aanwijsbaar in het verhaal).
- Gedramatiseerde vertellers.
- Auctoriaal vertelstandpunt.
- Ik-vertelstandpunt.
- Niet-gedramatiseerde verteller.
- Personale vertelstandpunt.
Samenvatting Proza-analyse | Mark-Jan Zwart | 3
Een samenvatting van (delen uit) hoofdstuk 8-13 uit Literair Mechaniek, Van Boven en Dorleijn
(2015), aangevuld met relevante informatie uit de colleges gegeven aan de Hogeschool van
Amsterdam.
Inhoud
Hoofdstuk 8 – Vertellen........................................................................................................................... 3
8.1 Vertellerstekst en persoonstekst .................................................................................................. 3
8.2 Narratologie................................................................................................................................... 3
8.2.1 Klassieke en postklassieke narratologie ................................................................................. 3
8.3 Verteller en auteur ........................................................................................................................ 3
8.5 Auctoriaal, ik, personaal en afgezwakt auctoriaal ........................................................................ 3
8.5.1 Auctoriale vertelsituatie ......................................................................................................... 4
8.5.2 Ik-vertelsituatie ...................................................................................................................... 5
8.5.4 Personale vertelsituatie.......................................................................................................... 5
8.5.5 Afgezwakte vormen van auctoriaal vertellen......................................................................... 6
8.6 Andere typologieën ....................................................................................................................... 6
8.8 Meervoudige vertelsituatie ........................................................................................................... 6
Hoofdstuk 9 – Gedachten, gesprekken, gezichtspunten......................................................................... 7
9.1 Gedachten ..................................................................................................................................... 7
9.1.2 Soliloquium ............................................................................................................................. 8
9.1.3 Presentatie van buitenaf ........................................................................................................ 8
9.2 Gesprekken .................................................................................................................................... 8
9.3 Visie ............................................................................................................................................... 8
9.3.1 De verhouding tussen ‘vertellen’ en ‘focaliseren: verschillende vormen .............................. 8
Hoofdstuk 10 – Tijd ................................................................................................................................. 8
10.1 Volgorde ...................................................................................................................................... 9
10.1.1 Fabel en sujet ....................................................................................................................... 9
10.1.2 Ordeningsprincipes............................................................................................................... 9
10.2 Duur ........................................................................................................................................... 10
10.3 Tijdsverloop ............................................................................................................................... 11
10.4 Spanning .................................................................................................................................... 11
10.6 Werkwoordstijden..................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 11 – Motieven ...................................................................................................................... 12
11.1 Concrete motieven .................................................................................................................... 13
11.2 Abstracte motieven ................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 12 – Ruimte.......................................................................................................................... 13
Samenvatting Proza-analyse | Mark-Jan Zwart | 1
, 12.1 Soorten ruimte .......................................................................................................................... 13
12.2 Functie van de ruimte ............................................................................................................... 14
Hoofdstuk 13 – Personages ................................................................................................................... 14
13.1 Acteurs en personages .............................................................................................................. 14
13.2 Opbouw van de personages ...................................................................................................... 15
13.3 Functies van de personages ...................................................................................................... 15
Collegeaantekeningen ........................................................................................................................... 16
Poëzie - proza .................................................................................................................................... 16
Lyriek – epiek – dramatiek ................................................................................................................ 16
Leeswijzer bij Hoofdstuk 8 Literair Mechaniek ‘Vertellen’................................................................ 17
Leeswijzer bij Hoofdstuk 9 Literair Mechaniek ‘Gedachten, gesprekken, gezichtspunten’ .............. 19
Leeswijzer bij Hoofdstuk 10 Literair Mechaniek ‘Tijd’....................................................................... 20
Leeswijzer bij Hoofdstuk 11 Literair Mechaniek ‘Motieven’ ............................................................. 22
Samenvatting Proza-analyse | Mark-Jan Zwart | 2
, Hoofdstuk 8 – Vertellen
• Verhalende teksten > onderscheid lyriek en epiek (niet: poëzie en proza).
8.1 Vertellerstekst en persoonstekst
• Verhalend teksten > twee tekstniveaus.
- Vertellende instantie (= vertellerstekst) > verhaalwereld presenteren.
- Personages (= persoonstekst) > ingebedde taalsituatie.
• Interferentie > vertellende instantie kan ook zelf handelend optreden of verteller parafraseert
woorden of gedachten personages.
8.2 Narratologie
• Vertelstandpunten = verschillende soorten van vertellen.
- Basisvormen van vertellen.
- Mondeling, ‘in de kring’.
- ‘Journaal’, dagboek, ‘ik’, voor zichzelf, intiem.
- Stanzels typologie van vertelsituaties.
- Auctoriaal
- Personaal
- Ik-verhaal
- Verteltheorie Gérard Genette.
- Homodiëgetische verteller > eigen ervaringen en belevenissen.
- Heterodiëgetische verteller > buiten/boven het verhaal, niet zelf meegemaakt.
- Vergelijk verschil tussen vertellen en zien (Mieke Bal).
8.2.1 Klassieke en postklassieke narratologie
• Jaren 60, 70, 80 > klassieke narratologie.
- Formalisme, structuralisme, eenheid en coherentie.
- Tekst als object, structuur van samenhangende elementen.
- Betekenis achterhalen door analyse: tekst > betekenis > interpretatie.
• Later > postklassieke narratologie.
- Experimenteel, doorbrekend > maar: eerst normen vaststellen dan pas doorbeken.
- Ideologische context (postmodern, feministisch etc.).
- Rol lezer.
• Tekstinterpretatie = lezersconstructie > begrippen nodig voor interpretatie.
8.3 Verteller en auteur
• Auteur en verteller zijn altijd van elkaar onderscheiden, ook in autobiografie.
- Verteller is door auteur in het leven geroepen.
- Verteller is onderdeel van de tekst.
- Verteller is van andere orde dan schrijver die onderdeel uitmaakt van de werkelijkheid.
8.5 Auctoriaal, ik, personaal en afgezwakt auctoriaal
• Vier typen vertelstandpunten onderverdeeld in gedramatiseerd (= verteller is aanwijsbaar in het
verhaal) en niet-gedramatiseerd (= verteller is niet aanwijsbaar in het verhaal).
- Gedramatiseerde vertellers.
- Auctoriaal vertelstandpunt.
- Ik-vertelstandpunt.
- Niet-gedramatiseerde verteller.
- Personale vertelstandpunt.
Samenvatting Proza-analyse | Mark-Jan Zwart | 3
