, Kan een rechtvaardige God liefdevol straffen?
Inleiding
Wanneer je de televisie aanzet, zie je veel geweld voorbijkomen. Denk aan de oorlog tussen Israël en
Palestina die al een jaar bezig is. Of kortgeleden de heftige natuurramp in de VS: orkaan Helene, de 3 e
dodelijkste orkaan in de VS (KNMI - Helene Is de Derde Dodelijkste Orkaan in de Verenigde Staten,
2024). Mijn ouders kijken altijd ’s avonds het nieuws voor de buis. Toen ik ouder begon te worden,
ging ik hier niet meer naar kijken omdat ik merkte dat het me verdrietig maakte. Nu ik getrouwd ben,
heb ik die behoefte ook niet. Soms check ik nieuwsartikelen of bekijk ik de krant, maar zeker niet op
structurele basis. De teksten in de Bijbel die over geweld gaan, heb ik niet eerder tot me genomen. Ik
las weinig het Oude Testament omdat we nu in de tijd van het Nieuwe Testament leven die staat
voor hoop en nieuw leven door Jezus Christus. Wat heb je daarnaast aan die heftige teksten? Nu ik
hier opnieuw naar kijk, is dit erg kort door de bocht. Ik heb geleerd dat het als christen maar ook als
professional belangrijk is dat je niet deelneemt aan een soort struisvogelpolitiek. Je kop in het zand
steken voor deze teksten is niet professioneel. Daarnaast maakt het Oude Testament deel uit van de
Bijbel, en kan je als christen niet voorbijgaan aan een aantal gruwelteksten die erin staan. Door
hiernaar te kijken, begrijp ik meer waarom de volgende vraag gesteld wordt: Als er goede en
liefdevolle God bestaat, waarom is er dan al dit lijden en geweld in de wereld? Waarom staat Hij dit
toe? Deze vraag houdt mij de laatste tijd veel bezig en ik heb er geen antwoord op. Zoals Almatine
Leene eens zei bij de les Kerkgeschiedenis: ‘je moet het verleden kennen om het heden te kunnen
begrijpen’ (persoonlijke communicatie, 23 oktober 2024). Dat is een van de redenen waarom we het
Oude Testament bestuderen. Een simpel voorbeeld daarvan is de betekenis van haat in het Oude
Testament (Luk. 14:26; Rom. 9:13). Als dit woord benoemd wordt in een context vanuit God, wordt
hier niet blinde haat mee bedoeld maar heilige woede; iemand bewust op een tweede plan zetten.
Het ontbreken van deze kennis, de context, geeft een onduidelijk en (vaak) niet kloppend beeld. In
Peels & Houwelingen lezen we dat er 600 passages te vinden zijn over moord en 100 passages waarin
God een opdracht geeft in het vermoorden van mensen (2009). Op pagina 11 lezen we dat er 1000
gaan over de toorn van God en Zijn straf en oorlogsvoering.
In dit eerste deel van de Bijbel (OT) komen we ingewikkelde verhalen tegen met morele lessen en
wetten. Hierin lees je veel gewelddadige verhalen die veel vragen en reacties oproepen bij de mens.
Juist bij de ongelovigen. Gelovigen gaan soms te snel voorbij aan deze gruwelijke verhalen die in de
Bijbel staan. Dit essay verkent vier passages in het Oude Testament waarin zich geweld afspeelt. Om
wat voor geweld gaat het (Peels & Houwelingen beschreven zijn (2009)? Verder wordt er gekeken
naar diverse theologische visies en verwoord ik mijn eigen beeld op geweld in het Oude Testament.
Passages
De zondvloed: misschien wel een gebeurtenis met het meeste aantal doden ooit. De hele mensheid
verdween, op één familie na. De zondvloed in Genesis is een passage die mij aangrijpt. Na de
zondeval was de zonde gegroeid. We lezen in Genesis 6:5 dat de slechtheid van de mens op aarde
groot was, en dat al de gedachtespinsels van zijn hart elke dag alleen maar slecht waren.
In hetzelfde hoofdstuk staat in vers 6 dat God berouw kreeg over dat Hij de mens op de aarde
gemaakt had, en het bedroefde Hem in Zijn hart. Er moest verandering in gebracht worden en de
wereld werd door God uitgeroeid door een zondvloed. Alleen Abraham, die wandelde met God,
mocht met zijn familie en dieren de ark in. Slechts 1 familie bleef over, de rest van de mensheid is
verloren gegaan. Deze passage valt onder goddelijk geweld,
geweld tegen dieren en natuurgeweld.
Een van de moeilijksten gedeelten van het Oude Testament is
waarschijnlijk de passage met het gebod van God om de volken
van Kanaän uit te roeien. Dit gebod is beschreven in Wanneer de HEER, uw God, u gebracht heeft in
het land waar u naartoe gaat om het in bezit te
Deuteronomium 7 vers 1-2 (zie figuur 1). Zoals God gezegd had, nemen, en Hij vele volken van voor uw ogen
verdreven heeft, de Hethieten, de Girgasieten,
gebeurde het. De slag bij Jericho en Ai zijn hier twee voorbeelden de Amorieten, de Kanaänieten, de Ferezieten, de
van (zie Jozua 6-8). Het valt onder goddelijk geweld, en geweld Hevieten en de Jebusieten, zeven volken, die
groter en machtiger zijn van u, en wanneer de
HEER, uw God, hen aan u overgegeven heeft en
u ze verslaat, dan moet u hen volledig met de
ban slaan; u mag geen verbond met hen sluiten
2 en hun niet genadig zijn.
Figuur 1
Inleiding
Wanneer je de televisie aanzet, zie je veel geweld voorbijkomen. Denk aan de oorlog tussen Israël en
Palestina die al een jaar bezig is. Of kortgeleden de heftige natuurramp in de VS: orkaan Helene, de 3 e
dodelijkste orkaan in de VS (KNMI - Helene Is de Derde Dodelijkste Orkaan in de Verenigde Staten,
2024). Mijn ouders kijken altijd ’s avonds het nieuws voor de buis. Toen ik ouder begon te worden,
ging ik hier niet meer naar kijken omdat ik merkte dat het me verdrietig maakte. Nu ik getrouwd ben,
heb ik die behoefte ook niet. Soms check ik nieuwsartikelen of bekijk ik de krant, maar zeker niet op
structurele basis. De teksten in de Bijbel die over geweld gaan, heb ik niet eerder tot me genomen. Ik
las weinig het Oude Testament omdat we nu in de tijd van het Nieuwe Testament leven die staat
voor hoop en nieuw leven door Jezus Christus. Wat heb je daarnaast aan die heftige teksten? Nu ik
hier opnieuw naar kijk, is dit erg kort door de bocht. Ik heb geleerd dat het als christen maar ook als
professional belangrijk is dat je niet deelneemt aan een soort struisvogelpolitiek. Je kop in het zand
steken voor deze teksten is niet professioneel. Daarnaast maakt het Oude Testament deel uit van de
Bijbel, en kan je als christen niet voorbijgaan aan een aantal gruwelteksten die erin staan. Door
hiernaar te kijken, begrijp ik meer waarom de volgende vraag gesteld wordt: Als er goede en
liefdevolle God bestaat, waarom is er dan al dit lijden en geweld in de wereld? Waarom staat Hij dit
toe? Deze vraag houdt mij de laatste tijd veel bezig en ik heb er geen antwoord op. Zoals Almatine
Leene eens zei bij de les Kerkgeschiedenis: ‘je moet het verleden kennen om het heden te kunnen
begrijpen’ (persoonlijke communicatie, 23 oktober 2024). Dat is een van de redenen waarom we het
Oude Testament bestuderen. Een simpel voorbeeld daarvan is de betekenis van haat in het Oude
Testament (Luk. 14:26; Rom. 9:13). Als dit woord benoemd wordt in een context vanuit God, wordt
hier niet blinde haat mee bedoeld maar heilige woede; iemand bewust op een tweede plan zetten.
Het ontbreken van deze kennis, de context, geeft een onduidelijk en (vaak) niet kloppend beeld. In
Peels & Houwelingen lezen we dat er 600 passages te vinden zijn over moord en 100 passages waarin
God een opdracht geeft in het vermoorden van mensen (2009). Op pagina 11 lezen we dat er 1000
gaan over de toorn van God en Zijn straf en oorlogsvoering.
In dit eerste deel van de Bijbel (OT) komen we ingewikkelde verhalen tegen met morele lessen en
wetten. Hierin lees je veel gewelddadige verhalen die veel vragen en reacties oproepen bij de mens.
Juist bij de ongelovigen. Gelovigen gaan soms te snel voorbij aan deze gruwelijke verhalen die in de
Bijbel staan. Dit essay verkent vier passages in het Oude Testament waarin zich geweld afspeelt. Om
wat voor geweld gaat het (Peels & Houwelingen beschreven zijn (2009)? Verder wordt er gekeken
naar diverse theologische visies en verwoord ik mijn eigen beeld op geweld in het Oude Testament.
Passages
De zondvloed: misschien wel een gebeurtenis met het meeste aantal doden ooit. De hele mensheid
verdween, op één familie na. De zondvloed in Genesis is een passage die mij aangrijpt. Na de
zondeval was de zonde gegroeid. We lezen in Genesis 6:5 dat de slechtheid van de mens op aarde
groot was, en dat al de gedachtespinsels van zijn hart elke dag alleen maar slecht waren.
In hetzelfde hoofdstuk staat in vers 6 dat God berouw kreeg over dat Hij de mens op de aarde
gemaakt had, en het bedroefde Hem in Zijn hart. Er moest verandering in gebracht worden en de
wereld werd door God uitgeroeid door een zondvloed. Alleen Abraham, die wandelde met God,
mocht met zijn familie en dieren de ark in. Slechts 1 familie bleef over, de rest van de mensheid is
verloren gegaan. Deze passage valt onder goddelijk geweld,
geweld tegen dieren en natuurgeweld.
Een van de moeilijksten gedeelten van het Oude Testament is
waarschijnlijk de passage met het gebod van God om de volken
van Kanaän uit te roeien. Dit gebod is beschreven in Wanneer de HEER, uw God, u gebracht heeft in
het land waar u naartoe gaat om het in bezit te
Deuteronomium 7 vers 1-2 (zie figuur 1). Zoals God gezegd had, nemen, en Hij vele volken van voor uw ogen
verdreven heeft, de Hethieten, de Girgasieten,
gebeurde het. De slag bij Jericho en Ai zijn hier twee voorbeelden de Amorieten, de Kanaänieten, de Ferezieten, de
van (zie Jozua 6-8). Het valt onder goddelijk geweld, en geweld Hevieten en de Jebusieten, zeven volken, die
groter en machtiger zijn van u, en wanneer de
HEER, uw God, hen aan u overgegeven heeft en
u ze verslaat, dan moet u hen volledig met de
ban slaan; u mag geen verbond met hen sluiten
2 en hun niet genadig zijn.
Figuur 1
