Samenvatting Leerdoelen Stem

Leerdoelen stem:
Leerdoel 1: De student ontwerpt, beschrijft en communiceert preventie -opties ter behoud
van gezond stemgedrag en ter voorkoming van stemproblemen
1.1 De student noemt voorbeelden van preventie ter voorkoming van verkeerd stemgebruik en 1.2
De student licht toe welke stemproblemen voorkomen kunnen worden horen bij elkaar!
De stem
 professionele stemgebruikers zijn voor hun broodwinning direct van hun stem afhankelijk
 Stemrisico’s worden niet voortijdig gesignaleerd
 Primair: heesheid, stembreuken, afonie
 Secundair: stress, angst, mislukken

Analyse eigen stem
 wat hoor je?
 hoe komt de stem tot stand?
 welk gevoel of emotie hoort daarbij? (baalt dat je stem het niet doet)
 wat is de boodschap? (afhankelijk van beroep)

Brok in keel ontstaan door onderdrukken van emoties

Stem beoordelen op:
 luidheid (gemiddeld 68 dB - akoestiek is groter in een collegezaal dan in een normaal
klaslokaal. In een normaal klaslokaal, met kleine akoestiek, is iemand beter verstaanbaar)
 toonhoogte (vrouw 220 Hz, man 120 Hz - als je last van je stem hebt, dan lager en
ontspannen spreken. Bij hoger spreken, kost het meer energie)
 kwaliteit (klinkt de stem helder, dof, krakerig, mat, schor)
 intonatie (variëren in melodie)

Stemgeluid
 longen: actuator → lage ademhaling, diep vanuit je longen
 larynx: generator → daar gaat het geluid langs en doorheen
 aanzetstuk: resonator → keel- neus- en mondholte nodig
 articulator: formator → klanken vormen van de lucht
 resultaat: timbre

Afwijkend:
 overal waar TE voor staat is afwijkend. (Te hoog, te hard, te laag)
 stem is goed en gezond: wanneer stem geschikt is voor een bepaalde taak of binnen
bepaalde context. Dus economische stemgebruik. (leerkracht moet de hele dag goed zijn,
maar voor iemand achter de computer, dan minder goed praten. Ligt eraan welke functie je
hebt en waarvoor je je stem nodig hebt)
 fysiologische goede stemkwaliteit: helder klinkende stem, geen kraakjes.

Belasting versus belastbaarheid
wat kan jou stem aan? waar is dat van afhankelijk?

Belasting: belasting die de stem ondergaat en is afhankelijk van duur, volume en toonhoogte

,Overbelast: in volksmond: ‘mijn spieren zijn opgezet in mijn nek, ik moet moeite doen om stem te
krijgen’ → dan weet je dus dat de larynxspieren niet de nodige energie kunnen leveren.
 duur: de kern van het probleem bij luider spreken. Hoger praten resulteert in verhoogd risico
op overbelasting of stemstoornissen. Overbelasting als je het te lang en te veel verkeerd doet
 trillingsfrequentie: tweede punt bij belasting. Vrouwen zijn kwetsbaarder dan mannen,
omdat vrouwen kortere stembanden hebben. Je gaat je stem voileren, zodat je
verstaanbaarder bent.
 luider spreken: is een derde punt. Meeste mensen verheffen de stem bij meer volume, dit
betekent toename van de toonhoogte in plaats van luider spreken.

Duren deze enige tijd, dan is belasting hoog en kom je in de problemen.

Stembelasting:
1. persoonsgebonden factoren:
 laryngeale constitutie: hoe ziet hij eruit? wat kan hij allemaal?
 persoonlijkheidskenmerken: verlegen of graag in belangstelling
 laryngeale conditie:
2. niet-persoonsgebonden factoren:
 de taak en de akoestische condities waarbinnen men moet spreken (kleine ruimte,
grote ruimte, open ramen

Stembelastbaarheid
cliënt vraagt vaak om zijn belastbaarheid te verbeteren, maar de eerste stap is het scheppen van
betere condities
 sleutelen aan ongunstige omgevingscondities (akoestiek- ruimtes)
 persoonsgebonden stemzorg (stemhygiëne)
 taak aanpassen (minder lang en frequent praten)
 pauzes
 stemtraining

Streven naar goed evenwicht tussen belasting en belastbaarheid, dit verschilt per individu.

Belasting versus belastbaarheid
- spreekvaardigheid
- extra vaardigheid
- geschikt stemapparaat
- externe factoren

Top 15 voor stemproblemen:
1. poliep
2. schreeuwen/roepen
3. fluisteren
4. overbelasting door verkeerd stemgebruik door voceren (te hoog, te luid) -- alles met TE
5. akoestiek
6. ventilatie (ramen open)
7. stemaandoeningen

, 8. stemmisbruik/verkeerd stemgebruik → fonostemtrauma
9. kleine stemomvang (niet hard spreken)
10. veroudering van de stem
11. lichaam vermoeidheid (burn-out)
12. bepaalde medicijnen
13. adem gekoppeld aan longproblemen (astma, bronchitis, luchtweginfecties, chloor, gassen,
dampen)

Fonostemtrauma: alles wat je doet om je stem te beschadigingen
 anno 2012 spreken we niet meer van verkeerd stemgebruik en stemmisbruik
 gedragingen die bijdragen aan letsel, ontsteking of beschadiging van de stemplooien, dus een
afwijking in toonhoogte, luidheid en kwaliteit
 ontstaat geleidelijk: gespannen of vermoeide stem

Negatieve factor:
 verkoudheid
 roken of werken in rokerige omgeving
 allergie
 angst en stress
 spreken in lawaai
 vrouw
 ongunstige ademhaling: thoracaal
 weinig pauzes en rust
 weinig water
 stress
 akoestiek

Inspanning/belasting (dat wat ze doet/activiteit)= spreken in lawaaierige en rokerige ruimte,
lichamelijk veel van Pim gevraagd.

Ontspanning/belastbaarheid (wat voor belasting zorgt)= allergie, jonge leeftijd, te veel doen wat
van invloed is op je stem, leefstijl, vermoeidheid. -- wat kan je stem/lichaam niet meer aan

Groepen stemgebruikers:
1. professionele acteurs: elite vocal perfomers
2. professional voice users: leerkrachten, priesters, telefonisten
3. non vocal professionals: juristen, zakenlui, verkopers
4. non vocal non professionals: fabrieksarbeiders, kantoormedewerkers

Wat heeft professionele stemgebruiker nodig:
 uitleg hoe je de stem werkt (kennis van stem)
 goed stemorgaan
 opleiding, training/therapie
 stemhygiëne
 realiteitszin (beperking, wat is haalbaar)
Stem in topconditie