Hoofdstuk 1
1.1 Cultuur met een kleine c
Als je het hebt over de cultuur van een land, bedoel je meestal Cultuur met een grote C, dit zijn
beschavingen oftewel schilders, steden en helden. Er is ook cultuur met een kleine c, dit zijn de
gewoontes en normen die gelden binnen een cultuur.
.In de mentale programmering van de mens
kunnen we drie niveaus onderscheiden, dit zijn:
persoonlijkheid, cultuur en menselijke natuur. Met
de menselijke natuur wordt alles bedoeld waar de
mens is mee aangeboren, bijvoorbeeld leren
praten. Cultuur is alles wat je is aangeleerd. We
hebben het hier dan over cultuur met een kleine
‘c’. De persoonlijkheid is iets dat je jezelf aanleert
door middel van ervaringen. Communicatie is ook
heel belangrijk wat is onder te verdelen in 3 lagen.
Communicatie binnen de onderste laag zijn dingen
die iedereen weet. Ditzelfde geld voor
communicatie in de bovenste laag, dit gaat erom
welke persoonlijkheidstypes je wel en niet mag.
Communicatie in de middelste, dit is
communicatie tussen persoonlijkheidstypes die
voor iedereen anders is.
,Culturen manifesteren zich in 4 verschillende aspecten: symbolen, helden en rituelen is hoe we iets
doen en waarden is waarom we iets doen, dit is goed te zien in het ui-diagram van hofstede.
Bij symbolen denken we aan de vlag de kleding en het eten van een cultuur. Bij helden denken we
aan de mensen die een voorbeeld zijn voor de cultuur en bij rituelen denken we aan de handelingen
die essentieel zijn voor een cultuur. Koningsdag is hier een goed voorbeeld van. De symbolen, helden
en rituelen samen noemen we de praktijken, dit is wat mensen doen in een cultuur. Waarden
vormen de kern van een cultuur en deze bepalen ook wat hoort en niet hoort in een cultuur.
Waarden liggen rond het 10e levensjaar vast, dit komt door ouders, familie en leerkrachten. Er is ook
een verschil tussen nationale en sociale culturen. Nationale culturen is de cultuur van een land, maar
deze culturen kunnen anders zijn in verschillende regio’s van een land en een cultuur kan ook in 2
landen aan elkaar grenzen. Sociale culturen zijn verschillende culturen binnen mensen in een land,
zoals turken en Nederlanders, ook kan er een verschil zijn tussen de culturen in sociale klassen.
Mensen doen ook aan stereotypering dit is handig, want dan weet je wat je kan verwachten van
mensen in andere culturen.
1.2 Wat is communicatie?
Als we het over communicatie hebben wordt er vaak gesproken over het communicatiemodel van
Shannon en Weaver, dat hieronder is afgebeeld.
Volgens dit model kan communicatie maar door twee aspecten worden belemmerd. De telefoonlijn
kan ruisen of het repertoire van de verzender verschilt van de ontvanger. Deze vorm van
miscommunicatie komt vooral voor wanneer mensen uit verschillende culturen met elkaar
communiceren. Al snel nadat het model werd uitgebracht kwamen de mensen erachter dat
communicatie veel meer aspecten heeft dan dit model. Een van de meest uitgebreide modellen is die
van Targowski en Bowman, dit weergeeft hoe zender, ontvanger en de buitenwereld met elkaar
verbonden zijn.
Dit model laat 3 belangrijke verbeteringen zien, namelijk: communicatie wordt niet als
eenrichtingsverkeer gezien, non-verbale en onbewuste communicatie heeft er ook een rol in en er
wordt rekening mee gehouden dat iemand zijn kennis is beïnvloed door de buitenwereld. Non-
verbale communicatie is sterk cultuurgebonden. Om de cultuur goed te laten verlopen wordt er
gebruik gemaakt van 10 links, deze gaan van fysisch tot mentaal.
1. Fysische link: dit zijn de fysische aspecten die nodig zijn om een cultuur over te brengen.
2. Systeem link: dit is het systeem waarmee de boodschap wordt overgebracht.
3. Toehoorders link: hebben zender en ontvanger de juiste opvatting over elkaar en komen ze
over zoals zij bedoelen.
4. Sessie link: wordt de boodschap op dezelfde tijd en in dezelfde omstandigheden verzonden.
5. Omgevingslink: in welke omgeving wordt de boodschap overgebracht. Culturen kunnen van
elkaar verschillen in wat gepast is in een bepaalde situatie en wat niet.
6. Functies- en status link: hebben zender en ontvanger dezelfde ideeën over hun eigen functie
en status? Wanneer culturen met elkaar in contact komen die van elkaar verschillen in wat
iemands status in een bepaalde situatie bepaalt, kan er miscommunicatie ontstaan.
7. Symbolen Link: worden de symbolen in de boodschap door de ontvanger op dezelfde wijze
geïnterpreteerd als de zender bedoelt?
8. Gedragslink: interpreteert de ontvanger de communicatie zoals de zender bedoelt? Hierin
bestaan grote verschillen tussen culturen.
9. Waarde link: hebben zender en ontvanger dezelfde waarden.
, 10. Opslaan/terughalen link: hoe wordt de communicatie beïnvloed door vorige ervaringen van
de zender en de ontvanger?
Als je de twee modellen met elkaar vergelijkt is duidelijk dat men zich in de loop der jaren steeds
meer is gaan realiseren hoeveel aspecten een rol spelen bij communicatie.
1.3 Wat is interculturele communicatie?
Bij het onderzoek naar cultuurverschillen in communicatie maakt men een onderscheid tussen cross
culturele communicatie en interculturele communicatie. Cross cultureel communicatieonderzoek = in
welk opzicht culturen van elkaar verschillen in communicatie. Onderzoek naar interculturele
communicatie = wat gebeurt er als mensen uit verschillende culturen met elkaar communiceren. Bij
interculturele communicatie kunnen er misverstanden irritaties of komische momenten ontstaan die
aan de cultuurverschillen toegeschreven kunnen worden.
Hoofdstuk 2 Culturen categoriseren: basiswaarden
2.1 Cultuur specialisten
Edward T. Hall was een antropoloog en werd ook als een van de grondleggers gezien van het
onderzoek naar cultuurverschillen in communicatie. Hij onderscheidde 3 elementen waarom
culturen kunnen verschillen, dit zijn: de tijd, de ruimte, de context.
Geert Hofstede
Geert Hofstede deed onderzoek naar de werkomstandigheden die IBM-werknemers ideaal vonden.
Uit dit onderzoek bleek dat werknemers uit verschillende landen verschillende opvattingen hadden
over de ideale werkomstandigheden, verder bleken er grote nationale verschillen te zijn in gedrag op
het werk en in attitude tegenover het werk. Hofstede leidde uit zijn onderzoek af dat verschillen
tussen nationale culturen te herleiden zijn tot 6 dimensies, dit zijn:
● Machtsafstand
● Individualisme versus collectivisme
● Masculiniteit versus femininiteit
● Onzekerheidsvermijding
● Korte termijn- versus lange termijngerichtheid
● Hedonisme versus soberheid
Shalom Schwartz
Naast Hofstede is Schwartz de belangrijkste psycholoog die onderzoek deed naar verschillen in
waarden tussen culturen. Op basis van zijn theorie maakte hij een lijst van 56 waarden. Schwartz liet
zien dat voor de meeste individuën de 56 waarden konden worden teruggebracht naar 10
basiswaarden die mensen in meerdere of mindere mate nastreven. Dit zijn:
● Macht
● Persoonlijk succes
● Hedonisme (jezelf een plezierig leven gunnen)
● Stimulering: een spannend, prikkelend leven hebben
● Onafhankelijkheid
1.1 Cultuur met een kleine c
Als je het hebt over de cultuur van een land, bedoel je meestal Cultuur met een grote C, dit zijn
beschavingen oftewel schilders, steden en helden. Er is ook cultuur met een kleine c, dit zijn de
gewoontes en normen die gelden binnen een cultuur.
.In de mentale programmering van de mens
kunnen we drie niveaus onderscheiden, dit zijn:
persoonlijkheid, cultuur en menselijke natuur. Met
de menselijke natuur wordt alles bedoeld waar de
mens is mee aangeboren, bijvoorbeeld leren
praten. Cultuur is alles wat je is aangeleerd. We
hebben het hier dan over cultuur met een kleine
‘c’. De persoonlijkheid is iets dat je jezelf aanleert
door middel van ervaringen. Communicatie is ook
heel belangrijk wat is onder te verdelen in 3 lagen.
Communicatie binnen de onderste laag zijn dingen
die iedereen weet. Ditzelfde geld voor
communicatie in de bovenste laag, dit gaat erom
welke persoonlijkheidstypes je wel en niet mag.
Communicatie in de middelste, dit is
communicatie tussen persoonlijkheidstypes die
voor iedereen anders is.
,Culturen manifesteren zich in 4 verschillende aspecten: symbolen, helden en rituelen is hoe we iets
doen en waarden is waarom we iets doen, dit is goed te zien in het ui-diagram van hofstede.
Bij symbolen denken we aan de vlag de kleding en het eten van een cultuur. Bij helden denken we
aan de mensen die een voorbeeld zijn voor de cultuur en bij rituelen denken we aan de handelingen
die essentieel zijn voor een cultuur. Koningsdag is hier een goed voorbeeld van. De symbolen, helden
en rituelen samen noemen we de praktijken, dit is wat mensen doen in een cultuur. Waarden
vormen de kern van een cultuur en deze bepalen ook wat hoort en niet hoort in een cultuur.
Waarden liggen rond het 10e levensjaar vast, dit komt door ouders, familie en leerkrachten. Er is ook
een verschil tussen nationale en sociale culturen. Nationale culturen is de cultuur van een land, maar
deze culturen kunnen anders zijn in verschillende regio’s van een land en een cultuur kan ook in 2
landen aan elkaar grenzen. Sociale culturen zijn verschillende culturen binnen mensen in een land,
zoals turken en Nederlanders, ook kan er een verschil zijn tussen de culturen in sociale klassen.
Mensen doen ook aan stereotypering dit is handig, want dan weet je wat je kan verwachten van
mensen in andere culturen.
1.2 Wat is communicatie?
Als we het over communicatie hebben wordt er vaak gesproken over het communicatiemodel van
Shannon en Weaver, dat hieronder is afgebeeld.
Volgens dit model kan communicatie maar door twee aspecten worden belemmerd. De telefoonlijn
kan ruisen of het repertoire van de verzender verschilt van de ontvanger. Deze vorm van
miscommunicatie komt vooral voor wanneer mensen uit verschillende culturen met elkaar
communiceren. Al snel nadat het model werd uitgebracht kwamen de mensen erachter dat
communicatie veel meer aspecten heeft dan dit model. Een van de meest uitgebreide modellen is die
van Targowski en Bowman, dit weergeeft hoe zender, ontvanger en de buitenwereld met elkaar
verbonden zijn.
Dit model laat 3 belangrijke verbeteringen zien, namelijk: communicatie wordt niet als
eenrichtingsverkeer gezien, non-verbale en onbewuste communicatie heeft er ook een rol in en er
wordt rekening mee gehouden dat iemand zijn kennis is beïnvloed door de buitenwereld. Non-
verbale communicatie is sterk cultuurgebonden. Om de cultuur goed te laten verlopen wordt er
gebruik gemaakt van 10 links, deze gaan van fysisch tot mentaal.
1. Fysische link: dit zijn de fysische aspecten die nodig zijn om een cultuur over te brengen.
2. Systeem link: dit is het systeem waarmee de boodschap wordt overgebracht.
3. Toehoorders link: hebben zender en ontvanger de juiste opvatting over elkaar en komen ze
over zoals zij bedoelen.
4. Sessie link: wordt de boodschap op dezelfde tijd en in dezelfde omstandigheden verzonden.
5. Omgevingslink: in welke omgeving wordt de boodschap overgebracht. Culturen kunnen van
elkaar verschillen in wat gepast is in een bepaalde situatie en wat niet.
6. Functies- en status link: hebben zender en ontvanger dezelfde ideeën over hun eigen functie
en status? Wanneer culturen met elkaar in contact komen die van elkaar verschillen in wat
iemands status in een bepaalde situatie bepaalt, kan er miscommunicatie ontstaan.
7. Symbolen Link: worden de symbolen in de boodschap door de ontvanger op dezelfde wijze
geïnterpreteerd als de zender bedoelt?
8. Gedragslink: interpreteert de ontvanger de communicatie zoals de zender bedoelt? Hierin
bestaan grote verschillen tussen culturen.
9. Waarde link: hebben zender en ontvanger dezelfde waarden.
, 10. Opslaan/terughalen link: hoe wordt de communicatie beïnvloed door vorige ervaringen van
de zender en de ontvanger?
Als je de twee modellen met elkaar vergelijkt is duidelijk dat men zich in de loop der jaren steeds
meer is gaan realiseren hoeveel aspecten een rol spelen bij communicatie.
1.3 Wat is interculturele communicatie?
Bij het onderzoek naar cultuurverschillen in communicatie maakt men een onderscheid tussen cross
culturele communicatie en interculturele communicatie. Cross cultureel communicatieonderzoek = in
welk opzicht culturen van elkaar verschillen in communicatie. Onderzoek naar interculturele
communicatie = wat gebeurt er als mensen uit verschillende culturen met elkaar communiceren. Bij
interculturele communicatie kunnen er misverstanden irritaties of komische momenten ontstaan die
aan de cultuurverschillen toegeschreven kunnen worden.
Hoofdstuk 2 Culturen categoriseren: basiswaarden
2.1 Cultuur specialisten
Edward T. Hall was een antropoloog en werd ook als een van de grondleggers gezien van het
onderzoek naar cultuurverschillen in communicatie. Hij onderscheidde 3 elementen waarom
culturen kunnen verschillen, dit zijn: de tijd, de ruimte, de context.
Geert Hofstede
Geert Hofstede deed onderzoek naar de werkomstandigheden die IBM-werknemers ideaal vonden.
Uit dit onderzoek bleek dat werknemers uit verschillende landen verschillende opvattingen hadden
over de ideale werkomstandigheden, verder bleken er grote nationale verschillen te zijn in gedrag op
het werk en in attitude tegenover het werk. Hofstede leidde uit zijn onderzoek af dat verschillen
tussen nationale culturen te herleiden zijn tot 6 dimensies, dit zijn:
● Machtsafstand
● Individualisme versus collectivisme
● Masculiniteit versus femininiteit
● Onzekerheidsvermijding
● Korte termijn- versus lange termijngerichtheid
● Hedonisme versus soberheid
Shalom Schwartz
Naast Hofstede is Schwartz de belangrijkste psycholoog die onderzoek deed naar verschillen in
waarden tussen culturen. Op basis van zijn theorie maakte hij een lijst van 56 waarden. Schwartz liet
zien dat voor de meeste individuën de 56 waarden konden worden teruggebracht naar 10
basiswaarden die mensen in meerdere of mindere mate nastreven. Dit zijn:
● Macht
● Persoonlijk succes
● Hedonisme (jezelf een plezierig leven gunnen)
● Stimulering: een spannend, prikkelend leven hebben
● Onafhankelijkheid
