TIJDVAK 6
TIJD VAN REGENTEN EN VORSTEN
Kenmerkende aspecten
23 - Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie
24 - De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van
de Nederlandse Republiek
25 - Het streven van vorsten naar absolute macht
26 - De wetenschappelijke revolutie
, TIJDVAK 6 | TIJD VAN REGENTEN EN VORSTEN
Kenmerkend aspect 23
Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een
wereldeconomie
In 1594 verzamelden een aantal vooraanstaande kooplieden zich in Amsterdam om plannen te
maken voor de eerste Hollandse zeereis langs Kaap de Goede Hoop naar Azië. Op 2 april 1595 ging-
en 3 schepen onder leiding van Cornelis de Houtman deze gevaarlijke reis vol onbekendheden en
piraten aan. Na ruim twee jaar kwamen zij, na Java bereikt te hebben, terug in Amsterdam. Vanaf dit
moment werd de ene na de andere handelsreis naar Azië georganiseerd. De winst steeg door de
steeds grotere vraag naar peper en specerijen en al snel was er veel concurrentie. De Staten-Gene-
raal richtten in 1602 de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) op, die het handelsmonopolie
en veel rechten omtrent verdragen, oorlogen en bestuur in de nu druk bezochte gebieden in
Zuidoost- Azië kreeg. Zo was er geen concurrentie meer en kon volop geprofiteerd worden van de
handel. De VOC werd een echte multinational, die zijn eigen winst investeerde in de onderneming
en aandeel- houders als eigenaren had. De Heren Zeventien hadden de leiding. In Azië werd als
hoogste bestuur- der een gouverneur-generaal ingesteld. Eén van de eersten was Jan Pieterszoon
Coen, die met plat- branding en bloedbaden de plaatselijke bevolking duidelijk maakte wie nu de
baas was, hoewel for- meel ook de Aziatische vorsten nog veel macht hadden en alleen
samenwerkten met de Hollanders.
Coen stichtte als hoofdkwartier de stad Batavia. Hiervandaan werd een enorm handelsnetwerk
opgericht met factorijen (handelsnederzettingen) in heel Azië, waartussen handel gedreven werd.
Ook werden natuurlijk de nodige goederen naar Europa verscheept. Eerst was vooral peper in trek,
later ook fijne specerijen, textiel, kaneel, thee en koffie.
In de 17e eeuw was de VOC het grootste en rijkste bedrijf van de wereld. Het was onderdeel van
een beginnende wereldeconomie die ontstond door de handelsrelaties tussen Europeanen en niet-
Europeanen. Behalve in Azië ging men ook steeds meer handel drijven op de Afrikaanse westkust
en in Amerika. In Nederland werd daarvoor in 1621 de West-Indische Compagnie (WIC) opgericht,
die naar het voorbeeld van de VOC het handelsmonopolie in West-Indië (Amerika) kreeg.
Onderdeel van de praktijken van de WIC was de kaapvaart, oftewel piraterij met toestemming van
de overheid. Dit om Spanje, dat erg actief was in deze gebieden, financieel uit te putten om zo een
einde te maken aan de nog steeds voortdurende Tachtigjarige Oorlog. Verder werden door de WIC
handelsposten op de westkust van Afrika en kolonies in Brazilië en Noord-Amerika gesticht. Maar
de WIC was niet erg winstgevend door de grotere internationale concurrentie in Amerika dan in
Azië. Tenslotte werden alleen zes Antilliaanse eilanden en Suriname door de Republiek behouden.
Door deze wereldwijde handelsnetwerken is het handelskapitalisme typerend voor de 17e eeuw.
1
TIJD VAN REGENTEN EN VORSTEN
Kenmerkende aspecten
23 - Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie
24 - De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van
de Nederlandse Republiek
25 - Het streven van vorsten naar absolute macht
26 - De wetenschappelijke revolutie
, TIJDVAK 6 | TIJD VAN REGENTEN EN VORSTEN
Kenmerkend aspect 23
Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een
wereldeconomie
In 1594 verzamelden een aantal vooraanstaande kooplieden zich in Amsterdam om plannen te
maken voor de eerste Hollandse zeereis langs Kaap de Goede Hoop naar Azië. Op 2 april 1595 ging-
en 3 schepen onder leiding van Cornelis de Houtman deze gevaarlijke reis vol onbekendheden en
piraten aan. Na ruim twee jaar kwamen zij, na Java bereikt te hebben, terug in Amsterdam. Vanaf dit
moment werd de ene na de andere handelsreis naar Azië georganiseerd. De winst steeg door de
steeds grotere vraag naar peper en specerijen en al snel was er veel concurrentie. De Staten-Gene-
raal richtten in 1602 de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) op, die het handelsmonopolie
en veel rechten omtrent verdragen, oorlogen en bestuur in de nu druk bezochte gebieden in
Zuidoost- Azië kreeg. Zo was er geen concurrentie meer en kon volop geprofiteerd worden van de
handel. De VOC werd een echte multinational, die zijn eigen winst investeerde in de onderneming
en aandeel- houders als eigenaren had. De Heren Zeventien hadden de leiding. In Azië werd als
hoogste bestuur- der een gouverneur-generaal ingesteld. Eén van de eersten was Jan Pieterszoon
Coen, die met plat- branding en bloedbaden de plaatselijke bevolking duidelijk maakte wie nu de
baas was, hoewel for- meel ook de Aziatische vorsten nog veel macht hadden en alleen
samenwerkten met de Hollanders.
Coen stichtte als hoofdkwartier de stad Batavia. Hiervandaan werd een enorm handelsnetwerk
opgericht met factorijen (handelsnederzettingen) in heel Azië, waartussen handel gedreven werd.
Ook werden natuurlijk de nodige goederen naar Europa verscheept. Eerst was vooral peper in trek,
later ook fijne specerijen, textiel, kaneel, thee en koffie.
In de 17e eeuw was de VOC het grootste en rijkste bedrijf van de wereld. Het was onderdeel van
een beginnende wereldeconomie die ontstond door de handelsrelaties tussen Europeanen en niet-
Europeanen. Behalve in Azië ging men ook steeds meer handel drijven op de Afrikaanse westkust
en in Amerika. In Nederland werd daarvoor in 1621 de West-Indische Compagnie (WIC) opgericht,
die naar het voorbeeld van de VOC het handelsmonopolie in West-Indië (Amerika) kreeg.
Onderdeel van de praktijken van de WIC was de kaapvaart, oftewel piraterij met toestemming van
de overheid. Dit om Spanje, dat erg actief was in deze gebieden, financieel uit te putten om zo een
einde te maken aan de nog steeds voortdurende Tachtigjarige Oorlog. Verder werden door de WIC
handelsposten op de westkust van Afrika en kolonies in Brazilië en Noord-Amerika gesticht. Maar
de WIC was niet erg winstgevend door de grotere internationale concurrentie in Amerika dan in
Azië. Tenslotte werden alleen zes Antilliaanse eilanden en Suriname door de Republiek behouden.
Door deze wereldwijde handelsnetwerken is het handelskapitalisme typerend voor de 17e eeuw.
1
