Inhoud
Hoofdstuk 1 - Inleiding............................................................................................................................4
1.1 Aard en doel van het strafproces..................................................................................................4
1.2 Historische ontwikkeling...............................................................................................................4
1.3 De bronnen van het strafprocesrecht...........................................................................................4
1.4 Het legaliteitsbeginsel...................................................................................................................5
1.5 Verhouding tot andere rechtsgebieden........................................................................................5
1.6 Naar een nieuw Wetboek van Strafvordering...............................................................................5
Hoofdstuk 2 - Karakter en gang van het Nederlandse strafproces..........................................................6
2.1 Inleiding........................................................................................................................................6
2.2 Het inquisitoire en het accusatoire procesmodel.........................................................................6
2.3 De inquisitoire wortels van het Nederlandse strafproces.............................................................6
2.4 In de hoofdrollen..........................................................................................................................6
2.5 Verschillen in afdoening................................................................................................................7
2.6 Het strafproces in fasen................................................................................................................7
Hoofdstuk 3 – Kennismaking met het EVRM........................................................................................10
3.1 Inleiding......................................................................................................................................10
3.2 Doel en karakter van het verdrag................................................................................................10
3.3 Algemene kenmerken van de Straatsburgse jurisprudentie.......................................................10
3.4 Schets van enkele verdragsrechten.............................................................................................12
3.5 Gemeenschappelijke begrippen.................................................................................................15
Hoofdstuk 5 – De toegang tot de rechter.............................................................................................17
5.1 Inleiding......................................................................................................................................17
5.2 Organisatie en bevoegdheid.......................................................................................................17
5.3 Onafhankelijkheid en onpartijdigheid.........................................................................................17
5.4 Buitengerechtelijke afdoening....................................................................................................20
Hoofdstuk 6 – Het Openbaar Ministerie en de vervolging....................................................................21
6.1 Inleiding......................................................................................................................................21
6.2 De organisatie van het Openbaar Ministerie..............................................................................21
6.3 De taken van het Openbaar Ministerie.......................................................................................22
6.4 De vervolging..............................................................................................................................22
6.5 Beklag over niet (verder) vervolgen............................................................................................23
6.6 Het recht van de verdachte op een beslissing inzake vervolging................................................24
6.7 Het bezwaarschrift tegen de dagvaarding...................................................................................25
6.8 Beginselen van een behoorlijke procesorde en de vervolgingsbeslissing...................................25
1
, 6.9 Samenloop van rechtsbescherming rond de vervolgingsbeslissing.............................................26
6.10 Toezicht op het Openbaar Ministerie........................................................................................26
Hoofdstuk 7 - De verdachte en zijn raadsman......................................................................................28
7.1 Inleiding......................................................................................................................................28
7.2 Verdachte en verdenking............................................................................................................28
7.3 Zwijgrecht en verhoor.................................................................................................................29
7.4 Het recht op rechtsbijstand........................................................................................................31
7.5 Taak en positie raadsman...........................................................................................................33
7.6 Rechtsbijstand: enkele bijzondere onderwerpen........................................................................33
Hoofdstuk 8 - Het slachtoffer................................................................................................................36
8.1 Inleiding......................................................................................................................................36
8.2 Positieve verplichtingen voortvloeiend uit het EVRM.................................................................36
8.3 De Richtlijn slachtofferzorg.........................................................................................................36
8.4 Een titel voor en een definitie van het slachtoffer.......................................................................38
8.5 Het recht op correcte bejegening en informatie.........................................................................38
8.6 Het recht op bijstand en een tolk................................................................................................38
8.7 Opsporing...................................................................................................................................38
8.8 Vervolging: klachtvereiste en hoorplichten.................................................................................39
8.9 Het spreekrecht tijdens het onderzoek ter terechtzitting...........................................................39
8.10 Voeging als benadeelde partij...................................................................................................40
Hoofdstuk 9 - Het vooronderzoek.........................................................................................................43
9.1 Inleiding......................................................................................................................................43
9.2 De opsporing: taken en verantwoordelijkheden.........................................................................43
9.3 Historische ontwikkeling.............................................................................................................45
9.4 De normering van de opsporingstaak.........................................................................................46
Hoofdstuk 10 - Dwangmiddelen...........................................................................................................49
10.1 Algemeen..................................................................................................................................49
10.2 Aanhouden en staande houden................................................................................................50
10.3 Inbeslagneming en doorzoeking...............................................................................................52
10.4 Bijzondere opsporingsbevoegdheden.......................................................................................56
Hoofdstuk 11 – Voorarrest....................................................................................................................61
11.1 Inleiding....................................................................................................................................61
11.2 Gevallen en gronden (artt. 67 en 67a Sv)..................................................................................61
11.3 Ophouden voor onderzoek.......................................................................................................63
11.4 Inverzekeringstelling.................................................................................................................64
11.5 Voorlopige hechtenis................................................................................................................66
2
,Hoofdstuk 12 - Dagvaarding en tenlastelegging...................................................................................72
12.1 Inleiding....................................................................................................................................72
12.2 Het aanwezigheidsrecht............................................................................................................72
Hoofdstuk 13 - Het onderzoek ter terechtzitting..................................................................................74
13.1 Inleiding....................................................................................................................................74
13.2 De rechter en de terechtzitting.................................................................................................74
13.3 De verdachte en zijn raadsman.................................................................................................75
13.4 Het horen van de verdachte.....................................................................................................77
13.8 Het horen van getuigen en deskundigen..................................................................................78
13.9 Het voorlezen van de processtukken........................................................................................80
13.10 Het slachtoffer en de benadeelde partij.................................................................................81
13.11 Onderbreking en schorsing.....................................................................................................81
13.12 Requisitoir, pleidooi, laatste woord, sluiting en heropening...................................................82
13.13 De griffier en het proces-verbaal............................................................................................84
Hoofdstuk 14 – Het bewijs....................................................................................................................85
14.1 Inleiding....................................................................................................................................85
14.2 Het wettelijk bewijsstelsel op hoofdlijnen................................................................................85
14.3 afscheid van onmiddellijke bewijsvoering.................................................................................88
14.4 De wettigheid van bewijsmiddelen...........................................................................................90
14.5 Bewijsminima en andere bewijsvoorschriften..........................................................................94
14.6 De bewijsconstructie................................................................................................................96
Hoofdstuk 15 – Sanctionering van onregelmatigheden in het strafproces...........................................99
15.1 Inleiding....................................................................................................................................99
15.2 Bewijsuitsluiting........................................................................................................................99
15.3 Niet-ontvankelijkheid van het OM..........................................................................................102
15.4 Strafvermindering...................................................................................................................103
15.5 Schadevergoeding...................................................................................................................104
Hoofdstuk 17 Rechtsmiddelen............................................................................................................105
17.1 Inleiding..................................................................................................................................105
17.2 Verzet tegen de strafbeschikking............................................................................................105
3
, Hoofdstuk 1 - Inleiding
1.1 Aard en doel van het strafproces
1.1.1 Een tweeledig hoofddoel
Het hoofddoel van het strafproces is het verzekeren van een juiste toepassing van het abstracte
materiele strafrecht Dat doel is tweeledig. Het doel is enerzijds te bewerkstelligen dat de schuldigen
worden gestraft. Het doel is anderzijds het voorkomen van de bestraffing van onschuldigen.
1.1.2 Bijkomende doelen
Naast het hoofddoel staan andere doelen, doelen die nagestreefd moeten worden zodra van een
strafproces sprake is. Deze bijkomende doelen bepalen dan ook mee de inrichting van het
strafproces.
a. Eerbiediging van de rechten en vrijheden van de verdachte
Er dient voorkomen te worden dat de strafrechtelijke vervolging een disproportionele inbreuk
maakt op de vrijheid van de betrokken burger. De vrije positie die de burger in een rechtsstaat ten
opzichte van de overheid heeft. moet ook (of misschien wel juist) gerespecteerd worden als die
burger door de overheid van een strafbaar feit wordt verdacht.
b. Eerbiediging van de rechten en vrijheden van andere betrokkenen
c. Procedurele rechtvaardigheid
Met het horen van de verdachte, met een eerlijke procedure, is dus een zelfstandig belang
gemoeid, dat losstaat van het waarborgen van een juiste beslissing.
d. Demonstratiefunctie
De terechtzitting dient openbaar te zijn. Die openbaarheid maakt publieke controle op de
berechting mogelijk en vormt daarmee een waarborg tegen willekeurige bestraffing. Het openbare
strafproces maakt zichtbaar dat de overheid zwaar tilt aan het plegen van strafbare feiten en
daarvan werk maakt.
e. Het voorkomen van eigenrichting
Eigenrichting is het volgen van een niet-wettelijk geregelde handhavingsmethode waarbij dwang
of geweld wordt toegepast. Door de reactie van de overheid op delicten wordt voorkomen dat de
burgers het recht in eigen hand nemen
1.1.3 Strafproces en waarheidsvinding
Naar de waarheid moet worden gezocht omdat en voor zover een verantwoorde beslissing om
vaststelling van de feiten vraagt. Het gaat in het strafproces zo gezien uiteindelijk om de vraag of de
beslissing verantwoord is, niet om de vraag of de waarheid is gevonden.
Het recht van de verdachte op berechting door een onbevooroordeelde rechter brengt juist mee, dat
de rechter niet van de juistheid van het eerdere vonnis mag uitgaan.
1.1.4 Strafproces en rechtsbescherming
In een rechtsstaat worden de verhoudingen tussen de overheid en de burger beheerst door de rule of
law. Dat betekent dat de overheid niet boven de wet staat, maar daaraan is onderworpen.
Machtsuitoefening door de overheid mag alleen plaatsvinden op basis van een door het recht
toegekende bevoegdheid en binnen door het recht getrokken grenzen. Zo wordt de burger
beschermd tegen de willekeur van de autoriteiten.
1.1.5 Noodzakelijke afwegingen
1.2 Historische ontwikkeling
1.3 De bronnen van het strafprocesrecht
1.3.1 Wetgeving
a. Het Wetboek van Strafvordering
4
Hoofdstuk 1 - Inleiding............................................................................................................................4
1.1 Aard en doel van het strafproces..................................................................................................4
1.2 Historische ontwikkeling...............................................................................................................4
1.3 De bronnen van het strafprocesrecht...........................................................................................4
1.4 Het legaliteitsbeginsel...................................................................................................................5
1.5 Verhouding tot andere rechtsgebieden........................................................................................5
1.6 Naar een nieuw Wetboek van Strafvordering...............................................................................5
Hoofdstuk 2 - Karakter en gang van het Nederlandse strafproces..........................................................6
2.1 Inleiding........................................................................................................................................6
2.2 Het inquisitoire en het accusatoire procesmodel.........................................................................6
2.3 De inquisitoire wortels van het Nederlandse strafproces.............................................................6
2.4 In de hoofdrollen..........................................................................................................................6
2.5 Verschillen in afdoening................................................................................................................7
2.6 Het strafproces in fasen................................................................................................................7
Hoofdstuk 3 – Kennismaking met het EVRM........................................................................................10
3.1 Inleiding......................................................................................................................................10
3.2 Doel en karakter van het verdrag................................................................................................10
3.3 Algemene kenmerken van de Straatsburgse jurisprudentie.......................................................10
3.4 Schets van enkele verdragsrechten.............................................................................................12
3.5 Gemeenschappelijke begrippen.................................................................................................15
Hoofdstuk 5 – De toegang tot de rechter.............................................................................................17
5.1 Inleiding......................................................................................................................................17
5.2 Organisatie en bevoegdheid.......................................................................................................17
5.3 Onafhankelijkheid en onpartijdigheid.........................................................................................17
5.4 Buitengerechtelijke afdoening....................................................................................................20
Hoofdstuk 6 – Het Openbaar Ministerie en de vervolging....................................................................21
6.1 Inleiding......................................................................................................................................21
6.2 De organisatie van het Openbaar Ministerie..............................................................................21
6.3 De taken van het Openbaar Ministerie.......................................................................................22
6.4 De vervolging..............................................................................................................................22
6.5 Beklag over niet (verder) vervolgen............................................................................................23
6.6 Het recht van de verdachte op een beslissing inzake vervolging................................................24
6.7 Het bezwaarschrift tegen de dagvaarding...................................................................................25
6.8 Beginselen van een behoorlijke procesorde en de vervolgingsbeslissing...................................25
1
, 6.9 Samenloop van rechtsbescherming rond de vervolgingsbeslissing.............................................26
6.10 Toezicht op het Openbaar Ministerie........................................................................................26
Hoofdstuk 7 - De verdachte en zijn raadsman......................................................................................28
7.1 Inleiding......................................................................................................................................28
7.2 Verdachte en verdenking............................................................................................................28
7.3 Zwijgrecht en verhoor.................................................................................................................29
7.4 Het recht op rechtsbijstand........................................................................................................31
7.5 Taak en positie raadsman...........................................................................................................33
7.6 Rechtsbijstand: enkele bijzondere onderwerpen........................................................................33
Hoofdstuk 8 - Het slachtoffer................................................................................................................36
8.1 Inleiding......................................................................................................................................36
8.2 Positieve verplichtingen voortvloeiend uit het EVRM.................................................................36
8.3 De Richtlijn slachtofferzorg.........................................................................................................36
8.4 Een titel voor en een definitie van het slachtoffer.......................................................................38
8.5 Het recht op correcte bejegening en informatie.........................................................................38
8.6 Het recht op bijstand en een tolk................................................................................................38
8.7 Opsporing...................................................................................................................................38
8.8 Vervolging: klachtvereiste en hoorplichten.................................................................................39
8.9 Het spreekrecht tijdens het onderzoek ter terechtzitting...........................................................39
8.10 Voeging als benadeelde partij...................................................................................................40
Hoofdstuk 9 - Het vooronderzoek.........................................................................................................43
9.1 Inleiding......................................................................................................................................43
9.2 De opsporing: taken en verantwoordelijkheden.........................................................................43
9.3 Historische ontwikkeling.............................................................................................................45
9.4 De normering van de opsporingstaak.........................................................................................46
Hoofdstuk 10 - Dwangmiddelen...........................................................................................................49
10.1 Algemeen..................................................................................................................................49
10.2 Aanhouden en staande houden................................................................................................50
10.3 Inbeslagneming en doorzoeking...............................................................................................52
10.4 Bijzondere opsporingsbevoegdheden.......................................................................................56
Hoofdstuk 11 – Voorarrest....................................................................................................................61
11.1 Inleiding....................................................................................................................................61
11.2 Gevallen en gronden (artt. 67 en 67a Sv)..................................................................................61
11.3 Ophouden voor onderzoek.......................................................................................................63
11.4 Inverzekeringstelling.................................................................................................................64
11.5 Voorlopige hechtenis................................................................................................................66
2
,Hoofdstuk 12 - Dagvaarding en tenlastelegging...................................................................................72
12.1 Inleiding....................................................................................................................................72
12.2 Het aanwezigheidsrecht............................................................................................................72
Hoofdstuk 13 - Het onderzoek ter terechtzitting..................................................................................74
13.1 Inleiding....................................................................................................................................74
13.2 De rechter en de terechtzitting.................................................................................................74
13.3 De verdachte en zijn raadsman.................................................................................................75
13.4 Het horen van de verdachte.....................................................................................................77
13.8 Het horen van getuigen en deskundigen..................................................................................78
13.9 Het voorlezen van de processtukken........................................................................................80
13.10 Het slachtoffer en de benadeelde partij.................................................................................81
13.11 Onderbreking en schorsing.....................................................................................................81
13.12 Requisitoir, pleidooi, laatste woord, sluiting en heropening...................................................82
13.13 De griffier en het proces-verbaal............................................................................................84
Hoofdstuk 14 – Het bewijs....................................................................................................................85
14.1 Inleiding....................................................................................................................................85
14.2 Het wettelijk bewijsstelsel op hoofdlijnen................................................................................85
14.3 afscheid van onmiddellijke bewijsvoering.................................................................................88
14.4 De wettigheid van bewijsmiddelen...........................................................................................90
14.5 Bewijsminima en andere bewijsvoorschriften..........................................................................94
14.6 De bewijsconstructie................................................................................................................96
Hoofdstuk 15 – Sanctionering van onregelmatigheden in het strafproces...........................................99
15.1 Inleiding....................................................................................................................................99
15.2 Bewijsuitsluiting........................................................................................................................99
15.3 Niet-ontvankelijkheid van het OM..........................................................................................102
15.4 Strafvermindering...................................................................................................................103
15.5 Schadevergoeding...................................................................................................................104
Hoofdstuk 17 Rechtsmiddelen............................................................................................................105
17.1 Inleiding..................................................................................................................................105
17.2 Verzet tegen de strafbeschikking............................................................................................105
3
, Hoofdstuk 1 - Inleiding
1.1 Aard en doel van het strafproces
1.1.1 Een tweeledig hoofddoel
Het hoofddoel van het strafproces is het verzekeren van een juiste toepassing van het abstracte
materiele strafrecht Dat doel is tweeledig. Het doel is enerzijds te bewerkstelligen dat de schuldigen
worden gestraft. Het doel is anderzijds het voorkomen van de bestraffing van onschuldigen.
1.1.2 Bijkomende doelen
Naast het hoofddoel staan andere doelen, doelen die nagestreefd moeten worden zodra van een
strafproces sprake is. Deze bijkomende doelen bepalen dan ook mee de inrichting van het
strafproces.
a. Eerbiediging van de rechten en vrijheden van de verdachte
Er dient voorkomen te worden dat de strafrechtelijke vervolging een disproportionele inbreuk
maakt op de vrijheid van de betrokken burger. De vrije positie die de burger in een rechtsstaat ten
opzichte van de overheid heeft. moet ook (of misschien wel juist) gerespecteerd worden als die
burger door de overheid van een strafbaar feit wordt verdacht.
b. Eerbiediging van de rechten en vrijheden van andere betrokkenen
c. Procedurele rechtvaardigheid
Met het horen van de verdachte, met een eerlijke procedure, is dus een zelfstandig belang
gemoeid, dat losstaat van het waarborgen van een juiste beslissing.
d. Demonstratiefunctie
De terechtzitting dient openbaar te zijn. Die openbaarheid maakt publieke controle op de
berechting mogelijk en vormt daarmee een waarborg tegen willekeurige bestraffing. Het openbare
strafproces maakt zichtbaar dat de overheid zwaar tilt aan het plegen van strafbare feiten en
daarvan werk maakt.
e. Het voorkomen van eigenrichting
Eigenrichting is het volgen van een niet-wettelijk geregelde handhavingsmethode waarbij dwang
of geweld wordt toegepast. Door de reactie van de overheid op delicten wordt voorkomen dat de
burgers het recht in eigen hand nemen
1.1.3 Strafproces en waarheidsvinding
Naar de waarheid moet worden gezocht omdat en voor zover een verantwoorde beslissing om
vaststelling van de feiten vraagt. Het gaat in het strafproces zo gezien uiteindelijk om de vraag of de
beslissing verantwoord is, niet om de vraag of de waarheid is gevonden.
Het recht van de verdachte op berechting door een onbevooroordeelde rechter brengt juist mee, dat
de rechter niet van de juistheid van het eerdere vonnis mag uitgaan.
1.1.4 Strafproces en rechtsbescherming
In een rechtsstaat worden de verhoudingen tussen de overheid en de burger beheerst door de rule of
law. Dat betekent dat de overheid niet boven de wet staat, maar daaraan is onderworpen.
Machtsuitoefening door de overheid mag alleen plaatsvinden op basis van een door het recht
toegekende bevoegdheid en binnen door het recht getrokken grenzen. Zo wordt de burger
beschermd tegen de willekeur van de autoriteiten.
1.1.5 Noodzakelijke afwegingen
1.2 Historische ontwikkeling
1.3 De bronnen van het strafprocesrecht
1.3.1 Wetgeving
a. Het Wetboek van Strafvordering
4
