Theoretisch kader voor de verpleegkundige beroepsuitoefening
Hoofdstuk 2 Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige
beroepsuitoefening
2.5.5 Het nut van classificaties in de verpleegkunde
Door gebruik te maken van classificaties kunnen verpleegkundigen op een eenduidige
manier met elkaar communiceren. Er wordt dan gebuikt gemaakt van dezelfde terminologie
om de situatie van de patiënt te omschrijven en vast te leggen, hetgeen de continuïteit van
de zorg ten goede komt. Classificatiesystemen zijn alleen op een verantwoorde manier te
gebruiken wanneer ze in het geheel gebruikt worden en wanneer de gebruikte begrippen en
terminologieën niet uit hun oorspronkelijke, onderbouwde verhouding wordt getrokken.
Classificatiesystemen geven op een geordende, compacte en gestandaardiseerde manier de
kennis weer.
2.5.6 Richtlijnen, standaarden en protocollen
Een richtlijn is een document met aanbevelingen gericht op het verbeteren van de kwaliteit
van de zorg, berustend op systematische samenvattingen van wetenschappelijk onderzoek
en afwegingen van voor- en nadelen van de verschillende zorgopties, aangevuld met
expertise en ervaringen van zorgprofessionals en zorggebruikers.
Een standaard is een beschrijving van goed handelen, net zoals een richtlijn. Het verschil is
dat de uitkomsten van en de voorkeur voor bepaalde interventies bekend zijn. Een standaard
geeft vereisten weer voor de beroepspraktijk en het beroepsmatig handelen van de
beroepsbeoefenaar.
Een protocol is een voorschrift of een in de praktijk gehanteerde regel. Protocollen zijn heel
specifiek en bevatten doorgaans een duidelijk organisatorische component. Er wordt in
beschreven hoe iets moet gebeuren.
Een standaardverpleegplan is een specifieke vorm van een standaard voor de
verpleegkunde. Het geeft een omschrijving van een zorgontwerp voor een specifieke groep
patiënten.
Hoofdstuk 4 Wetenschappelijke profilering van het beroep
4.4 Evidence-based practice
EBP, binnen de verpleegkunde ook wel de evidence-based nursing genoemd, richt zich op
vragen uit de verpleegkundige praktijk, waarbij wordt nagegaan wat de beste
verpleegkundige zorg is. Het uitgangspunt is hierbij de directe zorg voor of rond de patiënt.
In het beslissingsproces komt de professional tot een keuze op basis van 3 componenten:
- Bewijsmateriaal (evidence), evidence is ook wel het beste externe bewijsmateriaal, dit
zijn de resultaten van valide en relevant wetenschappelijk onderzoek.
o Onbewerkte evidence: aanwijzingen uit originele onderzoeken
o Bewerkte evidence: aanwijzingen verwerkt in systematische
literatuuroverzichten, richtlijnen, protocollen enzovoort.
- Voorkeuren en verwachtingen van de patiënt
- Professionele kennis/klinische expertise
Door toepassingen van EBP zijn verpleegkundigen in staat om:
- De kwaliteit van het verpleegkundig handelen te vergroten
- Geleverde zorg te verantwoorden
, - Beslissingen te onderbouwen
- Te garanderen dat de meest effectieve en minst schadelijke interventies worden
toegepast
- Verbetertrajecten in de zorgverlening te onderbouwen
- Prestatie-indicatoren in te voeren
Evidence-based practice is in 5 stappen uit te voeren:
1. Klinisch probleem vertalen in een beantwoordbare vraag
2. Zoeken naar literatuur waarmee de vraag kan worden beantwoord
3. De gevonden literatuur kritisch beoordelen op methodologische kwaliteit en
toepasbaarheid binnen de eigen praktijksituatie
4. Het nemen van een beslissing op grond van het beschikbare wetenschappelijke
bewijs (evidence)
5. Evaluatie van de kwaliteit van het proces
4.5 Verpleegkundige vakliteratuur
Dat verpleegkundigen in Nederland vaak onvoldoende op de hoogte zijn van
wetenschappelijke literatuur en vakliteratuur ondanks dat dit voldoende voorhanden is, vormt
een belemmering voor de doorgang van nieuwe wetenschappelijke inzichten in de
verpleegkundige praktijk. Door als verpleegkundige op de hoogte te zijn van recente
verplegingswetenschappelijke literatuur, nieuwe richtlijnen en inzichten kun je bijdragen aan
een optimale praktijkvoering, verbeteringen van de kwaliteit van zorg en kun je de verleende
verpleegkundige zorg verantwoorden.
Hoofdstuk 5 Professionalisering en ethische en juridische aspecten van de
verpleegkundige beroepsuitoefening
5.3 Juridische aspecten van de verpleegkundige beroepsuitoefening
Een verpleegkundige moet zorgvuldig handelen en daarbij haar professionele standaard in
acht nemen. Handelen volgens de professionele standaard veronderstelt dat
verpleegkundigen op de hoogte zijn van relevante juridische regels en normen.
In de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) is vastgelegd dat het
recht op zelfbeschikking tot uitdrukking komt in de rechten van de patiënt. De WGBO regelt
welke rechten en plichten de geneeskundige behandelingsovereenkomst meebrengt voor de
hulpverlener en de patiënt. Als een patiënt niet meer in staat is om zelf te beslissen over een
behandeling en zorgverlening, moet de hulpverlener toestemming vragen aan een
vertegenwoordiger van de patiënt. Wie dit is, is ook in de WGBO geregeld. De WGBO bevat
ook plichten voor de hulpverlener. De belangrijkste is de zorg van een goed hulpverlener in
acht nemen, ook het bijhouden van het dossier. De patiënt moet op zijn beurt de hulpverlener
naar beste weten de informatie en medewerking geven die de hulpverlener nodig heeft om
de overeenkomst te kunnen uitvoeren.
Het doel van de Wet BIG is het bewaken en bevorderen van de kwaliteit van de
beroepsuitoefening in de gezondheidszorg en het beschermen van de patiënt tegen
ondeskundig handelen van beroepsbeoefenaren.
Zorginstellingen zijn verplicht om verantwoorde zorg te leveren. Dit is vastgelegd in de
Kwaliteitswet zorginstellingen (KWZ). De KWZ geeft een heel globale omschrijving van
verantwoorde zorg: zorg van goed niveau, doeltreffend, doelmatig en patiëntgericht.
Uitgangspunt in de gezondheidszorg is dat iedere beroepsbeoefenaar verantwoordelijk is
voor zijn eigen doen en laten. Zorginstellingen en zelfstandig gevestigde
beroepsbeoefenaren moeten beschikken over een klachtencommissie. Dit is geregeld in de
Hoofdstuk 2 Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige
beroepsuitoefening
2.5.5 Het nut van classificaties in de verpleegkunde
Door gebruik te maken van classificaties kunnen verpleegkundigen op een eenduidige
manier met elkaar communiceren. Er wordt dan gebuikt gemaakt van dezelfde terminologie
om de situatie van de patiënt te omschrijven en vast te leggen, hetgeen de continuïteit van
de zorg ten goede komt. Classificatiesystemen zijn alleen op een verantwoorde manier te
gebruiken wanneer ze in het geheel gebruikt worden en wanneer de gebruikte begrippen en
terminologieën niet uit hun oorspronkelijke, onderbouwde verhouding wordt getrokken.
Classificatiesystemen geven op een geordende, compacte en gestandaardiseerde manier de
kennis weer.
2.5.6 Richtlijnen, standaarden en protocollen
Een richtlijn is een document met aanbevelingen gericht op het verbeteren van de kwaliteit
van de zorg, berustend op systematische samenvattingen van wetenschappelijk onderzoek
en afwegingen van voor- en nadelen van de verschillende zorgopties, aangevuld met
expertise en ervaringen van zorgprofessionals en zorggebruikers.
Een standaard is een beschrijving van goed handelen, net zoals een richtlijn. Het verschil is
dat de uitkomsten van en de voorkeur voor bepaalde interventies bekend zijn. Een standaard
geeft vereisten weer voor de beroepspraktijk en het beroepsmatig handelen van de
beroepsbeoefenaar.
Een protocol is een voorschrift of een in de praktijk gehanteerde regel. Protocollen zijn heel
specifiek en bevatten doorgaans een duidelijk organisatorische component. Er wordt in
beschreven hoe iets moet gebeuren.
Een standaardverpleegplan is een specifieke vorm van een standaard voor de
verpleegkunde. Het geeft een omschrijving van een zorgontwerp voor een specifieke groep
patiënten.
Hoofdstuk 4 Wetenschappelijke profilering van het beroep
4.4 Evidence-based practice
EBP, binnen de verpleegkunde ook wel de evidence-based nursing genoemd, richt zich op
vragen uit de verpleegkundige praktijk, waarbij wordt nagegaan wat de beste
verpleegkundige zorg is. Het uitgangspunt is hierbij de directe zorg voor of rond de patiënt.
In het beslissingsproces komt de professional tot een keuze op basis van 3 componenten:
- Bewijsmateriaal (evidence), evidence is ook wel het beste externe bewijsmateriaal, dit
zijn de resultaten van valide en relevant wetenschappelijk onderzoek.
o Onbewerkte evidence: aanwijzingen uit originele onderzoeken
o Bewerkte evidence: aanwijzingen verwerkt in systematische
literatuuroverzichten, richtlijnen, protocollen enzovoort.
- Voorkeuren en verwachtingen van de patiënt
- Professionele kennis/klinische expertise
Door toepassingen van EBP zijn verpleegkundigen in staat om:
- De kwaliteit van het verpleegkundig handelen te vergroten
- Geleverde zorg te verantwoorden
, - Beslissingen te onderbouwen
- Te garanderen dat de meest effectieve en minst schadelijke interventies worden
toegepast
- Verbetertrajecten in de zorgverlening te onderbouwen
- Prestatie-indicatoren in te voeren
Evidence-based practice is in 5 stappen uit te voeren:
1. Klinisch probleem vertalen in een beantwoordbare vraag
2. Zoeken naar literatuur waarmee de vraag kan worden beantwoord
3. De gevonden literatuur kritisch beoordelen op methodologische kwaliteit en
toepasbaarheid binnen de eigen praktijksituatie
4. Het nemen van een beslissing op grond van het beschikbare wetenschappelijke
bewijs (evidence)
5. Evaluatie van de kwaliteit van het proces
4.5 Verpleegkundige vakliteratuur
Dat verpleegkundigen in Nederland vaak onvoldoende op de hoogte zijn van
wetenschappelijke literatuur en vakliteratuur ondanks dat dit voldoende voorhanden is, vormt
een belemmering voor de doorgang van nieuwe wetenschappelijke inzichten in de
verpleegkundige praktijk. Door als verpleegkundige op de hoogte te zijn van recente
verplegingswetenschappelijke literatuur, nieuwe richtlijnen en inzichten kun je bijdragen aan
een optimale praktijkvoering, verbeteringen van de kwaliteit van zorg en kun je de verleende
verpleegkundige zorg verantwoorden.
Hoofdstuk 5 Professionalisering en ethische en juridische aspecten van de
verpleegkundige beroepsuitoefening
5.3 Juridische aspecten van de verpleegkundige beroepsuitoefening
Een verpleegkundige moet zorgvuldig handelen en daarbij haar professionele standaard in
acht nemen. Handelen volgens de professionele standaard veronderstelt dat
verpleegkundigen op de hoogte zijn van relevante juridische regels en normen.
In de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) is vastgelegd dat het
recht op zelfbeschikking tot uitdrukking komt in de rechten van de patiënt. De WGBO regelt
welke rechten en plichten de geneeskundige behandelingsovereenkomst meebrengt voor de
hulpverlener en de patiënt. Als een patiënt niet meer in staat is om zelf te beslissen over een
behandeling en zorgverlening, moet de hulpverlener toestemming vragen aan een
vertegenwoordiger van de patiënt. Wie dit is, is ook in de WGBO geregeld. De WGBO bevat
ook plichten voor de hulpverlener. De belangrijkste is de zorg van een goed hulpverlener in
acht nemen, ook het bijhouden van het dossier. De patiënt moet op zijn beurt de hulpverlener
naar beste weten de informatie en medewerking geven die de hulpverlener nodig heeft om
de overeenkomst te kunnen uitvoeren.
Het doel van de Wet BIG is het bewaken en bevorderen van de kwaliteit van de
beroepsuitoefening in de gezondheidszorg en het beschermen van de patiënt tegen
ondeskundig handelen van beroepsbeoefenaren.
Zorginstellingen zijn verplicht om verantwoorde zorg te leveren. Dit is vastgelegd in de
Kwaliteitswet zorginstellingen (KWZ). De KWZ geeft een heel globale omschrijving van
verantwoorde zorg: zorg van goed niveau, doeltreffend, doelmatig en patiëntgericht.
Uitgangspunt in de gezondheidszorg is dat iedere beroepsbeoefenaar verantwoordelijk is
voor zijn eigen doen en laten. Zorginstellingen en zelfstandig gevestigde
beroepsbeoefenaren moeten beschikken over een klachtencommissie. Dit is geregeld in de
