Doorwerking EU-recht
Voorrang EU-recht heeft voorrang op nationaal recht (Costa ENEL, Simmenthal)
Directe werking Costa ENEL: EU is een autonome rechtsorde
→ particulieren kunnen rechten ontlenen aan EU-recht, zonder tussenkomst van nationaal recht Simmenthal: buiten werking laten strijdig nationaal recht
Ratti: Eu-recht heeft voorrang boven strijdig nationaal recht
→ Van Gend en Loos arrest: voorwaarden rechtstreekse werking
Om beroep te kunnen doen op EU-recht moet er aan voorwaarden worden voldaan:
(1) Er moet sprake zijn van een bepaling die voldoende, duidelijk en onvoorwaardelijk is Staatsaansprakelijkheid
(2) Er moet worden gekeken naar de aard van de bepaling
Ø Verticaal: geschil tussen particulier en overheid
Ø Horizontaal: geschil tussen 2 particulieren Francovich:
Eu recht moet eigenlijk worden geïmplementeerd, maar daarvoor heeft de staat de middelen niet om
rechtszekerheid te waarborgen ivm rechtszekerheid. Voor die groep bestaat er als ultimum remedium
staatsaansprakelijkheid
Verdragsbepaling verticaal ja, mits voldoende duidelijk + onvoorwaardelijk (HR Van Gend en Loos) (om toch aan het beginsel van effet utile te voldoen)
horizontaal ja, mits voldoende duidelijk + onvoorwaardelijk Om staatsaansprakelijkheid vast te stellen, moet er aan bepaalde voorwaarden zijn voldaan
(indien een ieder verbindend) (Defrenne) (1) De geschonden regels strekt ertoe aan particulieren rechten toe te kennen
(Schutznorm, waar particulieren een recht uit kunnen afleiden)
Verordeningen verticaal ja, mits voldoende duidelijk + onvoorwaardelijk (HR Van Gend en Loos) (2) De schending moet een voldoende gekwalificeerde schending zijn
→ Om te bepalen of er sprake is een voldoende gekwalificeerde schending, dient gekeken te worde
horizontaal ja, mits voldoende duidelijk + onvoorwaardelijk (HR Van Gend en Loos) naar Brasserie du Pêcheur en Factortame:
• Mate van duidelijkheid en nauwkeurigheid van de geschonden regel van Unierecht
Richtlijn verticaal ja, (1) mits voldoende duidelijk + onvoorwaardelijk (van Duyn v. Home • Omvang van keuzeruimte
office) • Vraag of de schendig of schade opzettelijk is geschied
• Vraag of er sprake is van een verschoonbare dwaling
additionele cumulatieve voorwaarden volgen uit HR Becker: • Vraag of de Europese instellingen door hun handelswijze hebben bijgedragen aan de schendin
2) implementatietermijn moet zijn verstreken,
3) niet tijdige of incorrecte implementatie (3). Er dient een causaal verband tussen de schending en de geleden schade aanwezig te zijn
4) verticale relatie
Doel:
horizontaal Nee, richtlijn binden staten (Faccini Dori) • Je kan schadevergoeding krijgen
• Je zorgt ervoor dat een lidstaat zijn nationale wet gaat aanpassen
TENZIJ
(3) Incidentiele horizontale effecten (4) Algemene rechtsbeginselen
(1) Richtlijn conforme interpretatie (2) Begrip staat moet ruim worden opgevat
(beperkte derdenwerking)
Faccini Dori: Een richtlijn kan alleen worden ingeroepen tegen een Er kan zich een uitzonderlijke situatie voordoen, Algemene rechtsbeginselen
Wanner er geen horizontaal direct effect mogelijk is, kan richtlijn lidstaat, waarbij het begrip staat ruim moet worden opgevat waarin horizontale incidentiele effecten worden Indien een algemeen rechtsbeg
conforme interpretatie hiertoe een oplossing bieden om de effectiviteit van EU zoveel mogelijk te garanderen toegelaten, omdat deze niet de materiele in een richtlijn heeft deze richtli
(Farell/Whitty) inhoud van de rechtsregel bepaalt en dus niet
→Nationale rechter dient te bezien of het nationale recht in het wezenlijk is voor de zaak Dansk Industri: Nationale rechte
licht van de Europese richtlijn kan worden uitgelegd (Von Colson) Moet worden voldaan aan Becker criteria op basis van vaste rechtspraak
(1) de implementatietermijn is verstreken CIA Security richtlijn conforme interpretatie
Dit wordt begrens door de rechtszekerheid en het verbod om het (2) de richtlijn is niet correct/niet tijdig geïmplementeerd bepaling af te wijzen
nationale recht contra legem uit te leggen door de lidstaat Wells
(3) Moet een verticale relatie betreffen Mangold
Volgt uit art. 4(3) VEU – loyaliteitsbeginsel: de nationale rechter is
verplicht het EU recht zo volledig mogelijk toe te passen Marshall: in zo’n situatie kan er geen direct beroep worden
gedaan op een bepaling uit een richtlijn
, Vrij verkeer van goederen Lidstaten mogen niet discrimeneren tussen goederen uit hun eigen land een goederen uit een ander land dat lid is van de interne m
Vrij verkeer van goederen kent een ruimte zonder binnengrenzen (Art 26(2) VWEU)
Wat is een goed? (art. 26(2) VWEU) → oftewel: Douane-unie (art 28 VWEU)
Ø Waren die op geld waardeerbaar zijn
Ø Voorwerp zijn van handelstransacties Er zijn twee soorten handelsbelemmeringen die niet zijn togestaan:
Ø Waren die over een (EU) grens worden vervoerd (‘geen zuiver interne situaties’)) (1) Tarifaire belemmeringen: Verbod op in- en uitvoerrechten en heffingen (van gelijke werking) (A
Ø Die zich in de Lidstaten in het vrije verkeer bevinden (Art 28(2) VWEU) → ofwel belastingen op import
→ anders ontstaat er oneerlijke concurrentie: bijvoorbeeld Nederlandse peren kunnen door ev
Uitzonderingen op begrip ‘goederen’: concurreren met Duitse peren
Ø Art 346 VWEU (wapens, munitie, oorlogsmateriaal)
Ø Waren in strafrechtelijke sfeer (2) Non-tarifaire belemmeringen: handelsbeperkingen die niet bestaan uit invoerheffingen (Art 34-35
Art. 35 VWEU: ‘Kwantitatieve uitvoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking tussen de
→ alleen hierbij volstaat een beroep op en verbod op discriminatie
Uitzonderingen of rechtvaardigingen van nationale regels Art.34 VWEU: ‘Kwantitatieve invoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking tussen de
Gerechtvaardigde uitzonderingen op het vrije verkeer van goederen: → Productmodaliteiten: voorwaarden die aan het product zelf gesteld worden
Ø Uitzondering in art. 36 VWEU – rechtvaardigingsgronden: Wat is een maatregel van gelijke werking?
Ø Openbare veiligheid • Maatregelen die discrimineren
Ø Volksgezondheid • Maatregelen die producteisen opleggen
Ø Bescherming intellectueel eigendom • Maatregelen die de markttoegang beperken
Ø Publiek beleid
Ø Openbaar moraal Dassonville: ‘iedere handelsregeling der lidstaten die de intracommunautaire ha
Ø Nationale schatten rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel, kan belemmeren’
Ø Rule of Reason → Nader uitgewerkt in:
→ Redelijke vereisten voor algemeen belang (dwingende doelstellingen van het overheidsbeleid) Cassis de Dijon:
(Cassis de Dijon) Niet alleen overheidsregelingen, maar ook feitelijke handelingen
(Een beroep hierop zorgt, dat de regel niet als maatregel van gelijke werking wordt beschouwd.) Kunnen ook privaatrechtelijke organisaties belast met een taak van algemeen be
Driedelige toets voor rechtvaardiging: Uitzondering:
1. Middel is geschikt (causaal verband tussen nationale regel en te beschermen belang) → Keck: verkoopmodaliteiten wel toegestaan
2. Beperking is noodzakelijk (Commissie t. Italië) Uitzonderingen art. 34 VWEU: mits deze volgens het recht en in de praktijk non-
3. Belangenafweging (evenredigheid) Verkoopmodaliteiten (in welke winkels, tussen welke tijden, waar te koop, etc.)
Voorrang EU-recht heeft voorrang op nationaal recht (Costa ENEL, Simmenthal)
Directe werking Costa ENEL: EU is een autonome rechtsorde
→ particulieren kunnen rechten ontlenen aan EU-recht, zonder tussenkomst van nationaal recht Simmenthal: buiten werking laten strijdig nationaal recht
Ratti: Eu-recht heeft voorrang boven strijdig nationaal recht
→ Van Gend en Loos arrest: voorwaarden rechtstreekse werking
Om beroep te kunnen doen op EU-recht moet er aan voorwaarden worden voldaan:
(1) Er moet sprake zijn van een bepaling die voldoende, duidelijk en onvoorwaardelijk is Staatsaansprakelijkheid
(2) Er moet worden gekeken naar de aard van de bepaling
Ø Verticaal: geschil tussen particulier en overheid
Ø Horizontaal: geschil tussen 2 particulieren Francovich:
Eu recht moet eigenlijk worden geïmplementeerd, maar daarvoor heeft de staat de middelen niet om
rechtszekerheid te waarborgen ivm rechtszekerheid. Voor die groep bestaat er als ultimum remedium
staatsaansprakelijkheid
Verdragsbepaling verticaal ja, mits voldoende duidelijk + onvoorwaardelijk (HR Van Gend en Loos) (om toch aan het beginsel van effet utile te voldoen)
horizontaal ja, mits voldoende duidelijk + onvoorwaardelijk Om staatsaansprakelijkheid vast te stellen, moet er aan bepaalde voorwaarden zijn voldaan
(indien een ieder verbindend) (Defrenne) (1) De geschonden regels strekt ertoe aan particulieren rechten toe te kennen
(Schutznorm, waar particulieren een recht uit kunnen afleiden)
Verordeningen verticaal ja, mits voldoende duidelijk + onvoorwaardelijk (HR Van Gend en Loos) (2) De schending moet een voldoende gekwalificeerde schending zijn
→ Om te bepalen of er sprake is een voldoende gekwalificeerde schending, dient gekeken te worde
horizontaal ja, mits voldoende duidelijk + onvoorwaardelijk (HR Van Gend en Loos) naar Brasserie du Pêcheur en Factortame:
• Mate van duidelijkheid en nauwkeurigheid van de geschonden regel van Unierecht
Richtlijn verticaal ja, (1) mits voldoende duidelijk + onvoorwaardelijk (van Duyn v. Home • Omvang van keuzeruimte
office) • Vraag of de schendig of schade opzettelijk is geschied
• Vraag of er sprake is van een verschoonbare dwaling
additionele cumulatieve voorwaarden volgen uit HR Becker: • Vraag of de Europese instellingen door hun handelswijze hebben bijgedragen aan de schendin
2) implementatietermijn moet zijn verstreken,
3) niet tijdige of incorrecte implementatie (3). Er dient een causaal verband tussen de schending en de geleden schade aanwezig te zijn
4) verticale relatie
Doel:
horizontaal Nee, richtlijn binden staten (Faccini Dori) • Je kan schadevergoeding krijgen
• Je zorgt ervoor dat een lidstaat zijn nationale wet gaat aanpassen
TENZIJ
(3) Incidentiele horizontale effecten (4) Algemene rechtsbeginselen
(1) Richtlijn conforme interpretatie (2) Begrip staat moet ruim worden opgevat
(beperkte derdenwerking)
Faccini Dori: Een richtlijn kan alleen worden ingeroepen tegen een Er kan zich een uitzonderlijke situatie voordoen, Algemene rechtsbeginselen
Wanner er geen horizontaal direct effect mogelijk is, kan richtlijn lidstaat, waarbij het begrip staat ruim moet worden opgevat waarin horizontale incidentiele effecten worden Indien een algemeen rechtsbeg
conforme interpretatie hiertoe een oplossing bieden om de effectiviteit van EU zoveel mogelijk te garanderen toegelaten, omdat deze niet de materiele in een richtlijn heeft deze richtli
(Farell/Whitty) inhoud van de rechtsregel bepaalt en dus niet
→Nationale rechter dient te bezien of het nationale recht in het wezenlijk is voor de zaak Dansk Industri: Nationale rechte
licht van de Europese richtlijn kan worden uitgelegd (Von Colson) Moet worden voldaan aan Becker criteria op basis van vaste rechtspraak
(1) de implementatietermijn is verstreken CIA Security richtlijn conforme interpretatie
Dit wordt begrens door de rechtszekerheid en het verbod om het (2) de richtlijn is niet correct/niet tijdig geïmplementeerd bepaling af te wijzen
nationale recht contra legem uit te leggen door de lidstaat Wells
(3) Moet een verticale relatie betreffen Mangold
Volgt uit art. 4(3) VEU – loyaliteitsbeginsel: de nationale rechter is
verplicht het EU recht zo volledig mogelijk toe te passen Marshall: in zo’n situatie kan er geen direct beroep worden
gedaan op een bepaling uit een richtlijn
, Vrij verkeer van goederen Lidstaten mogen niet discrimeneren tussen goederen uit hun eigen land een goederen uit een ander land dat lid is van de interne m
Vrij verkeer van goederen kent een ruimte zonder binnengrenzen (Art 26(2) VWEU)
Wat is een goed? (art. 26(2) VWEU) → oftewel: Douane-unie (art 28 VWEU)
Ø Waren die op geld waardeerbaar zijn
Ø Voorwerp zijn van handelstransacties Er zijn twee soorten handelsbelemmeringen die niet zijn togestaan:
Ø Waren die over een (EU) grens worden vervoerd (‘geen zuiver interne situaties’)) (1) Tarifaire belemmeringen: Verbod op in- en uitvoerrechten en heffingen (van gelijke werking) (A
Ø Die zich in de Lidstaten in het vrije verkeer bevinden (Art 28(2) VWEU) → ofwel belastingen op import
→ anders ontstaat er oneerlijke concurrentie: bijvoorbeeld Nederlandse peren kunnen door ev
Uitzonderingen op begrip ‘goederen’: concurreren met Duitse peren
Ø Art 346 VWEU (wapens, munitie, oorlogsmateriaal)
Ø Waren in strafrechtelijke sfeer (2) Non-tarifaire belemmeringen: handelsbeperkingen die niet bestaan uit invoerheffingen (Art 34-35
Art. 35 VWEU: ‘Kwantitatieve uitvoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking tussen de
→ alleen hierbij volstaat een beroep op en verbod op discriminatie
Uitzonderingen of rechtvaardigingen van nationale regels Art.34 VWEU: ‘Kwantitatieve invoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking tussen de
Gerechtvaardigde uitzonderingen op het vrije verkeer van goederen: → Productmodaliteiten: voorwaarden die aan het product zelf gesteld worden
Ø Uitzondering in art. 36 VWEU – rechtvaardigingsgronden: Wat is een maatregel van gelijke werking?
Ø Openbare veiligheid • Maatregelen die discrimineren
Ø Volksgezondheid • Maatregelen die producteisen opleggen
Ø Bescherming intellectueel eigendom • Maatregelen die de markttoegang beperken
Ø Publiek beleid
Ø Openbaar moraal Dassonville: ‘iedere handelsregeling der lidstaten die de intracommunautaire ha
Ø Nationale schatten rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel, kan belemmeren’
Ø Rule of Reason → Nader uitgewerkt in:
→ Redelijke vereisten voor algemeen belang (dwingende doelstellingen van het overheidsbeleid) Cassis de Dijon:
(Cassis de Dijon) Niet alleen overheidsregelingen, maar ook feitelijke handelingen
(Een beroep hierop zorgt, dat de regel niet als maatregel van gelijke werking wordt beschouwd.) Kunnen ook privaatrechtelijke organisaties belast met een taak van algemeen be
Driedelige toets voor rechtvaardiging: Uitzondering:
1. Middel is geschikt (causaal verband tussen nationale regel en te beschermen belang) → Keck: verkoopmodaliteiten wel toegestaan
2. Beperking is noodzakelijk (Commissie t. Italië) Uitzonderingen art. 34 VWEU: mits deze volgens het recht en in de praktijk non-
3. Belangenafweging (evenredigheid) Verkoopmodaliteiten (in welke winkels, tussen welke tijden, waar te koop, etc.)
