College 3. Rechterlijke controle en rol van de rechter
Aspecten van rechterlijke toetsing en rol van de rechter
Interpretaties
Grondwet en algemene rechtsbeginselen
Internationaalrecht/EU
Rol /plaats van de rechter
Veelgelaagde rechtsorde
In ieder geval spelen vaak meerdere rechtsordes een rol NL bijv. art. 93 en 94 GW rol van
EU recht en beperkte rol van grondwet art. 120 Gw.
Rechterlijke interpretatiemethoden
Valkenhorst arrest: allerlei interpretatie mogelijkheden.
Terughoudend moet je als rechter niet doen. /Activistische houding ver in gaan. Bij de
laatste vorm gaat de rechter zelf ‘actief’ een rechtsgrond vinden.
Presumptie van grondwettigheid, uitgangspunt is dat de regel/bepaling grondwettig is.
Rechter moet op zoek naar grondwetsconforme interpretaties.
Grondwetsconforme/verdragsconforme uitleg. De regel wordt zodanig uitgelegd dat hij
verenigbaar is met het strijdige artikelen en dus naast het artikel kan bestaan.
Strikter op sommige kwesties (grondrechten, vooral de vrijheidsrechten) dan op andere
(sociaaleconomische, sociale grondrechten).
Precedentwerking. De rechter kan niet zomaar iets doen omdat hij dat wilt.
Consensus. Of de wetgever niet met een regeling komt die breder gedragen wordt zodat je
als rechter daarop kunt aansluiten. Dus rechtszekerheid een beetje voor de rechter.
Grenzen aan de rol van de rechter
Politieke kwesties. De rechter zal hier over het algemeen zijn oordeel niet over mogen geven.
Geschillen met betrekking tot economie;
Buitenlandsbeleid;
Klassieke en sociale rechten;
Margin of appreciation van wetgever/executieve/beleidsvrijheid; rechter niet op stoel van
bestuur bijv.
Door rechtsvormende taak. Vindende of vormende taak? De rechter vindt het en de
wetgever vormt het.
Mogelijkheden van de rechter en de wetgever:
1. De wetgever heeft de mogelijkheid om de wet te veranderen en te overtuigen dat het een
goede regeling is. De wetgever kan zelfs de Grondwet wijzigen.
2. De rechter kan de wetgever daarbij hints of adviezen geven. Een voorbeeld hiervan was het
Harmonisatiewetarrest. De vraag was of de rechter wel mocht toetsen aan de Grondwet. De
Hoge Raad beantwoordde deze niet bevestigend. Een ander voorbeeld was de Weduwen-
uitspraak, waarbij een man aansprak wilde maken op een weduwenuitkering, omdat zijn
vrouw was overleden. De bewoordingen van de wet lieten dit echter niet toe. De rechter
heeft toen besloten hier niet over te willen oordelen, maar heeft de zaak doorgeschoven naar
de wetgever met de bedoeling om hier iets aan te veranderen. De partij in casu kreeg dus
géén uitkering, omdat de rechter de zaak had doorgeschoven naar de wetgever en deze daar
nog over moest gaan beslissen. Op dat huidige moment gold de oude wet dus nog gewoon.
Aspecten van rechterlijke toetsing en rol van de rechter
Interpretaties
Grondwet en algemene rechtsbeginselen
Internationaalrecht/EU
Rol /plaats van de rechter
Veelgelaagde rechtsorde
In ieder geval spelen vaak meerdere rechtsordes een rol NL bijv. art. 93 en 94 GW rol van
EU recht en beperkte rol van grondwet art. 120 Gw.
Rechterlijke interpretatiemethoden
Valkenhorst arrest: allerlei interpretatie mogelijkheden.
Terughoudend moet je als rechter niet doen. /Activistische houding ver in gaan. Bij de
laatste vorm gaat de rechter zelf ‘actief’ een rechtsgrond vinden.
Presumptie van grondwettigheid, uitgangspunt is dat de regel/bepaling grondwettig is.
Rechter moet op zoek naar grondwetsconforme interpretaties.
Grondwetsconforme/verdragsconforme uitleg. De regel wordt zodanig uitgelegd dat hij
verenigbaar is met het strijdige artikelen en dus naast het artikel kan bestaan.
Strikter op sommige kwesties (grondrechten, vooral de vrijheidsrechten) dan op andere
(sociaaleconomische, sociale grondrechten).
Precedentwerking. De rechter kan niet zomaar iets doen omdat hij dat wilt.
Consensus. Of de wetgever niet met een regeling komt die breder gedragen wordt zodat je
als rechter daarop kunt aansluiten. Dus rechtszekerheid een beetje voor de rechter.
Grenzen aan de rol van de rechter
Politieke kwesties. De rechter zal hier over het algemeen zijn oordeel niet over mogen geven.
Geschillen met betrekking tot economie;
Buitenlandsbeleid;
Klassieke en sociale rechten;
Margin of appreciation van wetgever/executieve/beleidsvrijheid; rechter niet op stoel van
bestuur bijv.
Door rechtsvormende taak. Vindende of vormende taak? De rechter vindt het en de
wetgever vormt het.
Mogelijkheden van de rechter en de wetgever:
1. De wetgever heeft de mogelijkheid om de wet te veranderen en te overtuigen dat het een
goede regeling is. De wetgever kan zelfs de Grondwet wijzigen.
2. De rechter kan de wetgever daarbij hints of adviezen geven. Een voorbeeld hiervan was het
Harmonisatiewetarrest. De vraag was of de rechter wel mocht toetsen aan de Grondwet. De
Hoge Raad beantwoordde deze niet bevestigend. Een ander voorbeeld was de Weduwen-
uitspraak, waarbij een man aansprak wilde maken op een weduwenuitkering, omdat zijn
vrouw was overleden. De bewoordingen van de wet lieten dit echter niet toe. De rechter
heeft toen besloten hier niet over te willen oordelen, maar heeft de zaak doorgeschoven naar
de wetgever met de bedoeling om hier iets aan te veranderen. De partij in casu kreeg dus
géén uitkering, omdat de rechter de zaak had doorgeschoven naar de wetgever en deze daar
nog over moest gaan beslissen. Op dat huidige moment gold de oude wet dus nog gewoon.
